Sweet BeNeDictee City

zoetermeer

De Dorpsstraat van Zoetermeer. Foto: Edwin Brugman

door Herman Killens

Oei, Zoetermeer, ik had er nog nooit van gehoord. En nochtans heb ik in het verleden heel vaak Nederland gefrequenteerd, voornamelijk om professionele redenen maar ook op de bonnefooi met fiets, wandelschoenen en tent. Maar nooit Sweet Lake City dus, de intrigerende benaming die Dian van Gelder in haar uitnodigingsmail gebruikt.

Had ik al gezegd dat dicteeën bij uitstek een zomersport is? Inderdaad, zoals bovenmaats vaak het geval voor de BeNeDictees genieten we weeral voor de zoveelste keer van een hoogmediterraan temperatuurtje als we op zaterdag 26 mei 2018 aan het gezellige restaurant Happy Moose arriveren. Echtgenote Mireille heeft na een uitgebreide voorafgaandelijke research haar fiets meegebracht en peddelt onmiddellijk met een verrekijker richting het natuurgebied met de moeilijke spelling Noord Aa. Zij gaat op zoek naar zo veel mogelijk verschillende vogels, ik naar zo weinig mogelijk schrijffouten. Zij geniet in de zon, ik ga zwoegen op de eerste etage. Doemetoch – toch de verkeerde hobby gekozen?

Medemasochisten
De dicteevrienden genieten al van hun welkomstdrank en ontbijt als ik met Bert Jansen puffend de trap naar de Rietzoomzaal bestijg. Er zijn in totaal naast mezelf tien medemasochisten aanwezig: gastvrouw Dian van Gelder, Annemarie Braakman-Ven, Leni Lagerberg, Lizi van Vollenhoven, Bert Jansen, Jeroen van Heemskerck Düker, Jozef Lamberts, Rein Leentfaar en Rien Wisse. En – tada, tromgeroffel, klaroengeschal – Joost Verheyen!!! Amai, de strafste speller van het westelijk halfrond is aanwezig. En bij uitbreiding ook van het oostelijk halfrond. Een hele eer voor de BeNeDicteeCommunity. Van zodra zijn inschrijving bekend werd gemaakt heeft Rien zelfs zijn hele dictee herschreven (zie verder) …

Dian, die uitgebreid reclame maakte op diverse fora, had gezien de ruime locatie op nog meer volk gehoopt. Oorspronkelijk hadden zich in Joosts zog trouwens nog twee andere Limburgse specialisten ingeschreven, maar die zegden dan weer in extremis af. Maar het moet gezegd: hoeveel dictees vinden er per jaar plaats waar meer dan elf dicteetijgers aan deelnemen? Enkele komen in 2018 heel voorzichtig bijna in de buurt: het Hautekietdictee, Sluis, Terneuzen, Oudewater, … Maar méér? Neen, BeNeZoetermeer is op dat gebied een absolute topper.

Aalsmeer 2017

Dian van Gelder in Aalsmeer (2017). Foto: Huib Boogert

Powerpoint
Het uitzicht vanop het balkon is groots: water, riet, meerkoeten en futen. En hikende en bikende bezoekers. Maar er moet gepresteerd worden. Dicteeën, weet je wel. De immer enthousiaste Dian komt evenwel verrassend uit de hoek. We beginnen immers met een … powerpointpresentatie over Zoetermeer. Ongemeen schitterend, zeker voor deze onwetende Vlaming. Zoetermeer blijkt veel groter dan gedacht, 125.000 inwoners, wauw (hier spreekt natuurlijk wel een inwoner van – of all places – Opwijk). Eigenlijk een uit de voegen gebarsten groeikern. Ongelooflijk, met alle voorzieningen: een metro, een skistation, een golfbaan, … En nu dus ook een dicteewedstrijd. Een dubbele dan nog.

We trappen af met een dictee geschreven door Lizi van Vollenhoven, een knotsgek en humoristisch verhaal onder de titel Boontje komt om zijn loontje. Daarin heeft de louche figuur Appie W. het plan opgevat om een sterrenrestaurant annex zwartgeldwitwasserij te starten – de koddige Kwartel – en tegelijkertijd zijn overbuurman en rivaal op haute-cuisinegebied uit te schakelen – de gepluimde Patrijs. Daarvoor schakelt hij twee straatschoffies in. De eerste moet vijftienhonderd cicaden en vijftig muizen loslaten in de frigidaireruimte van zijn overbuur, de tweede enterotoxineproducerende E. colibacteriën door de hors-d’oeuvre van de gepluimde Patrijs mengen om de gasten een langdurige gastro-enteritis te bezorgen. Ondertussen vindt de grande opening plaats van zijn eigen restaurant, waar gourmands, journalisten en de Amsterdamse onderwereld op uitgenodigd worden op een veertiengangenamusediner.

Quokka en tafa
Natuurlijk loopt alles in het honderd. De twee vergissen zich in de uithangborden – ze kunnen immers nog geen kwartel van een patrijs onderscheiden (en had het nu om een quokka versus een tafa had gegaan, dan konden we dat nog enigszins begrijpen) en droppen hun goedje in het verkeerde restaurant. Gevolg: een chaos vanjewelste, een schietpartij. Ik citeer:

De coquette trok hierop haar uzi onder haar vicuñawollen jas vandaan en begon in het wilde weg te schieten. De sterkedrankcontainers veranderden in evenzovele danaïdenvaten. Terwijl de journalisten driftig aantekeningen maakten, probeerde Appie zo veel mogelijk van de Chateau Montifaud te redden door onder een vat te gaan liggen en gewoon zijn mond open te houden. De via het C2000-systeem opgeroepen ME arresteerde onder het motto ‘eerst meppen, dan uitzoeken’ de hele bups en slingerde de goegemeente in het cachot. Naar het schijnt snakt Appie inmiddels naar de meest simpele McDonald’s-maaltijd.

Aalsmeer 2017

Lizi van Vollenhoven tijdens het Aalsmeers Dictee 2017. Foto: Huib Boogert

Kruudmoes
Nu nog foutloos neerpennen. Enige culinaire kennis van heb ik jou daar was alvast een pre: toastjes met coquilles Saint-Jacques, crème de chayote of aspic van casselerrib, creusetapas, petits-beurres met crème fouettée en cassata-ijs. En misschien past de koketterende oude taart eveneens in dat rijtje …
De volgende zin zal allicht ook wel nergens zonder rode markering gebleven zijn: Een loensende drinkebroer raakte geleidelijk aan sjikker door het teveel aan charoset en probeerde met hand en tand antroposofische homeopathie te propageren als panacee tegen alcoholgeïnduceerde malaise.

Maar het kan ook veel stommer: schrijf ik toch wel vicuñabollen in plaats van -wollen. Het woord dat evenwel het vaakst fout gaat is kruudmoes. Kruutwatte? Precies. Kruudmoes blijkt een oud Gelders en Overijssels gerecht te zijn, een stevige en voedende pap van gort, karnemelk, spek, rookworst, rozijnen en verse kruiden. Weer iets bijgeleerd. Lizi heeft alvast beloofd om het te serveren tijdens het BeNeDictee op 22 september in Voorburg!

Meisterstück
De uitslag is … een ex aequo. De super-Zeeuw Rein Leentfaar slaagt erin gelijke tred te houden met Meisterstück Joost Verheyen: vier fouten (op 69 invulplaatsen), op drie tellen gevolgd door Rien Wisse. Meteen verschanst Lizi zich op het balkon om ter plekke enkele shoot-outwoorden te bedenken, na gecheckt te hebben of beide protagonisten geen medische voorkennis hebben. Stafylokokkentonsillitis en cervixdysplasie gaan voor beiden goed, maar over de schrijfwijze van prosopagnosie twijfelt Rein net iets te lang zodat Joost tot winnaar wordt uitgeroepen.

Tijd voor het buffet, perfect klaargemaakt en opgediend door het restaurantpersoneel, en tijd om op het balkon ook wat van het fraaie weer te genieten. Even uitblazen vooraleer de gevreesde Rien Wisse – de winnaar van de competitie 2017 – aan de beurt komt. Die heeft zoals gezegd zijn hele dictee een facelift gegeven van zodra hij hoorde dat Joost zou deelnemen. En dat zullen we geweten hebben.

Lansingerland Rien Wisse

Rien Wisse (foto uit 2014)

Woordkunstenaar
Over het verhaal kan ik kort zijn. Een next best oplossing gaat over een vijfenzestigenhalfjarige man die naar een geriatrieaios (in Nederland: arts in opleiding tot specialist) gaat en doorverwezen wordt wegens een drankprobleem. Of toch ongeveer, want de tekst staat zo vol met onmogelijke woorden en woordcombinaties dat ik nog steeds de eigenlijke story tracht te achterhalen. Rien is immers een grandioze woordkunstenaar die, net als bijvoorbeeld Marc de Smit in Terneuzen, iedereen voortdurend op het verkeerde been zet met ingenieus in elkaar geknutselde combinaties van klanken, grammaticale constructies en woordlookalikes. Alleen gaat Marc daar spaarzamer mee om, terwijl Rien onze hersenen om de haverklap bombardeert.

Enkele afschrikwekkende voorbeelden: dementia-praesenilissymptomen, gaazspecialist, zo vol als mut, méritoire geëdite teasestrip (en geen T-strip), meatspace (niet een meetspace of ontmoetingsruimte maar de fysieke wereld), widescreen (oeps, geen whitescreen), het gele snavelhauwtje, een toetoeppak (ik maak er een tutupak van), wat tanorexia-achtig, beresterk van inhout (!), de band dEUS, ge schiept te veel, ik ben uit de ket maar niet wous (waar heeft-ie het in ’s hemelsnaam over …), pek- of alantswijn (neen, geen peccovalantswijn of wat dan ook). Het al dan niet aan elkaar schrijven of streepjes zetten passeert eveneens de revue: de next best oplossing uiteraard, maar ook een prima de luxe stemming, de baard van Mozes, een so easy’tje, een net-nietspecialist, een standalonescrollwieltje, boe roepen, begijne maken, terwijl we bijeenwaren, …

En dan is er nog de spitstechnologie: declassee, vrouwelijk omdat het gevolgd wordt door het woordje wier. Trakteerden, want het is souschef et al. (en anderen). Ja, jongens, amai mijn voeten. En de rest zijn gewoon … moeilijke woorden: covaartest, rantte, beb, schroodbeitel, dik van zoute – ik kan zo nog een tijdje doorgaan.

Een kokmeeuw. Foto: Diliff (Wikimedia)

Een kokmeeuw. Foto: Diliff (Wikimedia)

Kokmeeuw
Het gaat allemaal wat boven mijn petje. Er moeten in totaal maar liefst bijna 30 procent van de gedicteerde woorden worden opgeschreven (106 van de 347 woorden). Dat geeft een onoverzichtelijk invulblad, vooral daar er gewoon blanco’s staan waar een woord- of woordgroep moet ingevuld worden, en dan nog vaak enkele naast elkaar. Bovendien ligt het dicteertempo bijzonder hoog, combineert Rien regelmatig verschillende woorden in één woordgroep en is er veel te weinig tijd om na te denken over al deze complexe hersenpuzzels. En voor Vlamingen komen daar dan nog eens wat extra fouten bij door de afwijkende Hollandse uitspraak (‘regiolect’, om Bert Jansen te parafraseren). Dat laatste, tja uitwedstrijd, ieder zijn beurt.

Sorry Rien, op het einde heb ik er al helemaal geen zin meer in. Ik leg mijn pen neer en zie hoe een kokmeeuw op het balkon neerstrijkt. Ik zet een vogelstreepje bij op mijn blad … Na afloop blijkt dat Rien niet doorheeft dat het toch wel afschuwelijk moeilijk is. ‘Tja, al die woorden staan gewoon in mijn Lijst’, klinkt het laconiek.

Messi en Ronaldo
Van de 66 invulgroepen schrijft zelfs winnaar Joost er uiteindelijk 21 fout (zowat een derde van alle woorden – dat overkwam hem allicht nog nooit), en enkel Rein (28) en uw nederige dienaar (31) halen nog net iets meer dan de helft. Gemiddeld worden er door de deelnemers uiteindelijk twee derde (!!) van de woorden en woordgroepen fout geschreven, allicht een absoluut nieuw record aller tijden voor een invuldictee. En dus kan ik toch nog met een goed gevoel naar huis: nu kan niemand meer zeggen hoe affreus moeilijk Opwijk 2017 (de vorige recordhouder) was …

Het is in het verleden al meermaals door een aantal deelnemers en verslaggevers vermeld: leggen we de lat nu niet veel te hoog? Willen we dat enkel nog Messi en Ronaldo aan de BeNeDictees deelnemen of mikken we breder? Ik kreeg begin dit jaar verschillende antwoorden van uitgenodigden dat ze het toch wel echt veel te moeilijk vinden en daarom passen voor de BeNeDictees. En de aankondiging op dictees.nl hielp ook niet echt: ‘competitie voor de ambitieuze dicteehobbyist’. Tijd voor wat bezinning? Het dictee van Lizi (gemiddeld een vijfde fout) was wat mij betreft een goed streefdoel.

Het terras van de Happy Moose in Zoetermeer

Het terras van de Happy Moose in Zoetermeer

Après-dictee
Bovendien zorgt dat ook voor een rangschikking op basis van appelen en peren. Volgend jaar dus allicht te schrappen. Wat er ook van zij: Rein verovert de virtuele gele trui, terwijl Nederland de leidersplaats in het landenklassement nog verstevigt.

Het moet gezegd: Dian heeft op een creatieve en toffe wijze het woonkamerconcept breed geïnterpreteerd. En ook de organisatie was perfect. Maar persoonlijk verkies ik toch altijd wel de intimistische en gezellige sfeer van de echte huiskamer. Maar ik heb geen recht van spreken, want ik mis natuurlijk wel het belangrijkste onderdeel: het après-dictee. Om privéredenen moet ik er vandoor, terwijl het gezelschap plaatsneemt op een schaduwrijke plek op het terras van de Happy Moose. Voor verdere verslaggeving hierover verwijs ik jullie dus graag door naar de andere deelnemers.

O ja, Mireille heeft meer gevederde vrienden gespot dan ik fouten heb geschreven. Maar of dat iets zegt over mijn orthografische kwaliteiten dan wel over haar ornithologische kennis laat ik even in het midden …

Mannen overtuigen bij Utrechts Studentendictee

Utrecht 2018

Jaron van den Berg

door Maaike Hamming  |  Foto’s: DUB

Jaron van den Berg, student sociale wetenschappen, is met slechts tien fouten de duidelijke winnaar van het vijfde Utrechts Studentendictee. Uit handen van presentatrice Sofie van den Enk ontving hij een cheque van 500 euro.

Het dictee is een initiatief van Taleninstituut Babel, in samenwerking met DUB (Universiteit Utrecht) en Trajectum (Hogeschool Utrecht). Een recordaantal deelnemers kwam donderdagavond 3 mei bijeen in de aula van het Academiegebouw aan het Domplein in Utrecht; maar liefst 101 studenten namen deel. Redenen om mee te doen liepen uiteen van een weddenschap tot aan ‘intellectueel masochisme’. Juryvoorzitter en schrijver van het dictee Peter J. van Dijk gaf vooraf aan dat het een uitdaging is elk jaar én een moeilijk dictee (“je wilt geen zeven winnaars”) én een verhaal met een moraal te schrijven. “Maar het is ook dit jaar weer gelukt,” verzekerde hij de aanwezige studenten.

Eigen ervaring
De studenten streden niet alleen tegen elkaar, maar ook tegen zeven prominenten van de Universiteit Utrecht en de Hogeschool Utrecht. Het dictee werd dit jaar voorgelezen door presentatrice en programmamaakster Sofie van den Enk. In 2014 deed zij zelf mee aan het Groot Dictee der Nederlandse Taal. Uit eigen ervaring tipte zij nog snel voor het begin: “Je moet verrassend veel aan elkaar schrijven!”. Van den Enk las het dictee met aandacht, plezier en humor voor. Bij de eerste zin ging een golf van verontwaardiging door zaal; de toon was gezet. Af en toe werd er gelachen, maar het was voornamelijk muisstil in het Academiegebouw. Woorden als in-vitrogametogenese en belle époque eisten dan ook de volle aandacht van de driftig pennende zaal.

Utrecht 2018

Sofie van den Enk dicteert het Utrechts Studentendictee

Mannen
De beste speller van de avond maakte indruk. Jaron van den Berg won met slechts tien fouten, terwijl het gemiddelde 32 fouten bedroeg. De nummer twee van vorig jaar, Ben Kapitein, deed voor de derde keer mee, en werd wederom tweede met 16 fouten. De top drie bestond dit jaar voor het eerst uitsluitend uit mannelijke studenten. Tialda Sikkema (docent schrijfvaardigheid bij het Instituut voor Recht) was met 23 fouten de winnaar onder de prominenten. Gemiddeld scoorden de studenten beter dan de prominenten. De universitaire studenten maakten gemiddeld 32 fouten, de prominenten 34. Hogeschoolstudenten bleven wat achter met een gemiddelde score van 44 fouten. Dit jaar bleven de mannen de vrouwen net voor met een gemiddelde score van 31 tegen 33. Diergeneeskunde was met een gemiddelde van slechts 19 fouten de best scorende faculteit.

De woorden die vaak verkeerd geschreven werden, waren: degoutant (wansmakelijk) en litecoin. De nakijkers zagen dat veel deelnemers ‘degoutant’ hadden veranderd in ‘debutant’. Litecoin werd daarnaast door vrijwel iedereen als ‘lightcoin’ geschreven. Het slechtst gemaakte dictee bevatte 94 fouten.

Voor meer informatie en alle statistieken kunt u terecht op www.babel.nl/dictee of op de Facebookpagina.

Oudewaters dictee was goed te doen

Oudewater 2018

Aad Kuiper en Werner Joosten deelden de tweede prijs.

door Aad Kuiper  |  Foto’s: Huib Boogert

Zoals door de schrijvers toegezegd was het Oudewaters dictee 2018, georganiseerd door de plaatselijke Rotary, inderdaad goed te doen, maar toch nog lastig zat om het iedereen een beetje moeilijk te maken. Met 48 deelnemers en de nodige organisatoren en hulp was het gezellig druk in de Mariaschool en de opbrengst van ruim 700 euro voor een minibieb of boekenuitleenkastje mocht er dan ook zijn. Een welkome verrijking voor Oudewater, zeker voor liefhebbers van taal.

Voordat het officiële gedeelte begon was het een geroezemoes vanjewelste in de aula van de Mariaschool. Onder de deelnemers bleek zich een groot aantal ‘dicteetijgers’ te bevinden die regelmatig stad en land afreizen om dictees te maken; een bijzondere, maar wel heel leuke hobby. Bert Jansen – niet de dicteetijger, maar de voorzitter van de Rotary Oudewater – was blij met de grote opkomst. Acht teams hadden zich ingeschreven, waaronder twee ‘tijgerteams’. Piet Smits, voormalig directeur van de Mariaschool en ceremoniemeester, richtte zijn welkomstwoorden in het bijzonder tot de ‘dicteetijgers, die hij als als ‘landelijke coryfeeën’ omschreef en de jongste deelnemer, Jasmijn (9) en de oudste, mevrouw Kramer, van wie we de leeftijd niet zullen onthullen. Smits roemde de Facebookoefencampagne van de schrijvers van het dictee, Koos Splinter en Franka Melis en juryvoorzitter Han Bovens. Deze laatste leidde zijn taak op bijzonder ludieke wijze in, als een soort predictee. Sigrid Hooftman, Rotary, legde de spelregels uit.

Oudewater 2018

De jongste deelneemster: Jasmijn, negen jaar oud

Muisstil
En toen werd het muisstil. Marga Smits las het dictee, zoals nu al voor de vierde keer in het juiste tempo en met de goede intonatie voor. Lange tijd hoorde je niets dan voorlezen, want pennen krassen tegenwoordig niet meer. De dictees werden opgehaald en weer uitgedeeld, maar dan aan anderen en het gezamenlijk nakijken werd gestart. Hier en daar volgde, zoals altijd, enige discussie over de schrijfwijze van woorden, maar die werd steeds op prettige wijze gepareerd.
Vervolgens was het de beurt aan de jury om de hand te leggen aan de laatste correctieronde en de winnaars uit te zoeken, terwijl de deelnemers zich onder het genot van een glaasje konden ontspannen. Sigrid Hooftman maakte bekend dat het kleinste aantal fouten twee was, het grootste aantal 42 en dat het gemiddelde op 21 uitkwam. Inderdaad is ook dat laatste niets om je voor te schamen. Piet Smits bedankte iedereen en beaamde, samen met eerdergenoemde Bert Jansen, dat de schrijvers niets te veel hadden gezegd: het viel best mee!

Oudewater 2018

Jeroen van Heemskerck Düker is blij met zijn tweede zege in Oudewater

Uitslagen
‘Tijgerteam’ Ars recte scribendi, bestaande uit:

  • Jeroen van Heemskerck Düker, Naarden
  • Rien Wisse, Breda
  • Huib Boogert, Goes
  • Dian van Gelder, Zoetermeer
  • Frans Van Besien, Gent

Het team won met gemiddeld slechts 5 fouten per persoon en verdiende daarmee een fles wijn en een bootreisje met de lokale Geelbuik. Tweede in de tijgerklasse werd het team De Woordenaars. De teamleden scoorden met 5,3 fout gemiddeld net iets minder goed. Dit team bestond uit:

  • Bert Jansen, Bussum
  • Randy van Halen, Dordrecht
  • Pieter van Diepen, Leiden
  • Annemarie Braakman-Ven, Aalsmeer
  • Marissa van Vliet, Nederhorst den Berg
Oudewater 2018

Het winnende team ‘Taal is zeg maar echt ons ding'; rechts individueel winnares Nina Splinter

Lokaal won van de zes deelnemende teams Taal is zeg maar echt ons ding, met een gemiddelde van 14 fout. Individueel was de rangschikking in de tijgerklasse als volgt: ex aequo op 3 Huib Boogert en Bert Jansen (geen familie) (4 ft), op 2 Rien Wisse (3 ft) en op 1, net als vorig jaar, Jeroen van Heemskerck Düker.

Lokaal kwam op 3 Frances van Gool (11 ft), op 2 Werner Joosten (winnaar van het Woerdens Dictee 2016) en Aad Kuiper (wel dezelfde als de schrijver van dit stukje; 10 ft; en wat mijzelf betreft zaten daar ook nog wat behoorlijk stomme fouten bij!) en op 1 de lokale heldin Nina Splinter met slechts 9 fout.

Carnavaleske toestanden in Ojlst

Aalst 2018

Het ontvangstcomité in Aalst

door: Herman Killens  |  foto’s: HoGent campus Aalst – Handelsschool Aalst

Er zijn tegenwoordig nog weinig dictees in Vlaanderen maar als er al eens eentje plaatsvindt, zijn we paraat. Zeker als de dicteestad een buur is van mijn thuisdorp Opwijk (al behoren ze niet tot dezelfde provincie). Aalst – dat wordt in het plaatselijke dialect Ojlst of zoiets – kennen we vooral als ajuinenstad, van de schrijver Louis Paul Boon en van priester Daens, van het belfort en vooral van het zeer populaire jaarlijkse carnaval.

En binnenkort misschien ook van het dictee, georganiseerd door – dit is een dicteeopgave, jongens en meisjes – de Scholengroep 19 Dender en GO! De Handelsschool. Voor de presentaties van de dictees hebben ze zowaar verschillende BV’s aangetrokken: cabaretier Bert Kruismans, actrice Joke Devynck en journalist Bart Verhulst. En ook de prijzen zijn niet min. Bij de ‘vanaf 18-jarigen’ liggen er voor de top drie onder meer een rollerballpen van 400 euro, een horloge van 150 euro en een boekenpakket van 100 euro te wachten. Telkens aangevuld met een hele reeks andere chique prijzen. Het valt bijna niet te tillen. En daarnaast zijn er – logisch voor een Groot Dictee van de Scholengroep – ook nog drie jeugdcategorieën (tot 10 jaar, 10 tot 14 jaar en 14 tot 18 jaar) met al even sublieme cadeaus. Tien ‘troost’prijzen (nu ja: ice watches, boekenbons, …) vervolledigen de prijzentsunami. En ook de VRT komt filmen. Maar liefst 103 kinderen en 38 volwassenen melden zich aan.

Een topper, toch?

Aalst 2018

Fotosessie voor de wedstrijd in Aalst

Appeltje-eitje
Over de tekst voor de volwassenen kunnen we echter kort zijn. Die is (zo blijkt achteraf tijdens de nazit) een exacte kopie van het beginstuk van het Portaelsdictee in Vilvoorde van 24 november 2017, geschreven door Jan Deroover. Vreemd. Maar uiteraard wel een appeltje-eitje voor de meeste aanwezige toppers want die waren er toen ook … maar ja, niet iedereen. Ikzelf was toen bijvoorbeeld voor enkele weken in het buitenland. En ook Robert Joosen was er niet. Een dictee met twee snelheden.

Een afknapper, dus.

En de uitslag? Op nummer 1 Robert Joosen (3 fouten), op twee Herman Killens (4 fouten). Zo noteer ik het toch.

Voorkennis
Tja, zo werkt het niet. Die arme organisatoren hebben helemaal geen weet van die ruime voorkennis en klasseren Rein Leentfaar (zie de in november vorig jaar integrale geannoteerde tekst op zijn blog) als winnaar met ook drie streepjes en Frans Van Besien als derde met net als ik vier rode markeringen. Een beetje veel onrecht, hoor ik u zeggen? Inderdaad, en ik voel vooral veel plaatsvervangende schaamte. Het lijkt mij evident dat velen (onder wie ikzelf) in een identieke situatie hun onterechte podiumplaats en prijs zouden afgestaan hebben. Of eigenlijk gewoon niet zouden deelgenomen hebben (door hun opgavenblad niet in te leveren).

Quod non. Niet iedereen blijkt even integer te zijn. Het zij zo. Daarom: kan iemand mij al de teksten van Zoetermeer bezorgen … ?

Krobiya’s en rowti’s in Sluis

Sluis 2018

Het beeld van Johan Hendrik van Dale in Sluis.

door Bert Jansen

Lasciate ogne speranza, voi ch’entrate’ ofwel ‘Laat alle hoop varen, gij die hier binnentreedt’, het opschrift dat de toegang tot de hel siert in Dante Alighieri’s Divina Commedia, zou zaterdag 7 april 2018 niet misstaan hebben boven de ingang van het belfort van het Zeeuwse Sluis; daar werd die middag namelijk het eerste Johan Hendrik van Dale Dictee gehouden en de auteur van het dictee was Johans provinciegenoot, de kathaarse Rein Leentfaar.

Op de terrasjes van Sluis miegelde het van de toeristen en het was verleidelijk te pogen daar ook een plaatsje te vinden, maar ik had mij nu eenmaal gecommitteerd aan het bezoek aan Reins feestje. Ondanks die concurrentie met de zonovergoten schabelletjes kon Rein toch nog 35 bezoekers verwelkomen, onder wie negen usual suspects, van wie zes uit Vlaanderen en drie uit Nederland. Er stapte ook nog een verdwaalde toerist het oudeeuwse raadhuis binnen, en wel met de intentie de toren te beklimmen, maar toen hem gevraagd werd of hij met het dictee mee wilde doen, keek hij verschrikt op en keerde hij schielijk op zijn schreden terug. Hij ontsnapte ternauwernood aan een veertiental bizarre zinnen.

Sluis 2018

Wim Eggermont trad op als Johan Hendrik van Dale, mét woordenboek.

Stand-in
Hoewel Johan Hendrik van Dale, onze betreurde held die zijn naam gaf aan het dictee, al vanaf 1872 de tuin op zijn buik heeft, was hij tóch aanwezig, en wel in de gedaante van Wim Eggermont, die voor de gelegenheid als zijn stand-in fungeerde. Het dictee werd voorgelezen door Marga Vermue, de burgemeester van Sluis. Zij had zich laten strikken de veertien onmogelijke zinnen voor te lezen. Niemand zal het haar dan ook euvel geduid hebben dat ze er af en toe haar tong over brak.
Welnu, na deze opmaat zijn we wel voorbereid op een paar zinnen en woorden die de zwervende Zeeuw uit zijn woordentas had opgediept.

Knock-out
De eerste zin was direct raak en betekende voor menig liefhebber een technisch knock-out: men ging weliswaar nog niet tegen het canvas – eeuwenoude plavuizen, in dit geval – maar was wel al dermate groggy dat men de volgende zinnen slechts enigszins afwezig aanhoorde. Hij luidde: ‘Beeld u eens in: u bent lexicograaf en u mag een dictionaire samenstellen: een statig in boxcalfs gebonden goud op snee boek.’ Het oog van de oplettende lezer zal hier direct blijven haken achter de eerste zinsnede: inderdaad, ‘zich inbeelden’ is een zogenaamd ‘verplicht wederkerend werkwoord’, wat impliceert dat het niet zonder het wederkerend voornaamwoord kan. De auteur had zijn faux pastje op de valreep ook al gezien, maar het laten staan opdat men zou zien dat ‘u’ hier níét het onderwerp van de zin is. Het bleek menigeen inderdaad te zijn ontgaan. Toch een leermoment dus …
Na de tweede zin zakte bij menigeen de moed volledig in de schoenen: ‘Voor u de kans om achterhaalde archaïsche woorden als ‘desniettegenstaande’ en ‘archeopteryx’, de jurassische vogelsoort, in de vergetelheid te doen geraken!’ Als ík lexicograaf was, zou ik dergelijke woorden echter opnemen om ze juist niet in de vergetelheid te doen geraken, maar dit terzijde. Daarna volgden er nog acht van dergelijke zinnen, met woorden als vélocipède, per pedes apostolorum, graue Eminenz, gillesdelatourettesyndroom en bechterew.

Even ingedut
De vier laatste zinnen waren voor de dicteetijgers, maar moesten ook door de liefhebbers geschreven worden om in geval van ex aequo’s de rangorde te kunnen bepalen. Een paar woorden uit het laatste blokje mogen in dit verslag niet ontbreken: krobiya, markusa, rowti, baithak gana, adhan, woedoe, dhuhr, fajr en maghrib. In de laatste zin ontwaarde ik een heuse ‘dubbelopper’: ‘In scherp contrast daarmee stonden de wiegendrukincunabelen’ – een typisch voorbeeld van Homerus die even was ingedut.

Ik weet het niet zeker, hoor, maar zou onze held zich op die zonnige aprilmiddag niet een paar keer in zijn graf hebben omgedraaid? Zou hij niet vermoeden naar Verweggistan te zijn gekatapulteerd?

Sluis 2018

Auteur Rein Leentfaar

Elementaire deeltjes
Dankzij taalwetenschapster (moet dat niet taalwetenschapper zijn?) Soeke Teenzuyt (zie het artikel van Rien Wisse, redacteur van De Spelt, op deze site) heeft Sluis, het embryonale stadium nog maar nauwelijks ontgroeid, al direct geschiedenis geschreven: er werden immers de lang gezochte dicteedeeltjes ontdekt! Die elementaire deeltjes – vooralsnog teenzuytdeeltjes genoemd – als en en waren in het Sluise dictee ruim voorhanden.

De meesten van de 35 schrijvers in het belfort bleken een paar maten te klein voor Reins verbale capriolen. Dat gold niet alleen voor de liefhebbers; ook doorgefourneerde Groene Boekjeadepten moesten in Sluis de witte vlag hijsen. De ongenaakbare lion du jour was Robert Joosen. Hij haalde de eindstreep met het onmogelijk geringe aantal van twee fouten! Wij kennen hem als de meest eerbare man van Vlaanderen en omstreken, maar bij anderen, die niet het geluk hebben regelmatig in zijn schaduw te mogen opereren, hem van haar noch pluim kennen, kan licht de gedachte postvatten dat de brave industrieel ingenieur in ruste een vernuftige device in zijn frontale kwab heeft laten implanteren waarmee hij ongezien door de Dikke kan bladeren. Hij en Herman Killens – die slechts acht fouten maakte – degradeerden namelijk het peloton tot zebedeussen. Christiane Adams wist, met 13 fouten, de afstand tot de koplopers nog enigszins te beperken, wat ook Felix Heymans (16 fouten) nog aardig lukte, maar meine Wenigkeit (19 fouten) al een stuk minder.

Sluis 2018

Matthias de Vries, geschilderd door J. H. Neuman

Vaderlandsch karakter
De absolute klasse van onze immer bescheiden en minzaam lachende Kalmthoutse vriend is in Sluis in beton gebeiteld. Zonder echter iets aan zijn jaloersmakende prestatie af te doen, zou ik graag de vraag opwerpen: moeten wij al die wonderlijke woorden ook opnemen in ons Nederlandse woordenboek? Is het toelatingsbeleid niet al te ruimhartig? Glad ijs natuurlijk, want hier komt ook de politiek om de hoek kijken.
Matthias de Vries (een van de auteurs van het Woordenboek der Nederlandsche Taal) noemde taal de ‘afspiegeling van ons vaderlandsch karakter, het merkteken van ons volksbestaan, band en pand onzer nationaliteit’. Nu weet ik wel dat dit een typisch negentiende-eeuwse opvatting is – en dat we de taalkundige luiken al lang geleden naar de wereld hebben opengezet –, maar de vraag blijft nochtans knellen.

Niemand die mij ook maar even kent, zal mij van taalpurisme beschuldigen, maar naar mijn mening dienen woorden, alvorens opgenomen te worden in het woordenboek, enigszins geworteld te zijn in ons taalgebruik. Ik vraag mij in gemoede af of dat met woorden als krobiya (een vis), rowti (een vogeltje), dhuhr en fajr (gebeden waarnaar God niet, maar Allah wél schijnt te luisteren) wel het geval is. Zoals ik mij ook afvraag via welk transliteratiesysteem de Arabische woorden zijn omgezet naar ons Latijnse alfabet. Hoe komen we aan die bizarre spellingen? Die zijn toch volledig losgezongen van de uitspraak? En een van de eisen die aan een transliteratie worden gesteld is toch dat een woord als vanzelf correct wordt uitgesproken?

En nu maar hopen dat deze nabrander niet uitgelegd wordt als de kritiek van een slechte verliezer. En, o ja, Sluis verdient een Tweede Johan Hendrik van Dale Dictee!

Fiebelefors naar BeNeBonheiden

Bonheiden 2018

De sfeer in Bonheiden was uitstekend.

door Herman Killens  |  foto’s: Raf Coppens en Herman Killens

Hieperdepiep hoera, de BeNeDicteehuiskamercompetitie anno 2018 gaat eindelijk van start. We bevinden ons in een royale zonovergoten en vogelrijke tuin van een chique villa langs de Mechelsesteenweg in Bonheiden. ‘We’, dat zijn behalve uw trouwe dicteepenny-a-liner ook nog Bert Jansen, Birgit Kuppens, Dian van Gelder, Raf Coppens, Rein Leentfaar, Rien Wisse, de ravissante gastvrouw Marie-Louise en de enthousiaste gastheer Jozef Lamberts. O ja, Marlies Vervloet komt straks nog langs. Eerst nog even de tweeling droppen bij de kinderoppas van de dag. Geloof me: met zo’n moeder worden die later onklopbaar! En dan schuift er nóg iemand aan, de aangekondigde verrassing: niemand minder dan – retteketetsjingboem – de bekende Vlaming Ruud Hendrickx, VRT-taaladviseur en samensteller van de Dikke Van Dale. Hij komt vandaag de dicteetekst voorlezen, wauw! Schuif die woordenboeken opzij, we kunnen het nu aan de maker zelf vragen …

Bonheiden 2018

Birgit Kuppens en Ruud Hendrickx.

Papieren versies
Ondertussen worden we door Marie-Louise uitvoerig verwend met koffie, thee en andere drankjes en een verkwikkend ontbijt uit het vuistje. De zomerse temperaturen (25 plus) en de gezellige sfeer onder gelijkgestemden laten ons eeuwig en drie dagen wegdromen … tot we bruusk uit onze slaap gerukt worden omdat Ruud in de veranda klaarstaat met het eerste deel van de dubbeltekst. Die is van de hand van Jozef Lamberts, zelf winnaar in 2001 van het twaalfde Groot Dictee der Nederlandse Taal op tv en auteur van twee aartsmoeilijke Davidsfondsdictees in 2005 en 2006. Dat belooft!

Verrassing twee: enkel de papieren versies van Van Dale en het Groene Boekje komen vandaag in aanmerking. Iedereen die dus hard gestudeerd heeft op nieuw toegevoegde woorden is eraan voor de moeite. En Jozef heeft nog een surprise in petto: het is een combinatie van een volledig en een invuldictee. We moeten namelijk wel de volledige tekst opschrijven, maar enkel de fouten in 2 x 80 door Jozef vooraf gemarkeerde woorden (die wij niet vooraf kennen) tellen mee. En – even vooruitlopen op de tekst – dat zorgt wel voor onverwachte fouten. Dan doe je je best om woorden of woordgroepen als Christusmonogram of wit laqué boekenplanken correct neer te pennen maar blijkt het invulwoord het onopvallende mad (en niet mat) te zijn, in twee zielenherders die hun mad wel konden maaien. Goed gevonden!

Bonheiden 2018

Dicteereus Rein Leentfaar in een karakteristieke pose.

Blikkendinsdag
Met een glasheldere stem en een – uiteraard – feilloze uitspraak gidst Ruud ons door de fraaie tekst van Jozef, met als titel ‘Een cruise van Amsterdam naar Venetië’. Een persoonlijk waargebeurd verhaal van Jozef, al dan niet hier en daar wat op trumpiaanse wijze aangedikt.
Een cruise. Dan denk je meteen: heerlijk achterover leunen, plons in het zwembad op het bovendek, wat cultuur opsnuiven op de stopplaatsen, culinaire verwenning. Wel, dat valt nogal tegen. Integendeel: wat een verschrikking lijkt het me, die boottocht. OK, het begint nog lyrisch:

Het was blikkendinsdag, drie dagen na Epifanie. Het ms Koningsdam, dat door de scheepsschilder zwart-wit geschilderd was, was net terug van een cruise naar de Caricom-landen. Bij een dreigende ruisdaellucht verliet het nu de haven van Amsterdam richting de dogestad.

Bonheiden 2018

Spellingexperts in gesprek tijdens de lunch.

Strandlopers en Cetti’s zangers
Aan boord schrikken we al meteen op. Er is geen gewoon meubilair aan boord, neen, wel een bonheur-du-jour, ingekaderde Lloyd’s-patenten en gueridons. Ondertussen cirkelen er vervaarlijke Kuhls pijlstormvogels, Temmincks strandlopers en Cetti’s zangers rond ons hoofd (en dan mogen we nog van geluk spreken dat de sabaku’s en pipa’s enkel in Sao Tomé en Principe voorkomen). De medepassagiers kunnen we ook al maar beter mijden: een naar boldoot ruikende überchick uit de Spaarnestad, een meisje van drie zesjes, een lamijnende Tyrolienne,  een burschikose berg-Schot en jolie-laides die er angeheitert uitzien. Vooral daar die dan ook nog lastig te schrijven objecten en kleren dragen als een cabretleren reticule, mitaines, een pillbox met een groen brideje, queenies en een paletot.

Even tot rust komen in onze kajuit? Vergeet het maar. Tapis-plain, schilderijen in chiaroscuro, lampadaires tussen de lits-jumeauxs, chiffonnières, récamiers en secretaires alom. Bij het aanmeren worden we orthografisch belaagd door chouans, Guinee-Bissause muzikanten met hun chitarrones en teorben, ‘ndranghetisten en door een lierenman die juist gemanst heeft. Of worden we de dansvloer opgetrokken om een bourree, malagueña of seguidilla te demonstreren.
Zelfs de menukaart in het restaurant (white tie verplicht) biedt geen soelaas: baisers, berliner- en Bossche bollen, een sémillon, een caffè macchiato, een daiquiri en een caipirinha met cachaça liggen zwaar op onze spellingmaag. En als we dan – Madonna della misericordia aanroepend – de handen ten hemel strekken, zien we vol ontzetting het Hoofdhaar van Berenice opduiken …

Bonheiden 2018

‘Engelin-doet-al’ Marie-Louise bedient haar gasten in Bonheiden.

Spanning troef
Gelukkig kunnen we tussenin even pauzeren, zuchtend onze eigen hoofdharen uittrekken en – vooral – lunchen. Engelin-doet-al Marie-Louise serveert soep en pizza’s. Voortreffelijk. Het kan niet anders: de hemel moet ongetwijfeld ergens in de omgeving van Bonheiden liggen. Ondertussen verbetert Jozef de ochtenddictees eigenhandig, en handig houdt hij de scores geheim tot na het tweede dictee. Een goede zet: spanning troef.
Maar ook na het tweede deel van het dictee blijkt dat we het er met zijn allen prima van afgebracht hebben. Zowel voor als na de middag wordt er gemiddeld een mooie score van 55 op 80 (lees: slechts 25 fouten per persoon) genoteerd, toch wel een bewijs dat de deelnemers aan deze competitie hierdoor continu bijleren en ervaring opdoen.

Prijzentafel
En ja jongens, wat een prijzentafel in de woonkamer. Jozef heeft een pak sponsors weten te overtuigen zodat we allemaal met twee mooie boeken of dvd’s naar huis kunnen trekken. Time for homemade tiramisu from Marie-Louise!!! Meer tekst en uitleg hebben we niet nodig: wij dus fiebelefors terug naar buiten.

O, en de einduitslag? Ach, wie is daar eigenlijk nog in geïnteresseerd bij een ijsgekoelde Westmalle in de namiddagzon met dit gezelschap. Ik zal die resultaten bij gelegenheid wel eens verklappen.

Bonheiden 2018

Bert Jansen ontspant zich in de riante tuin van Jozef Lamberts.

Veranda
Super: Jozef is zo tevreden (behalve dan over het aantal deelnemers – onder meer door enkele late annulaties) dat hij nu al een datum voor volgend jaar geprikt heeft: zaterdag 27 april, maar deze keer in de Zevenster in Schilde, met een nog grotere veranda (hint) en nu op nog kortere afstand voor de Nederlanders (hint hint). Gaat overigens enkel door als er minstens twaalf deelnemers zijn. Allen daarheen zou ik zeggen. Net als naar het volgende BeNeDictee in Sweet Lake City Zoetermeer, bij Dian op 26 mei (zie kalender). Twee weken later sluiten we het voorjaar af met een BeNeDictee in Opwijk (ontvangst door Mireille en uw Chinese vrijwilliger op 9 juni).

Heel erg bedankt, Ruud, Marie-Louise en Jozef, voor die voortreffelijke BeNeErvaring. Een staande ovatie. BeNe est!