Broodjediana-aapverhaal en spellingbacchanaal

Door Rien Wisse

BeNeDictee Voorburg 2018

Jacques Bettelheim fotografeert enkele deelnemers

Op 22 september 2018 offerden tien spellinggekkies hun vrije zaterdag op om zich weer eens te laten geselen door twee huiskamerdictees in de Belgisch-Nederlandse specialistencompetitie. Welnee joh, geintje, die BeNeDicteevrienden houden van het spelletje en beleefden weer een fijne dag vol orthografisch en culinair genot. Plaats van handelen was het Voorburgse woonhuis van de gastvrije Lizi van Vollenhoven.

Dian van Gelder baseerde haar dictee op haar nogal zeldzame voornaam. Ze zocht in de onlineversies van het Groene Boekje (GB) en Van Dale (VD) naar de lettercombinatie dian. Wat bleek? Dian manifesteert zich op uiteenlopende gebieden en in haar nabijheid bevinden zich vele gesofistikeerde dicteewoorden. Zoek maar mee.

Ladydianacoupe-soleilkapsel
De Midianieten waren een oudtestamentisch nomadenvolk en vormden een fyle. De radiant heeft iets te maken met fallacia optica. De koh-i-noor is een radiantdiamant met een tetraëdrisch rooster, in tegenstelling tot een aigrette van thalliumhoudende similidiamanten voorzien van agrafenversiering. De dianeticatheorie helpt tegen het chronischevermoeidheidssyndroom (myalgische encefalomyelitis, ME). Verder kwamen voorbij: adiantum, komediantesk, stand-upcomedian, Cherokee-indianen, all chiefs and no Indians, Indian summer, media nox en de fraaie gelegenheidssamenstellingen ladydianacoupe-soleilkapsel en broodjediana-aapverhaal.

BeNeDictee Voorburg 2018

Tijdens de lunch amuseerde Annemarie Braakman (r) zich opperbest.

Freudianen
De freudianen deden ook mee. Sigmund Freud, grondlegger van de psychoanalyse, zou dit door ‘vrije associatie’ verkregen – dus freudiaanse – dictee ongetwijfeld geduid hebben als een preoccupatie met de eigen voornaam: een uiting van neurotisch narcisme, haha. Die diagnose zou schrijver dezes overigens ook krijgen, want waarom zou je anders een verslag schrijven over een wedstrijd die je zelf hebt gewonnen? Ziedaar de top drie met respectievelijk 4, 8 en 17 fouten in 60 invulplaatsen: meine Wenigkeit, Rein Leentfaar en Gertjan Roels.

Bacchanten
Na de voortreffelijke lunch, compleet met kruudmoes – het woord werd in mei al door Lizi geserveerd in het Zoetermeerse BeNeDictee – trakteerde Jacques Bettelheim op een orthografisch Bacchusfeest, met een knipoog naar het Voorburgse restaurant Vreugd en Rust. Achteraf is de vraag: was dit niet beter een bacchusfeest? Volgens VD is een Bacchusfeest namelijk een bacchanaal in de eerste betekenis van ‘feest ter ere van de wijngod Bacchus’, en dus niet een bacchanaal in de tweede betekenis van ‘losbandig feest’. Maar bacchusfeest staat niet in VD of GB, Bacchusfeest wel. Voer voor spellingfanaten; wie meldt zich?

BeNeDictee Voorburg 2018

Rein Leentfaar (l) discussieert tijdens de lunch met winnaar Rien Wisse

Toedeledokie
Afijn, de chefs de partie en andere cordons bleus zwoegden op emmese à-la-cartegerechten en amuse-gueules met malossol. De sommelier gebruikte geen oenochoë, maar keurde zijn grands seigneurs met behulp van een taste-vin en schonk châteauneuf-du-papes, tokayers en vinhos verdes. Patron-cuisinier Henk Savelberg hield niet van curasausjes, toast kannibaal en labskous. Opeens zei hij toedeledokie: hij trok zich himmelhoch jauchzend en als een ware hesychast terug in de desa, en ging fanatiek instaën en pilatesen.

Het Diandictee nog indachtig: de coquilles Saint-Jacques (jakobsschelpen) ontbraken. Toch smaakte het dictee van ‘maître Jacques’ (manusje-van-alles) uitstekend, lekker pittig maar niet té. Uitslag: nummers een en twee idem als ‘s ochtends (10 en 15 rode strepen in 102 invulplaatsen); derde werd Jeroen van Heemskerck Düker (27).

Op naar de volgende ronde: Heist-op-den-Berg, 20 oktober.

 

Sweet BeNeDictee City

zoetermeer

De Dorpsstraat van Zoetermeer. Foto: Edwin Brugman

door Herman Killens

Oei, Zoetermeer, ik had er nog nooit van gehoord. En nochtans heb ik in het verleden heel vaak Nederland gefrequenteerd, voornamelijk om professionele redenen maar ook op de bonnefooi met fiets, wandelschoenen en tent. Maar nooit Sweet Lake City dus, de intrigerende benaming die Dian van Gelder in haar uitnodigingsmail gebruikt.

Had ik al gezegd dat dicteeën bij uitstek een zomersport is? Inderdaad, zoals bovenmaats vaak het geval voor de BeNeDictees genieten we weeral voor de zoveelste keer van een hoogmediterraan temperatuurtje als we op zaterdag 26 mei 2018 aan het gezellige restaurant Happy Moose arriveren. Echtgenote Mireille heeft na een uitgebreide voorafgaandelijke research haar fiets meegebracht en peddelt onmiddellijk met een verrekijker richting het natuurgebied met de moeilijke spelling Noord Aa. Zij gaat op zoek naar zo veel mogelijk verschillende vogels, ik naar zo weinig mogelijk schrijffouten. Zij geniet in de zon, ik ga zwoegen op de eerste etage. Doemetoch – toch de verkeerde hobby gekozen?

Medemasochisten
De dicteevrienden genieten al van hun welkomstdrank en ontbijt als ik met Bert Jansen puffend de trap naar de Rietzoomzaal bestijg. Er zijn in totaal naast mezelf tien medemasochisten aanwezig: gastvrouw Dian van Gelder, Annemarie Braakman-Ven, Leni Lagerberg, Lizi van Vollenhoven, Bert Jansen, Jeroen van Heemskerck Düker, Jozef Lamberts, Rein Leentfaar en Rien Wisse. En – tada, tromgeroffel, klaroengeschal – Joost Verheyen!!! Amai, de strafste speller van het westelijk halfrond is aanwezig. En bij uitbreiding ook van het oostelijk halfrond. Een hele eer voor de BeNeDicteeCommunity. Van zodra zijn inschrijving bekend werd gemaakt heeft Rien zelfs zijn hele dictee herschreven (zie verder) …

Dian, die uitgebreid reclame maakte op diverse fora, had gezien de ruime locatie op nog meer volk gehoopt. Oorspronkelijk hadden zich in Joosts zog trouwens nog twee andere Limburgse specialisten ingeschreven, maar die zegden dan weer in extremis af. Maar het moet gezegd: hoeveel dictees vinden er per jaar plaats waar meer dan elf dicteetijgers aan deelnemen? Enkele komen in 2018 heel voorzichtig bijna in de buurt: het Hautekietdictee, Sluis, Terneuzen, Oudewater, … Maar méér? Neen, BeNeZoetermeer is op dat gebied een absolute topper.

Aalsmeer 2017

Dian van Gelder in Aalsmeer (2017). Foto: Huib Boogert

Powerpoint
Het uitzicht vanop het balkon is groots: water, riet, meerkoeten en futen. En hikende en bikende bezoekers. Maar er moet gepresteerd worden. Dicteeën, weet je wel. De immer enthousiaste Dian komt evenwel verrassend uit de hoek. We beginnen immers met een … powerpointpresentatie over Zoetermeer. Ongemeen schitterend, zeker voor deze onwetende Vlaming. Zoetermeer blijkt veel groter dan gedacht, 125.000 inwoners, wauw (hier spreekt natuurlijk wel een inwoner van – of all places – Opwijk). Eigenlijk een uit de voegen gebarsten groeikern. Ongelooflijk, met alle voorzieningen: een metro, een skistation, een golfbaan, … En nu dus ook een dicteewedstrijd. Een dubbele dan nog.

We trappen af met een dictee geschreven door Lizi van Vollenhoven, een knotsgek en humoristisch verhaal onder de titel Boontje komt om zijn loontje. Daarin heeft de louche figuur Appie W. het plan opgevat om een sterrenrestaurant annex zwartgeldwitwasserij te starten – de koddige Kwartel – en tegelijkertijd zijn overbuurman en rivaal op haute-cuisinegebied uit te schakelen – de gepluimde Patrijs. Daarvoor schakelt hij twee straatschoffies in. De eerste moet vijftienhonderd cicaden en vijftig muizen loslaten in de frigidaireruimte van zijn overbuur, de tweede enterotoxineproducerende E. colibacteriën door de hors-d’oeuvre van de gepluimde Patrijs mengen om de gasten een langdurige gastro-enteritis te bezorgen. Ondertussen vindt de grande opening plaats van zijn eigen restaurant, waar gourmands, journalisten en de Amsterdamse onderwereld op uitgenodigd worden op een veertiengangenamusediner.

Quokka en tafa
Natuurlijk loopt alles in het honderd. De twee vergissen zich in de uithangborden – ze kunnen immers nog geen kwartel van een patrijs onderscheiden (en had het nu om een quokka versus een tafa had gegaan, dan konden we dat nog enigszins begrijpen) en droppen hun goedje in het verkeerde restaurant. Gevolg: een chaos vanjewelste, een schietpartij. Ik citeer:

De coquette trok hierop haar uzi onder haar vicuñawollen jas vandaan en begon in het wilde weg te schieten. De sterkedrankcontainers veranderden in evenzovele danaïdenvaten. Terwijl de journalisten driftig aantekeningen maakten, probeerde Appie zo veel mogelijk van de Chateau Montifaud te redden door onder een vat te gaan liggen en gewoon zijn mond open te houden. De via het C2000-systeem opgeroepen ME arresteerde onder het motto ‘eerst meppen, dan uitzoeken’ de hele bups en slingerde de goegemeente in het cachot. Naar het schijnt snakt Appie inmiddels naar de meest simpele McDonald’s-maaltijd.

Aalsmeer 2017

Lizi van Vollenhoven tijdens het Aalsmeers Dictee 2017. Foto: Huib Boogert

Kruudmoes
Nu nog foutloos neerpennen. Enige culinaire kennis van heb ik jou daar was alvast een pre: toastjes met coquilles Saint-Jacques, crème de chayote of aspic van casselerrib, creusetapas, petits-beurres met crème fouettée en cassata-ijs. En misschien past de koketterende oude taart eveneens in dat rijtje …
De volgende zin zal allicht ook wel nergens zonder rode markering gebleven zijn: Een loensende drinkebroer raakte geleidelijk aan sjikker door het teveel aan charoset en probeerde met hand en tand antroposofische homeopathie te propageren als panacee tegen alcoholgeïnduceerde malaise.

Maar het kan ook veel stommer: schrijf ik toch wel vicuñabollen in plaats van -wollen. Het woord dat evenwel het vaakst fout gaat is kruudmoes. Kruutwatte? Precies. Kruudmoes blijkt een oud Gelders en Overijssels gerecht te zijn, een stevige en voedende pap van gort, karnemelk, spek, rookworst, rozijnen en verse kruiden. Weer iets bijgeleerd. Lizi heeft alvast beloofd om het te serveren tijdens het BeNeDictee op 22 september in Voorburg!

Meisterstück
De uitslag is … een ex aequo. De super-Zeeuw Rein Leentfaar slaagt erin gelijke tred te houden met Meisterstück Joost Verheyen: vier fouten (op 69 invulplaatsen), op drie tellen gevolgd door Rien Wisse. Meteen verschanst Lizi zich op het balkon om ter plekke enkele shoot-outwoorden te bedenken, na gecheckt te hebben of beide protagonisten geen medische voorkennis hebben. Stafylokokkentonsillitis en cervixdysplasie gaan voor beiden goed, maar over de schrijfwijze van prosopagnosie twijfelt Rein net iets te lang zodat Joost tot winnaar wordt uitgeroepen.

Tijd voor het buffet, perfect klaargemaakt en opgediend door het restaurantpersoneel, en tijd om op het balkon ook wat van het fraaie weer te genieten. Even uitblazen vooraleer de gevreesde Rien Wisse – de winnaar van de competitie 2017 – aan de beurt komt. Die heeft zoals gezegd zijn hele dictee een facelift gegeven van zodra hij hoorde dat Joost zou deelnemen. En dat zullen we geweten hebben.

Lansingerland Rien Wisse

Rien Wisse (foto uit 2014)

Woordkunstenaar
Over het verhaal kan ik kort zijn. Een next best oplossing gaat over een vijfenzestigenhalfjarige man die naar een geriatrieaios (in Nederland: arts in opleiding tot specialist) gaat en doorverwezen wordt wegens een drankprobleem. Of toch ongeveer, want de tekst staat zo vol met onmogelijke woorden en woordcombinaties dat ik nog steeds de eigenlijke story tracht te achterhalen. Rien is immers een grandioze woordkunstenaar die, net als bijvoorbeeld Marc de Smit in Terneuzen, iedereen voortdurend op het verkeerde been zet met ingenieus in elkaar geknutselde combinaties van klanken, grammaticale constructies en woordlookalikes. Alleen gaat Marc daar spaarzamer mee om, terwijl Rien onze hersenen om de haverklap bombardeert.

Enkele afschrikwekkende voorbeelden: dementia-praesenilissymptomen, gaazspecialist, zo vol als mut, méritoire geëdite teasestrip (en geen T-strip), meatspace (niet een meetspace of ontmoetingsruimte maar de fysieke wereld), widescreen (oeps, geen whitescreen), het gele snavelhauwtje, een toetoeppak (ik maak er een tutupak van), wat tanorexia-achtig, beresterk van inhout (!), de band dEUS, ge schiept te veel, ik ben uit de ket maar niet wous (waar heeft-ie het in ’s hemelsnaam over …), pek- of alantswijn (neen, geen peccovalantswijn of wat dan ook). Het al dan niet aan elkaar schrijven of streepjes zetten passeert eveneens de revue: de next best oplossing uiteraard, maar ook een prima de luxe stemming, de baard van Mozes, een so easy’tje, een net-nietspecialist, een standalonescrollwieltje, boe roepen, begijne maken, terwijl we bijeenwaren, …

En dan is er nog de spitstechnologie: declassee, vrouwelijk omdat het gevolgd wordt door het woordje wier. Trakteerden, want het is souschef et al. (en anderen). Ja, jongens, amai mijn voeten. En de rest zijn gewoon … moeilijke woorden: covaartest, rantte, beb, schroodbeitel, dik van zoute – ik kan zo nog een tijdje doorgaan.

Een kokmeeuw. Foto: Diliff (Wikimedia)

Een kokmeeuw. Foto: Diliff (Wikimedia)

Kokmeeuw
Het gaat allemaal wat boven mijn petje. Er moeten in totaal maar liefst bijna 30 procent van de gedicteerde woorden worden opgeschreven (106 van de 347 woorden). Dat geeft een onoverzichtelijk invulblad, vooral daar er gewoon blanco’s staan waar een woord- of woordgroep moet ingevuld worden, en dan nog vaak enkele naast elkaar. Bovendien ligt het dicteertempo bijzonder hoog, combineert Rien regelmatig verschillende woorden in één woordgroep en is er veel te weinig tijd om na te denken over al deze complexe hersenpuzzels. En voor Vlamingen komen daar dan nog eens wat extra fouten bij door de afwijkende Hollandse uitspraak (‘regiolect’, om Bert Jansen te parafraseren). Dat laatste, tja uitwedstrijd, ieder zijn beurt.

Sorry Rien, op het einde heb ik er al helemaal geen zin meer in. Ik leg mijn pen neer en zie hoe een kokmeeuw op het balkon neerstrijkt. Ik zet een vogelstreepje bij op mijn blad … Na afloop blijkt dat Rien niet doorheeft dat het toch wel afschuwelijk moeilijk is. ‘Tja, al die woorden staan gewoon in mijn Lijst’, klinkt het laconiek.

Messi en Ronaldo
Van de 66 invulgroepen schrijft zelfs winnaar Joost er uiteindelijk 21 fout (zowat een derde van alle woorden – dat overkwam hem allicht nog nooit), en enkel Rein (28) en uw nederige dienaar (31) halen nog net iets meer dan de helft. Gemiddeld worden er door de deelnemers uiteindelijk twee derde (!!) van de woorden en woordgroepen fout geschreven, allicht een absoluut nieuw record aller tijden voor een invuldictee. En dus kan ik toch nog met een goed gevoel naar huis: nu kan niemand meer zeggen hoe affreus moeilijk Opwijk 2017 (de vorige recordhouder) was …

Het is in het verleden al meermaals door een aantal deelnemers en verslaggevers vermeld: leggen we de lat nu niet veel te hoog? Willen we dat enkel nog Messi en Ronaldo aan de BeNeDictees deelnemen of mikken we breder? Ik kreeg begin dit jaar verschillende antwoorden van uitgenodigden dat ze het toch wel echt veel te moeilijk vinden en daarom passen voor de BeNeDictees. En de aankondiging op dictees.nl hielp ook niet echt: ‘competitie voor de ambitieuze dicteehobbyist’. Tijd voor wat bezinning? Het dictee van Lizi (gemiddeld een vijfde fout) was wat mij betreft een goed streefdoel.

Het terras van de Happy Moose in Zoetermeer

Het terras van de Happy Moose in Zoetermeer

Après-dictee
Bovendien zorgt dat ook voor een rangschikking op basis van appelen en peren. Volgend jaar dus allicht te schrappen. Wat er ook van zij: Rein verovert de virtuele gele trui, terwijl Nederland de leidersplaats in het landenklassement nog verstevigt.

Het moet gezegd: Dian heeft op een creatieve en toffe wijze het woonkamerconcept breed geïnterpreteerd. En ook de organisatie was perfect. Maar persoonlijk verkies ik toch altijd wel de intimistische en gezellige sfeer van de echte huiskamer. Maar ik heb geen recht van spreken, want ik mis natuurlijk wel het belangrijkste onderdeel: het après-dictee. Om privéredenen moet ik er vandoor, terwijl het gezelschap plaatsneemt op een schaduwrijke plek op het terras van de Happy Moose. Voor verdere verslaggeving hierover verwijs ik jullie dus graag door naar de andere deelnemers.

O ja, Mireille heeft meer gevederde vrienden gespot dan ik fouten heb geschreven. Maar of dat iets zegt over mijn orthografische kwaliteiten dan wel over haar ornithologische kennis laat ik even in het midden …

Verbale acrobatiek van Vlaamse virtuoos

Opwijk 2018

De deelnemers voelden zich direct welkom in Opwijk.

door Bert Jansen  |  foto’s: Mireille Camps

Opwijk heeft nooit op mijn bucketlist gestaan. Zaterdag 9 mei was ik er dan ook voor het eerst. Je kunt niet zeggen dat deze vlek in de provincie bezwijkt onder de cultuurtoeristen, en ook het voorzieningenniveau gaf geen aanleiding tot applaus; zelfs een eenvoudige bloemisterij ontbrak in de Vlaams-Brabantse negorij, waar ik voor mijn gastvrouw een royale ruiker wilde aanschaffen. Noodgedrongen stelde ik mij dan ook maar tevreden met een paar cornetjes bonbons van de lokale Spar. Ondermaats, gezien de traktaties die mij later ten deel zouden vallen.

Aan de brievenbus van nummer 46 van Grootveld – de plaats van handeling – hing een briefje waarin de bezoekers aan het BeNeDictee (in alfabetische volgorde) welkom werden geheten. In de tuin met nauwgezet gemanicuurd gazon hadden de ambulante lexicofielen zich verenigd rond de uitnodigende ontbijttafel.

Opwijk 2018

De Zeeuwse afgevaardigde maakte er het beste van.

Reprise
Aan de ongedwongen kout maakte Herman alras een eind door ons uit te nodigen in zijn tot dictee(r)kamer getransformeerde salon. Eenieder van ons herinnerde zich nog het verbale geweld dat de Opwijkse woordacrobaat verleden jaar over zijn publiek uitstortte. Stond de dicteetijgers een reprise van die massacre te wachten? Met deze brandende vraag op de lippen liep menigeen de huiskamer binnen.
Herman, soeverein gezeten achter zijn lezenaar, declameerde zijn verhaal beschaafd, maar met licht regionale tongval die de Hollanders een enkele keer op het verkeerde been zette. Maar ja, de tijd dat de Vlamingen zich spiegelden aan de taal van het Noorden ligt definitief in het verleden. De strakke uitspraaknormen van weleer, toen Nederlanders ontboden werden om de Vlamingen te onderwijzen, zijn voltooid verleden tijd. Gelukkig maar. Nu hoeft men zijn afkomst niet meer te maskeren en mag men zijn taal kruiden met zijn eigen regiolect.

Opwijk 2018

De gezusters Ribbens (wit en blauw), Lizi van Vollenhoven en Herman Killens

Buitenaards
Evenals vorig jaar was ook dit jaar weer een buitenaards wezen de protagonist in zijn verhaal. En opnieuw vond hij inspiratie in zijn eigen streek. Was het verleden jaar Xavier die de hoofdrol speelde, deze keer was die rol weggelegd voor Antonius Rochus, een djinn uit het rijke geslacht van Spiritus.
‘Een geestige vertelling’, zoals Hermans verhaal luidde, voert ons naar de maïslanderijen in Droeshout, waar wij kennismaken met de verstokte vrijgezel Marcel. Verrassend genoeg hunkert Marcel – hoe verstokt hij ook is in zijn celibataire bestaan – er wél naar zijn metaforische postzegelverzameling te laten zien aan een schaars geklede schoonheid.  Hermans ongebreidelde fantasie laat daarop een geest (de eerdergenoemde djinn) uit een fles wijn ontsnappen. Deze staat Marcel toe drie wensen uit te spreken, geheel volgens artikel 72 van de Universele Geestenwet. De djinn had er een verre reis voor over gehad: eerst met de Vliegende Hollander, en vervolgens tjoeketjoeke met de couponnetjestrein naar het Groothertogdom Luxemburg. En dan nog à cheval op een kribbebijter. Een geheimzinnige truc met het getal van Avogrado was wel een conditio sine qua non om deze reis te volbrengen.
Voordat Marcel to the point kan komen, weidt de djinn nog uit over zijn familie: ‘Zo was mijn betovergrootvader een bekende ghostwriter, was mijn grammeer een parttimewicca (inderdaad een echte heks) en heeft mijn tante nu nog steeds een bloeiende toverstokjesshop-in-shop in Tadzjikistan. En o ja, mijn broer is percussionist in de skiffleband The Ghostbusters.’

Opwijk 2018

Smullen in de riante tuin te Opwijk.

Smakelijk en elegant
Daarmee was er een eind gekomen aan het eerste deel van de geestige vertelling. Een heuse cliffhanger! Tijd voor de lekkernijen uit de keuken van Mireille. Het was natuurlijk al wijd en zijd bekend: Mireille weet niet alleen haar plaats achter de camera, maar ook achter het fornuis. Zij had haar dicteegasten prachtige quiches, salades en toetjes voorgetoverd. Alles even smakelijk en elegant. Ook met vege-, pesco-, flexi- en andere tariërs was rekening gehouden. Zelfs de glutenvrijen kwamen in huize Camps aan hun culinaire trekken. Alles licht en vrolijk als een menuet van Boccherini. Gecorseerde wijnen en spannende lokale biertjes accompagneerden het gastmaal. Niets verbindt meer dan een dicteetje en de gezamenlijke maaltijd!

Na de lunch aan de rand van het zwembad werden ons dan eindelijk de drie wensen van Marcel gereveleerd. Zijn primaire wens – verstokte vrijgezel of niet – is een moordgriet. Natuurlijk geen nextdoor meisje of flapmadam. Zij verschijnt (bijna) subiet na een magische spreuk. Een paar van haar fysieke kwaliteiten: bevallige gazelleogen, blonde lokken, mollige wangen, een poederzachte huid, perfecte curvelijnen, superdecolleté, lange slanke antilopebenen. Voorwaar een beeld waarvan zelfs een rasgynofoob van zijn geloof zou vallen! Helaas blijkt Birgitte – haar naam, zoals de djinn verduidelijkt – ook wat minder fraaie trekjes in huis te hebben: ze blijkt een moeial, een dikke zaag en een bazig être. Ze wil dat Marcel zijn interieur – de hele sitsenwinkel, bric-à-brac en santepetie – duchtig onder handen neemt. Zelfs het gyproc plafond moet eraan geloven! Vervolgens dreigt ze ook nog dat haar moeder – een echte helleveeg – een week komt logeren.

Opwijk 2018

Elsie-Leen Ribbens, eerste helft

Via de E40
Nadat Birgitte ook nog zijn kredietkaart en autosleutels van tafel gegrist had, is voor Marcel de maat vol: hij wil van ‘dat serpent, d-d-die karonje’ verlost worden. Ook die tweede wens ging in vervulling. Misschien niet geheel volgens het boekje, maar toch … Nadat alle QL-lampen tegelijk aan- en weer uitgefloept waren, was Birgitte van de aardbodem verdwenen.

Zijn derde wens is klip-en-klaar: hij wil een grote schat met goud, zilver, briljanten, robijnen en smaragden. Zijn wens wordt weer zonder mankeren verhoord. Helaas echter niet zoals hem voor ogen stond. Nee, Marcels cyberbabe keert terug, behangen met gouden en zilveren sieraden, briljanten, robijnen en smaragden. De geest verdwijnt direct daarop met een niet-meetbare snelheid via Leireken en de E40 richting kust … Op weg naar een volgende tevreden klant.

Pastophoria
Om ex aequo’s uit te sluiten had Herman al op voorhand twee shoot-outzinnen voorgelezen, voor elk onderdeel een. Ze luidden als volgt: In de Byzantijnse absidiool, onder de apsiskalot en de imposante pantocrator en naast de pastophoria (die – dat is algemeen bekend – uit de prothesis en het diakonion bestaat), tekende Kepler een wiskundige abscis die de apsiden, de uiteinden van de planeetbaan, ap- en perihelium, approximatief weergaf. En: Chips!, tjiepte de met blue chips rijk geworden chief whip naar zijn hiphopchickie toen hij vanaf de teepeg een makkelijke chipshot miste tijdens de pitch-and-putt. Het lijkt mij niet al te boud te veronderstellen dat een toevallige passant direct een psychiater met spanlaken naar Hermans woonst zou ontbieden als hij deze zinnen had horen ventileren.

Opwijk 2018

Joost Verheijen en Gertjan Roels

Grand moment de gloire
De vraag stellen of Hermans dictee de reis waard was, is van dezelfde orde als de vraag ‘is de paus katholiek?’ Hebben we met Herman immers niet te doen met een gebrevetteerd schrijver, die nog maar zeer onlangs de Schrijfdag in Gent gewonnen heeft? Hijzelf noemde – in zijn bescheidenheid – zijn pennenvrucht een ‘petit moment de gloire’, maar wat mij betreft, beleefde hij met het tweede door hem geschreven BeNeDictee zijn ‘grand moment de gloire’.
Bij eerste lezing leek het een kinderlijk eenvoudig dictee. Maar – corpo di bacco! – wat zat het vol met wolfijzers en schietgeweren! Het begon al in de eerste alinea, waar gerept wordt van een boerderetje. Bij menige dicteetijger doemde direct de fermette op … en de twijfel sloeg toe. Zelfs een oud-winnares van het Groot Dictee der Nederlandse Taal ging hier in de fout en schreef boerderetteje. Mijn tienjarige buurmeisje schreef het later desgevraagd in één keer goed, terwijl zij triomfantelijk ‘makkie’ riep. Datzelfde gebeurde met flapmadam. De muizenissen die eraan voorafgingen voordat – doemetoch! – … flabmadam op papier kwam. Opnieuw typische bewijzen dat een surplus aan kennis je parten kan spelen.

Opwijk 2018

Dicteebabe Annemarie Braakman-Ven

Doemetoch
Herman had in zijn dictee niet de ‘moeilijke’ woorden de hoofdrol laten spelen (alhoewel je woorden als wagyubief, kuffiyyah, oenochoë en encheridion niet zo gauw in een middelbareschoolopstel zult aantreffen), maar had het meer gezocht in het moeilijkste aspect van de Nederlandse spelling, te weten het al dan niet aaneenschrijven. Ik telde er meer dan tien, zoals schaars geklede, zwaaralcoholische, fairy land, wijdverspreide, neverending, rood aangelopen en doemetoch, dat zelfs bij menige Vlaamse (Vlaming) als doeme toch geschreven werd. Overigens was niet alleen doemetoch van Belgisch-Nederlandse huize. Ik noem, onder andere: marcelleke, in een wip en een gauw, kine, nijg santepetie, gesjareld, gejost en camion. Maar nog geen begin van een klacht komt hierover over de lippen van deze Hollander. Integendeel, ik zal ze zo frequent mogelijk gebruiken en aldus trachten deze mooie woorden ingang te doen vinden in onze rijke – gemeenschappelijke! – taal.

De mooiste vondst? Ongetwijfeld deze op het eerste oog eenvoudige zinsnede: ‘… met schepen als – daar wil ik vanaf zijn – de Oost-, West-, noord- of Straatvaarder …’

Opwijk 2018

Tableau de la troupe

Van jonge jan en lange jan
Het wordt nu tijd de balans op te maken. De schade bleef in zoverre beperkt dat iedereen, de hekkensluiter incluis, erin geslaagd was meer dan de helft van de in te vullen woorden foutloos op papier te krijgen. Nochtans kregen de meesten van ons flink van jonge jan en van lange jan.
De eerste vijf plaatsen werden ingenomen door: Joost Verheyen (16 fouten), Rien Wisse (24 fouten), Elsie Ribbens (27 fouten), Rein Leentfaar (29 fouten) en Leen Ribbens (30 fouten). Gertjan Roels verraste met 40 fouten, waarmee hij een verdienstelijke middenpositie innam. Annemarie Braakman en ondergetekende eindigden met 52 fouten op een gedeelde zevende plaats. De rode lantaarns waren voor Lizi van Vollenhoven (53 fouten), Jozef Lamberts (56 fouten) en Dian van Gelder (59 fouten).
Winnaar Joost – in dicteekringen bekend onder zijn epitheton ornans ‘de kannibaal uit Paal’ – bleek nog niets van zijn vroegere glans verloren te hebben. De facile princeps nam minzaam lachend, als een boer die een hoefijzer vindt, zijn prijs in ontvangst.

Het Opwijkse BeNeDictee was het laatste dictee van het seizoen 2017-2018. Met recht een apotheose. Mocht de dicteeluwe periode heftige onthoudingsverschijnselen oproepen, dan raad ik aan contact te zoeken met de Stichting Korrelatie voor opvang en nazorg.

Fiebelefors naar BeNeBonheiden

Bonheiden 2018

De sfeer in Bonheiden was uitstekend.

door Herman Killens  |  foto’s: Raf Coppens en Herman Killens

Hieperdepiep hoera, de BeNeDicteehuiskamercompetitie anno 2018 gaat eindelijk van start. We bevinden ons in een royale zonovergoten en vogelrijke tuin van een chique villa langs de Mechelsesteenweg in Bonheiden. ‘We’, dat zijn behalve uw trouwe dicteepenny-a-liner ook nog Bert Jansen, Birgit Kuppens, Dian van Gelder, Raf Coppens, Rein Leentfaar, Rien Wisse, de ravissante gastvrouw Marie-Louise en de enthousiaste gastheer Jozef Lamberts. O ja, Marlies Vervloet komt straks nog langs. Eerst nog even de tweeling droppen bij de kinderoppas van de dag. Geloof me: met zo’n moeder worden die later onklopbaar! En dan schuift er nóg iemand aan, de aangekondigde verrassing: niemand minder dan – retteketetsjingboem – de bekende Vlaming Ruud Hendrickx, VRT-taaladviseur en samensteller van de Dikke Van Dale. Hij komt vandaag de dicteetekst voorlezen, wauw! Schuif die woordenboeken opzij, we kunnen het nu aan de maker zelf vragen …

Bonheiden 2018

Birgit Kuppens en Ruud Hendrickx.

Papieren versies
Ondertussen worden we door Marie-Louise uitvoerig verwend met koffie, thee en andere drankjes en een verkwikkend ontbijt uit het vuistje. De zomerse temperaturen (25 plus) en de gezellige sfeer onder gelijkgestemden laten ons eeuwig en drie dagen wegdromen … tot we bruusk uit onze slaap gerukt worden omdat Ruud in de veranda klaarstaat met het eerste deel van de dubbeltekst. Die is van de hand van Jozef Lamberts, zelf winnaar in 2001 van het twaalfde Groot Dictee der Nederlandse Taal op tv en auteur van twee aartsmoeilijke Davidsfondsdictees in 2005 en 2006. Dat belooft!

Verrassing twee: enkel de papieren versies van Van Dale en het Groene Boekje komen vandaag in aanmerking. Iedereen die dus hard gestudeerd heeft op nieuw toegevoegde woorden is eraan voor de moeite. En Jozef heeft nog een surprise in petto: het is een combinatie van een volledig en een invuldictee. We moeten namelijk wel de volledige tekst opschrijven, maar enkel de fouten in 2 x 80 door Jozef vooraf gemarkeerde woorden (die wij niet vooraf kennen) tellen mee. En – even vooruitlopen op de tekst – dat zorgt wel voor onverwachte fouten. Dan doe je je best om woorden of woordgroepen als Christusmonogram of wit laqué boekenplanken correct neer te pennen maar blijkt het invulwoord het onopvallende mad (en niet mat) te zijn, in twee zielenherders die hun mad wel konden maaien. Goed gevonden!

Bonheiden 2018

Dicteereus Rein Leentfaar in een karakteristieke pose.

Blikkendinsdag
Met een glasheldere stem en een – uiteraard – feilloze uitspraak gidst Ruud ons door de fraaie tekst van Jozef, met als titel ‘Een cruise van Amsterdam naar Venetië’. Een persoonlijk waargebeurd verhaal van Jozef, al dan niet hier en daar wat op trumpiaanse wijze aangedikt.
Een cruise. Dan denk je meteen: heerlijk achterover leunen, plons in het zwembad op het bovendek, wat cultuur opsnuiven op de stopplaatsen, culinaire verwenning. Wel, dat valt nogal tegen. Integendeel: wat een verschrikking lijkt het me, die boottocht. OK, het begint nog lyrisch:

Het was blikkendinsdag, drie dagen na Epifanie. Het ms Koningsdam, dat door de scheepsschilder zwart-wit geschilderd was, was net terug van een cruise naar de Caricom-landen. Bij een dreigende ruisdaellucht verliet het nu de haven van Amsterdam richting de dogestad.

Bonheiden 2018

Spellingexperts in gesprek tijdens de lunch.

Strandlopers en Cetti’s zangers
Aan boord schrikken we al meteen op. Er is geen gewoon meubilair aan boord, neen, wel een bonheur-du-jour, ingekaderde Lloyd’s-patenten en gueridons. Ondertussen cirkelen er vervaarlijke Kuhls pijlstormvogels, Temmincks strandlopers en Cetti’s zangers rond ons hoofd (en dan mogen we nog van geluk spreken dat de sabaku’s en pipa’s enkel in Sao Tomé en Principe voorkomen). De medepassagiers kunnen we ook al maar beter mijden: een naar boldoot ruikende überchick uit de Spaarnestad, een meisje van drie zesjes, een lamijnende Tyrolienne,  een burschikose berg-Schot en jolie-laides die er angeheitert uitzien. Vooral daar die dan ook nog lastig te schrijven objecten en kleren dragen als een cabretleren reticule, mitaines, een pillbox met een groen brideje, queenies en een paletot.

Even tot rust komen in onze kajuit? Vergeet het maar. Tapis-plain, schilderijen in chiaroscuro, lampadaires tussen de lits-jumeauxs, chiffonnières, récamiers en secretaires alom. Bij het aanmeren worden we orthografisch belaagd door chouans, Guinee-Bissause muzikanten met hun chitarrones en teorben, ‘ndranghetisten en door een lierenman die juist gemanst heeft. Of worden we de dansvloer opgetrokken om een bourree, malagueña of seguidilla te demonstreren.
Zelfs de menukaart in het restaurant (white tie verplicht) biedt geen soelaas: baisers, berliner- en Bossche bollen, een sémillon, een caffè macchiato, een daiquiri en een caipirinha met cachaça liggen zwaar op onze spellingmaag. En als we dan – Madonna della misericordia aanroepend – de handen ten hemel strekken, zien we vol ontzetting het Hoofdhaar van Berenice opduiken …

Bonheiden 2018

‘Engelin-doet-al’ Marie-Louise bedient haar gasten in Bonheiden.

Spanning troef
Gelukkig kunnen we tussenin even pauzeren, zuchtend onze eigen hoofdharen uittrekken en – vooral – lunchen. Engelin-doet-al Marie-Louise serveert soep en pizza’s. Voortreffelijk. Het kan niet anders: de hemel moet ongetwijfeld ergens in de omgeving van Bonheiden liggen. Ondertussen verbetert Jozef de ochtenddictees eigenhandig, en handig houdt hij de scores geheim tot na het tweede dictee. Een goede zet: spanning troef.
Maar ook na het tweede deel van het dictee blijkt dat we het er met zijn allen prima van afgebracht hebben. Zowel voor als na de middag wordt er gemiddeld een mooie score van 55 op 80 (lees: slechts 25 fouten per persoon) genoteerd, toch wel een bewijs dat de deelnemers aan deze competitie hierdoor continu bijleren en ervaring opdoen.

Prijzentafel
En ja jongens, wat een prijzentafel in de woonkamer. Jozef heeft een pak sponsors weten te overtuigen zodat we allemaal met twee mooie boeken of dvd’s naar huis kunnen trekken. Time for homemade tiramisu from Marie-Louise!!! Meer tekst en uitleg hebben we niet nodig: wij dus fiebelefors terug naar buiten.

O, en de einduitslag? Ach, wie is daar eigenlijk nog in geïnteresseerd bij een ijsgekoelde Westmalle in de namiddagzon met dit gezelschap. Ik zal die resultaten bij gelegenheid wel eens verklappen.

Bonheiden 2018

Bert Jansen ontspant zich in de riante tuin van Jozef Lamberts.

Veranda
Super: Jozef is zo tevreden (behalve dan over het aantal deelnemers – onder meer door enkele late annulaties) dat hij nu al een datum voor volgend jaar geprikt heeft: zaterdag 27 april, maar deze keer in de Zevenster in Schilde, met een nog grotere veranda (hint) en nu op nog kortere afstand voor de Nederlanders (hint hint). Gaat overigens enkel door als er minstens twaalf deelnemers zijn. Allen daarheen zou ik zeggen. Net als naar het volgende BeNeDictee in Sweet Lake City Zoetermeer, bij Dian op 26 mei (zie kalender). Twee weken later sluiten we het voorjaar af met een BeNeDictee in Opwijk (ontvangst door Mireille en uw Chinese vrijwilliger op 9 juni).

Heel erg bedankt, Ruud, Marie-Louise en Jozef, voor die voortreffelijke BeNeErvaring. Een staande ovatie. BeNe est!

BeNeDictees kreunen onder succes

BeNe-Aalsmeer 2017

Veteraan Jozef Lamberts controleert de spelling in de Van Dale.

door XA4, uw fakecorrespondent uit de ruimte

Potlood achter het oor, verbouwingsplan in de achterzak. ‘Kijk,’ toont Jozef Lamberts, ‘die oostelijke buitenmuur gaat eruit. En daar’ – hij wijst naar een royale zone in de tuin achter de huidige woonkamer – ‘komt een grote uitbreiding met een gezellige barhoek.’

Hij kijkt wat bezorgd. ‘Ik hoop maar dat de werken tijdig klaar zullen zijn, want op 21 april is het zover, het BeNeDictee in Bonheiden. Het was wel even schrikken toen ik die massale respons kreeg, maar ziezo, na de verbouwing zal gelukkig niemand in de kou moeten blijven.’ ‘Maar’, voegt hij eraan toe, ‘ik verwacht wel dat ze behalve een schrijfplankje ook nog een stoel meebrengen’.

Kampeerders
Dat blijkt helemaal anders te liggen in Heist-op-den-Berg. Daar zijn ondertussen de eerste – jawel – kampeerders gesignaleerd in de onmiddellijke omgeving van het appartement van Marlies Vervloet. ‘Ach’, zegt een van de moedigen, ‘ik had dit tentje nog liggen van toen ik onze dochter wou inschrijven in de gemeenteschool. Trouwens, het valt wel mee met die kou, Marlies brengt ons regelmatig een mok warme soep. En ondertussen zit ik toch al aan de letter ‘d’ in het Groene Boekje. Dat toegangsbewijs voor het BeNeDictee van Heist-op-den-Berg kunnen ze me in elk geval niet meer afnemen. Ik sta als eerste in de rij!’

Aalsmeer 2017

Annemarie Braakman wordt verrast door haar publiek tijdens het achtste Aalsmeers Dictee.

‘Een tent? Ja hoor!’, verzekert Annemarie Braakman-Ven me. ‘Een partytent in de tuin. Zoals het er nu naar uitziet wordt het een overrompeling tijdens de grande finale in Aalsmeer. Maar misschien kunnen we er een barbecuefestijn van maken. Het wordt best een gezellige boel.’

In Den Haag zoekt men ondertussen oplossingen voor het verwachte verkeersinfarct tijdens de dictees in Zoetermeer (bij Dian van Gelder) en Voorburg (ten huize van Lizi van Vollenhoven). Om die te kunnen kanaliseren wordt er volgens een regionale katern van de AD Haagsche Courant zelfs gedacht aan – ik geef het maar voor wat het waard is – afzonderlijke dicteespitsstroken voor de zuiderburen!

Davidsfonds
Overrompeling, zuiderburen, wat is er in ’s hemelsnaam aan de hand? De BeNeDictees waren toch een kleinschalig initiatief, bedoeld voor huis-tuin-en-keukentaalliefhebbers? Wel, daarvoor moeten we even terug in de geschiedenis. Meer precies naar de jaren 1993 tot en met 2009. Toen vonden in Vlaanderen de legendarische Davidsfondsdictees plaats. Met op hun hoogtepunt ieder jaar meer dan tienduizend deelnemers en een spetterende finale in het Vlaams Parlement in Brussel. En met een resem superspecialisten met klinkende namen. Mannen – want het waren vooral mannen – die telkens maanden vooraf het Groene Boekje uit het hoofd leerden en heel de Dikke Van Dale een keer of drie in extenso doornamen. Absolute kampioenen. Met elk jaar een strijd op het scherp van de snee. Maar toen het Davidsfonds in 2009 onverwacht de stekker uit de populaire dicteewedstrijd trok, stopten de meeste specialisten even abrupt met hun uit de hand gelopen hobby. En meteen werd het stil in dictee-Vlaanderen, heel stil.

Dictees zijn hip
Maar dat veranderde recent met een enkel mailtje. Na enige research stuurde Herman Killens immers vlak voor Kerstmis een gedetailleerde compilatie rond met de beschikbare uitslagen van alle Davidsfondsdictees. En dat zorgde vooreerst voor een stormvloed aan nostalgische reacties uit de Vlaamse dicteewereld. Maar vooral: die supercracks zijn opnieuw massaal gaan studeren! Dictees zijn plots weer hip in Vlaanderen. We laten bijvoorbeeld ex-Davidsfondsgoeroe D.T. Spellingmans – want het zijn vooral mannen – aan het woord: ‘Ik heb meteen mijn geannoteerde Van Dale op zolder vanonder het stof gehaald. De post-its zaten nog allemaal netjes op hun plaats. Het is weer eens wat anders dan alle dagen vogelpikken en petanquen op café. Awel, ik heb ondertussen wat rondgebeld naar de conculega’s en ze komen bijna allemaal. Die BeNeDicteecompetitie, dat lijkt helemaal ons ding. Heu, maar onder ons gezegd en gezwegen, moet daar eigenlijk geen streepke tussen?’

benedictee2017-01

De gezusters Ribbens bekijken het interview met Rien Wisse (l) in BN/De Stem

Achterhoedegevecht
Rien Wisse, de glansrijke triomfator van de editie 2017, beseft dat een hernieuwing van zijn titel een haast onmogelijke opgave wordt. ‘Nounou, in al die jaren is slechts één enkele Nederlander ooit op een (zuinige) toptienplaats geëindigd. Ik vrees dat het een achterhoedegevecht wordt.’ En dan hoopvol: ‘Misschien, nu ik erover nadenk, het is wel zo dat de laatste Davidsfondswedstrijd al uit het vorige decennium dateert. Met wat meeval hebben die voormalige toppers nog niet door dat er sindsdien alweer een nieuw Groene Boekje uit is. Als je pakweg yu di Kόrsou niet kan schrijven kan je hier weinig komen uitrichten, hoor. Of is het yu di Kòrsou – ai, dat moet ik toch even opzoeken.’
Reizende Rein Leentfaar – potlood achter het oor, Lijst in de achterzak – maakt zich echter allerminst zorgen. ‘Eureka. Het is eindelijk gelukt!’, roept hij uit. ‘Sinds vorige week staan álle woorden uit de Dikke Van Dale in mijn Lijst. Al-le-maal.‘ De triomf staat in zijn ogen te lezen: ‘Dat worden vanaf nu dus uitsluitend nulfouters’. En dan met een zucht: ‘Of in elk geval voortaan alleen nog maar onterechte fouten, dat spreekt vanzelf.’

Breskens 2017

Herman Killens (l) won de eerste prijs in Breskens (2017).

Uitverkocht
Ondanks het eclatante succes van de BeNeDictees kijkt coördinator Herman Killens maar sip. ‘Stel je voor’, bromt hij. ‘Ik heb me te laat ingeschreven. Voor mijn eigen dictee nota bene. Helemaal uitverkocht. En ik had nochtans weer een geestig verhaal in petto. Niet dus. Ik zal de dicteewedstrijd in Opwijk noodgedwongen op een groot scherm in de tuin moeten volgen.’
En we hebben nog nieuws. De organisatoren hebben ondertussen immers wijselijk beslist om de BeNeDictees in 2019 op geheime locaties te laten doorgaan …

P.S.: Fakenieuws? Ja hoor. Jozef, Dian, Herman, Lizi, Marlies en Annemarie heten je in 2018 hartelijk welkom op een (of meerdere) BeNeDictee(s). Voor meer info houd je best de dicteekalender nauwgezet in het oog.

Dictees: #MeToo

Een verpleegster: 'Ja, ik dus ook. Door een alien nog wel.'

Een verpleegster: ‘Ja, ik dus ook. Door een alien nog wel.’

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Ook de dicteewereld is wakker geschud door #MeToo. Vooral de zo onschuldig lijkende BeNeDicteehuiskamercompetitie is in opspraak geraakt vanwege intimiderende, seksueel getinte teksten.

Een verpleegster uit een Opwijks BeNeDictee liet als eerste van zich horen: “Pf, ik dus ook. Een buitenaards michelinmannetje keek met zijn vijf jakob-evertsenogen in mijn decolleté toen ik bij hem een sparadrap aanbracht om zijn groene bloed te stelpen. Zijn antenne schoot onmiddellijk de hoogte in. ‘Gratias’, stamelde hij.”

Mensen die deelnamen aan een Aalsmeers huiskamerdictee zijn ook naar buiten getreden. Een dicteetijger die graag anoniem wil blijven (Marinus Woordenaar): “Wij werden als geïmmatriculeerde aficionado’s om onze chique mombakkesen geslagen, met de suggestie dat zich daardoor bij ons een haatbukkake zou kunnen manifesteren. Maar voor zover ik weet doen wij helemaal niet aan zo’n vernederende, eh, douche. Ik kende het woord niet eens.”

Gedebaucheerde rajneeshies

Negligeetjes en behaatjes
De uitbater van Het Wapen van Aalsmeer: “In mijn zaal werd een jaar geleden een dictee gehouden. Daarin figureerden pseudopornoacteurs die wel raad wisten met kanten jarretels, negligeetjes en gecapitonneerde behaatjes, ook al eindigde het coïteren in autofellatio. Ik ben er niet trots op, maar het moet maar eens gezegd worden.”

Een abt die ten onder ging in een dictee van Bredase makelij moest gecolloqueerd worden in een apz’je: “Die gedebaucheerde rajneeshies die in mijn hospies logeerden, gingen zich in hun half blote harries te buiten aan sybaritisch maenadengedrag. Door hun antiabbatiale es- of idmanifestatie sla ik nu de allerdelfischte galimatias uit.”

Jeroen van Heemskerck Düker, beheerder van www.dictees.nl: “Ocharm. Gelukkig is in onze kringen een goed Nederlands equivalent voor het Engelse catcalling gevonden: seksissen. Dat dan weer wel.”