Een warm welkom in Abcoude

Abcoude 2018

De propvolle zaal in Boutique Hotel de Witte Dame in Abcoude

door Jeroen van Heemskerck Düker

Hoogspanning heerste op 19 maart op het voormalige station van Abcoude. Doorgaans is Abcoude een gemoedelijk dorp, waar bemiddelde expats uit de hoofdstad genieten van semilandelijke rust te midden van enkele overgebleven autochtonen. Zo niet op deze maandagavond. Dat was de schuld van de lokale Lions Club, die in het charmante stationsgebouw het derde Abcouder Dictee organiseerde.

Het station is inmiddels getransformeerd tot hotel De Witte Dame – een aantrekkelijke locatie, die vele Abcoudenaars en enkele buitenpoorters verleidde tot deelname aan het dictee. Al ruim voor aanvangstijd liep de zaal vol met deelnemers, die in de watten werden gelegd met koffie en speciaal bereide petitfours. Zij hadden er zin in, dat was duidelijk. Het werd al gauw zo gezellig druk dat de auteur en presentator Bob Zevering zich om half acht amper verstaanbaar kon maken.

Abdoude 2018

Ook de dicteenomaden hadden het zeer naar hun zin: Dian van Gelder in levendig gesprek met Jeroen van Heemskerck Düker.

Aan de bak
Maar vanaf dat moment moesten de keuvelende dorpsgenoten aan de bak. Ook het clubje dicteefanaten van buiten, dat een warm welkom vond in Abcoude, sleep de pennen voor de tekst van Bob Zevering. Dit jaar behandelde de neerlandicus en taaltrainer diverse lokale bouwprojecten. Veelal bleken die samen te hangen met de toevloed van import-Abcoudenaars. Al in de eerste alinea repte Bob van prestigieuze appartementencomplexen voor geprivilegieerden. Twee alinea’s later beschreef hij de angst van sommige dorpelingen voor quasi-intellectuele tv-bobo’s die zich Abcoude meer en meer toe-eigenen. Pikant detail: die regels werden voorgelezen door import-Abcoudenaar Patrick Lodiers, bekend van radio en tv. De BNN-presentator kweet zich prima van zijn taak. Hij verviel niet in dictee-uitspraak bij woorden als pittoresk, rigoureuze of geüpgraded en hield een aangenaam tempo aan. Dat is dan weer het voordeel van professionele presentators in je gemeente …

Abcoude 2018

Henny de Vries (tweede van rechts) met haar trofee. Geheel links Bob Zevering, naast hem voorlezer Patrick Lodiers.

Verheugend
De uitslag was in meerdere opzichten verheugend. Ten eerste bleek de opbrengst van de avond 1700 euro. Dat bedrag komt ten gunste van War Child, waarvoor eerder op de avond een warm, persoonlijk pleidooi was gehouden. Daarnaast waren de scores van de deelnemers uitstekend. Na twee edities leken de deelnemers beter getraind. Op de derde plaats eindigde Henk Foekema met elf fouten, net eentje meer dan Liesbeth Bosrijk (tien fout). Henny de Vries veroverde met overmacht de ereplaats: zij maakte maar acht foutjes in het lastige dictee.

Ook op het tafeltje van de dicteenomaden belandden mooie scores. René Dijkgraaf en schrijver dezes bleven Annemarie Braakman nipt voor met drie fouten. De grote winnaar was dicteewelp Randy van Halen, die zijn fouten wist te beperken tot één. Een bijzonder fraaie prestatie in een veld van bijna honderd deelnemers!

Dankzij de locatie, de grote opkomst en de kundig gecomponeerde – en gecontroleerde – invultekst verzekerde de Lions Club zich met deze derde editie van een toppositie in de landelijke dicteeranglijst.

Rituelen beheersen dictee

Tilburg 2018

Bezorgde blikken bij de deelnemers tijdens de behandeling van de tekst.

Tekst en foto’s: Huib Boogert

De wereld lijkt ervan aan elkaar te hangen: rituelen! De katholieke kerk heeft er een handje van. De discojeugd dompelt zich erin onder. Sporters slaan kruisjes of dansen de haka. En voor Alpe d’HuZes-deelnemers is appen en sms’en een soort cult-rite.

De deelnemers aan het jaarlijkse goededoelendictee van het Cobbenhagenlyceum in Tilburg (donderdag 22 maart) hebben het geweten! Ze werden links en rechts om de oren gemept met moeilijke taalthema’s, die auteur Corné van Doorn in elkaar had gevlochten tot een dictee met een ongebruikelijke, maar spannende inhoud.
Het dictee werd gehouden op de dag na de gemeenteraadsverkiezingen. Gepensioneerd leraar Nederlands Corné sprak van ‘de Dag van de Versnippering’ en voegde daaraan toe, dat versnippering altijd een tegengestelde onderstroom kent, namelijk de hang naar verbinding. “Daarvoor gebruikt de mens rituelen. Daarom heb ik dát als thema voor dit dictee gekozen”.

Tilburg 2018

Auteur Corné van Doorn

Alpenbeklimming
Het goede doel van het Cobbenhagenlyceum van dit jaar zijn de vrijwilligers van de school (leerlingen, personeel), die dit jaar de Alpe d’Huez zullen gaan befietsen. Gebruikelijk is, dat de dicteedeelnemers in Tilburg een klein bedrag betalen voor elke foutspelling, met een eindmaximum van 12,50 euro. In een woord vooraf nodigde schooldirecteur Ronald Verschuren de deelnemers dan ook als volgt uit voor het opnemen van de pennen: “Doe je best om zo veel mogelijk fouten te maken”. Achteraf bekende hij: “Ik had na de eerste zin al kunnen stoppen. Toen zat ik al aan het maximum …”.

Indrukwekkend
Een indrukwekkend relaas over het fenomeen Alpe d’HuZes en de strijd tegen kanker kwam van leerling Glenn Dekker, havo 5, die in 2016 de Mont Ventoux al bedwong en nu de Alpe d’Huez wil onderwerpen. Met vier beklimmingen op één dag wil hij 1000 euro ophalen. “De reden: ik ben drager van een overdraagbare kanker. Ik ben zelf niet ziek, maar ik kan de ziekte te zijner tijd wél doorgeven aan volgende generaties. Preventieonderzoek is dus mijn voornaamste doel”.

HB

Sommige deelnemers moesten constateren dat het dictee moeilijker was dan zij hadden verwacht.

Ratjetoe
De dicteetekst zelve was een ratjetoe van bekende en minder bekende woorden die Corné van Doorn de deelnemers door de strot duwde. Velen haalden semiwanhopig de schouders op bij opgaven als voorgeborchte, godslamp, conopeum en ciborie. Ook shishalounges, synesthesie, haka en stroboscopische kwamen langs. Er werd gegokt als in een casino…

Het vaakst werd het woord grimoires fout geschreven. Het was waaghalzerij van de auteur om dit woord in een dictee te droppen. Immers, het komt in geen enkel woordenboek voor. Maar Corné had zijn huiswerk goed gedaan: veel West-Europese talen kennen het woord, krek eender gespeld. En wat de etymologie betreft: volgens de Engelstalige Wikipedia is de term afgeleid van het Franse woord ‘grammaire’, dat in het Oudfrans stond voor ‘alle in het Latijn geschreven boeken’.

Tilburg 2018

Isabella Olesen won in de categorie jeugd.

Gastvrijheid
De opbrengst van het dicteeritueel voor het goede doel beliep een bedrag tussen de 500 en 1000 euro. Immers, vrijwel alle 80 deelnemers deden alsof ze de mac-waarde hadden gehaald: de maximaal aanvaardbare (fout)concentratie. Waar het Cobbenhagenlyceum altijd weer in uitblinkt, is gastvrijheid. Vroegarriveerders behoeven niet buiten te wachten, maar worden door organisator de heer M. van Iersel gastvrij binnengehaald en naar een warme plek geloodst. Verder zijn hapjes en drankjes heel de avond gratis. Dan is een royale bijdrage voor het Cobbenhaagse Alpe d’HuZes-goede doel wel op zijn plaats….

Ik zou haast schrijven, dat dan de uitslag niet meer zo belangrijk is. En zo is het eigenlijk ook. Maar vooruit, voor de statistici: hierbij de einduitslag met de best geklasseerden.

Tilburg 2018

Rein Leentfaar (r) neemt zijn trofee in ontvangst.

Uitslagen
Categorie leerlingen: 1. Isabella Olesen (er waren maar twee deelnemers)

Categorie oud-leerlingen en liefhebbers: 1. Albert Putman, 2. Daphne van Duin, 3. diverse personen ex aequo.

Categorie specialisten: 1. Rein Leentfaar, 2. Frank Denys, 3. ex aequo Rien Wisse, Huib Boogert, Robert Joosen,  6. Randy van Halen, 7. Christiane Adams, 8. Jozef Lamberts.

Dictee Alphen aan den Rijn: bedrieglijk mijnenveld

Alphen 2018

Toch te veel fouten … Deelnemers bekijken de tekst van het Groot Alphens Dictee.

tekst en foto’s: Huib Boogert

O, o, wat leek het makkelijk! Maar o, o, wat was het moeilijk! Wat kan een Nederlandstalige dicteetekst bij het voorlezen eenvoudig klinken, maar verraderlijk zijn om te schrijven. Voetangels en klemmen: au au!

Die arglistige ervaring deden de deelnemers aan het negende Groot Alphens Dictee op, bij het neerpennen van de dicteetekst, op donderdag 15 maart 2018. De oren susten het gemoed. Geen vréémd woord te horen. Maar de grote fopperij begon bij het schrijven. De tekst bleek een mijnenveld: je vermoedt niets, maar er loeren ongehoorde gevaren….

De organisatrices van de Soroptimistenclub Alphen aan den Rijn hadden voor het opstellen van de dicteetekst de winnaar van vorig jaar in de arm genomen: Pieter van Diepen uit Leiden. Het uitzetten van zijn dwaalspoor begon al bij het derde woord van het dictee. Er werd ‘een bloemrijk jaar’ gelezen, maar uit de context kon (eerlijk is eerlijk) vrij logisch worden afgeleid, dat verwezen werd naar de dichter J.C. Bloem die 130 jaar geleden in Alphen aan den Rijn werd geboren. Vereiste schrijfwijze derhalve: een Bloemrijk jaar. Niemand kwam op het idee…

Alphen 2018

Winnaar Jeroen van Heemskerck Düker ontvangt een kolossale gerookte zalm, de hoofdprijs.

Een ei is geen ei
Een regel verderop kwam een ‘eeneiige tweeling’ om de hoek kijken: de gebroeders Tim en Tom Coronel, ook Alphenaren. Slechts één deelnemer (René Dijkgraaf uit Harderwijk) kwam op het idee, dat de gevraagde samenstelling eeneiigetweelingbroer aaneen geschreven moest worden. Op dat moment had iedereen (behalve één dus) al twee foutjes op de lat staan. Uiteindelijk resulteerde de hele exercitie in een gemiddelde van ruim 23 fouten per persoon. De uiteindelijke winnaar, Jeroen van Heemskerck Düker, liet zich het minst bij de neus nemen: hij trapte slechts vijf keer in een door de auteur opgezette val.

Alphen 2018

Randy van Halen kaapte vier prijzen in de loterij, waaronder een bezoek aan de kapper.

Geluk in het spel
Zozeer de winnaar van het dictee de wind meehad, zozeer zat het hem in de pauze tegen bij de verloting. Hij had een paar lootjes in handen, maar veel mooie prijzen vielen net náást zíjn nummers en niet eróp. Meer geluk had deelnemer Randy van Halen uit Dordrecht. Hij had zes lootjes gekocht en pakte daarop vier keer prijs…. Hij won zelfs een tegoedbon van een plaatselijke kapper. Het was een hilarische prijs, want Randy draagt de haren tot op zijn zwevende ribben. “Ik denk dat ik de prijs maar ga weggeven aan een vriend die in Alphen woont”, reageerde hij.

Alphen 2018

Het winnende team in Alphen: Papa Jan’s Angels

Mooie score
De Soroptimistenclub van Alphen aan den Rijn (soroptimisten zijn dames die zich inzetten voor verbetering van de positie van meisjes en vrouwen in de wereld) deed met het dictee overigens goede zaken. De opbrengst van de taalavond was bestemd voor de beweging Free a Girl, die zich inzet om jonge meisjes uit de gedwongen prostitutie te bevrijden en daders veroordeeld te krijgen. De internationale organisatie is werkzaam in Bangladesh, Brazilië, India, Nederland, Nepal en Thailand. Uit de inschrijfgelden, de grote verloting en de barinkomsten kon een bedrag van 5000 euro (!) afgezonderd worden voor het goede doel.

Alphen 2018

Notaris John Kroes nam op overtuigende wijze waar voor Liesbeth Spies

De dicteetekst zou aanvankelijk  – der traditie getrouw – voorgelezen worden door burgemeester Liesbeth Spies, maar zij moest op het laatste moment verstek laten gaan. Notaris John Kroes was een uitstekend vervanger. De bespreking achteraf werd gedaan door neerlandicus Gé Vaartjes. Hij deed dat deskundig, op tempo en met overwicht. Bij de allereerste voorlezing van het dictee leek de tekst simpel. De heer Vaartjes schminkte de deelnemers behendig af….

Prijzen
Uiteindelijk bleken de 86 deelnemers (waaronder 11 teams) ruim 1900 fouten te hebben gemaakt. De prijzen werden als volgt verdeeld:

Teams: 1. Pappa Jan’s Angels, 2. Polderteam, 3. Knol en zo.

Individueel: 1. Jeroen van Heemskerck Düker (5 ft), 2 en 3 ex aequo Robert Joosen en Bert Jansen (7 ft).

Alphen 2018

De beste vrouwelijke deelneemster, Dian van Gelder

De beste dame was Dian van Gelder (8 ft). Zij kreeg een aparte prijs.

De wortel van het kwaad

Enkhuizen 2018

Een bijzondere dicteelocatie: de Drommedaris in Enkhuizen.

door Randy van Halen

Voor een rare hobby moet je soms iets over hebben. Daarom trotseerde ik op 11 februari een lange treinreis naar het verre, maar mooie Enkhuizen. De roemruchte Eemnesser taalkunstenaar en dicteeschrijver Gerard Wortel had een tekst gecreëerd die op deze mooie zondagmiddag op ons lag te wachten.
Aangezien ik nog nooit in Enkhuizen was geweest, en ik van veel mensen gehoord had dat het een leuk stadje zou zijn, besloot ik vroeg op de ochtend daarheen te gaan, en voorafgaand aan het dictee de toerist in eigen land te spelen. Het oude havenstadje staat vol met mooie historische gebouwen. Ook het Flessenscheepjesmuseum is grappig om te zien, en op een of andere manier kon ik me wel identificeren met de oprichter daarvan: dat was immers ook iemand met een bijzondere hobby.

Na een paar uur door de stad rond te hebben gezworven, begaf ik me naar de Drommedaris. Achteraf bleek ik al een aantal keer rond het gebouw – een voormalige stadspoort – te hebben gelopen, niet wetende dat hier een dictee zou plaatsvinden. Ik had verwacht dat de locatie iets groter zou zijn. Het was tijd om naar binnen te gaan.

Enkhuizen 2018

Deelnemers luisteren naar de liedjes van Gerard Wortel

Smakelijk dictee
Daar zat de aanstichter van wat komen ging al op ons te wachten. Gerard Wortel was mij reeds bekend van het Eemnesser dictee van enkele maanden geleden, en daar liet hij al vallen dat het dictee van Enkhuizen als thema ‘eten’ zou hebben. En dat klopte: het extra bestuderen van woorden die gerelateerd waren aan eten, heeft zijn vruchten afgeworpen. Het smakelijke dictee was echter ook gevuld met woorden die er niets mee te maken hadden. Naast bakabana, pekingeend en gesauteerde T-bonesteak werden we ook gevoed met woorden als pateel, weinigzeggend en hippocampus. Het was in ieder geval niet voor iedereen appeltje-eitje.

Met name gedurende de eerste zinnen, toen voorlezer een microfoon gebruikte, was het soms niet lekker te volgen. De akoestiek van het oude gebouw zorgde voor een galm waardoor sommige woorden slecht of zelfs niet te verstaan waren. Toen hij na twee zinnen besloot de microfoon weg te leggen, was de tekst een stuk beter te volgen.

Amusement
In de dicteetekst kwam al naar voren dat we niet alleen zouden schrijven over eten, maar dat we ook een hapje te eten zouden krijgen. De amuse van zalm, ricotta en asperge heeft velen prima gesmaakt. Daarna onderhield ook meneer Wortel ons met zijn werk: we hebben geluisterd en gelachen om zijn gedichten, en met een grijns van oor tot oor meegezongen met zijn liedjes. Van reageerbuisbaby’s tot koeienstront, Wortel haalt zijn inspiratie uit de bijzonderste onderwerpen en brouwt er hilarische teksten uit. Dat was ook wel fijn om de tijd te doden, want de nakijkploeg liet nog even op zich wachten.

Enkhuizen 2018

Bert Jansen (staand met blauw colbert) in de Drommedaris, hier nog met zijn oorspronkelijke heup.

Wat je van ver haalt …
Het heeft even geduurd, maar dan heb je ook wat: het was tijd voor de prijzenuitreiking. Voor de ongeveer vijftien lokale deelnemers waren er drie prijzen beschikbaar: een jaar als ‘vriend’ van de Drommedaris, een kaartje voor een voorstelling naar keuze en een boek inclusief cd van Gerard Wortel.
De beste dicteeprofessional kreeg ook een prijsje, namelijk een bittergarnituur. Aangezien de bitterballen koud lagen te worden, begon de jury met de klassering van de dicteetijgers, waarvan er acht de reis naar Enkhuizen durfden te maken. De gedeelde derde plaats ging met zeven fouten naar Bert Jansen en Jeroen van Heemskerck Düker. De beste twee deelnemers moesten het langst reizen, maar het was niet voor niets: het zilver was voor mij, met vier fouten. De winnaar had slechts één foutje minder, en dat was Rein Leentfaar. Hij deelde zijn bitterballen met de rest van de deelnemers en liet ons snel achter: zijn traditionele portie friet lag al op hem te wachten bij de plaatselijke snackbar. Vervolgens kregen de toppers uit de regio hun prijzen. De beste local was zangeres Ingrid Kruyssen met 23 fouten.

Onfortuinlijk
Een van de deelnemers heeft helaas een paar dagen langer over de reis naar huis gedaan. Na het dictee zijn een aantal deelnemers in een lokale kroeg nog een drankje gaan drinken. Bij het verlaten van die tent zag Bert Jansen een afstapje over het hoofd, waar hij viel en zijn heup heeft gebroken. Na direct met de ambulance te zijn afgevoerd, heeft hij de volgende dag een nieuwe heup gekregen. Langs deze weg wil ik hem nogmaals heel veel sterkte en succes met het herstel wensen!
Het was jammer dat deze mooie dag met zo’n domper eindigde. Desondanks heeft het mooie en uitdagende dictee mij zeer gesmaakt. Volgend jaar is dit dictee de moeite en de lange reis meer dan waard.

Noot van de redactie: door een misverstand heeft dit verslag lang op de plank gelegen. Excuses daarvoor!

De wraak van Freriks: het dictee bloeit

Taalvoutjes 2017

Bert Jansen in actie tijdens het Taalvoutjesdictee.

door Jeroen van Heemskerck Düker  |  Foto’s: © Ella Elisabeth

Na het abrupte verscheiden van het Groot Dictee op tv verkeerde menig liefhebber, initiator Philip Freriks voorop, in mineur. “Waar ik de smoor inheb is dat een programma dat toch wel een icoon is, waar ze jarenlang goeie sier mee hebben gemaakt, in één klap bij het vuil wordt gezet”, vertelde de maestro in mei van dit jaar in de NRC. Net als de duizenden dicteevolgelingen zal Freriks zich verheugen over de renaissance die vooral in deze decembermaand manifest is geworden.

Nee, het Groot Dictee keert niet terug op tv – althans niet in het vertrouwde format. Wel staat op 30 december 2017 een avondvullend taalprogramma geprogrammeerd, waarin journaallezeres Annechien Steenhuizen een ‘Klein Dictee’ presenteert. De opnamen zijn inmiddels achter de rug, en naar verluidt gaat het om een gemakkelijke tekst. De kans op een nulfouter is dus vermoedelijk groter dan ooit.

Taalvoutjes 2017

Annemarie Braakman-Ven op het podium in Amsterdam. Zij won de tweede prijs in het Taalvoutjesdictee.

Taalvoutjes
Topresultaten bleven daarentegen uit in het allereerste Taalvoutjesdictee. Op 7 december zag dit nieuwe initiatief het licht in de aula van het Vossius Gymnasium te Amsterdam. Het socialemediafenomeen Taalvoutjes is in vijf jaar exponentieel gegroeid. In 2012 begonnen Inger Hollebeek en Vellah Bogle een Facebookpagina over hun taalirritaties: malle menukaarten, hilarische opschriften en vreemde teksten in de media. Het bleek een gouden greep. Vijf jaar later sturen de vrouwen een negentienkoppige redactie aan. Alleen al de Facebookpagina (er is ook een bijbehorende website) trekt een half miljoen volgers. Het dictee was een logisch gevolg van dit succes. Binnenkort leest u op deze site een uitgebreid verslag van de avond.

Op dezelfde avond van 7 december vond het eerste Dictee van Utrecht plaats. De tekst werd geschreven door Manon Uphoff, die eerder dit jaar ook het Kerkdictee in de Utrechtse Dom voor haar rekening nam. Dichteres Ellen Deckwitz las het verhaal met veel schwung voor. Voor winnaar Pieter van Diepen was het een bijzondere avond: hij vierde in Utrecht zijn honderdste dicteeoverwinning in zijn carrière. Ook van dit evenement biedt Dictees.nl binnenkort een impressie.

GeenStijl
Het platform GeenStijl – betaald door Telegraaf Media – mengde zich in de successieoorlog rondom het overleden dictee. De website, gespecialiseerd in puberale lolligheid met een venijnig toontje, sneed zich daarmee in de vingers – al zien de beheerders dat vooral als ontzettend grappig. Voorleesster Kim Holland hakkelde nog erger dan de livestream. Of de 35 genodigden zich adequaat door de tekst heenploegden, maakt de redactie vreemd genoeg niet bekend. Naar de tekst te oordelen, hadden de auteurs zich voorgenomen het ‘archaïsche’ karakter van het voormalige tv-dictee fors te benadrukken. Zij propten zo veel mogelijk formele, maar eenvoudig te schrijven constructies in een ranzig verhaaltje waarvan de pointe buitenstaanders compleet ontgaat. Desondanks zaten er aardige spellingproblemen in, waaronder laagohmig, uiig, geürm, anarcho-liberale en het onlangs aangepaste gillesdelatourettesyndroom. Ook ontbraken obsolete, maar mooie synoniemen als binst en kwapoetsen niet. In de zaal won Simon Drijver, die onder het pseudoniem Joris von Loghausen bekendheid geniet op de websites GeenStijl en Dumpert.

In het land is ook zonder de inspiratie van het tv-dictee sprake van een bloeiend dicteecircuit. Topevenementen als die in Groningen, Zutphen, Aalsmeer, Amersfoort, Harderwijk en Alkmaar danken hun reputatie aan de combinatie van een goede tekst en een uitstekende ambiance. Ook de meer bescheiden dicteeavondjes blijven de moeite van een bezoek waard, zoals Laren, Markelo, Heeze, Gent en Leiderdorp. Als de voortekenen niet bedriegen, gaan de spellingaficionado’s een mooi dicteejaar tegemoet.

Zutphense flora en fauna in het Volkshuis

Zutphen 2017

Het Volkshuis aan de gezellige Zutphense Houtmarkt was propvol met dicteeliefhebbers.

door Bert Jansen  |  Foto’s: Patrick van Gemert, Zutphens Persbureau

De organisatie van het negende Groot Zutphens Dictee, gehouden op donderdag 16 november, was dit jaar weer in bekwame handen bij de Lionsclub Zutphen-Kattenhaven. Ook dit jaar was de tekst samengesteld door een viermanschap bestaande uit Michel Groothedde, Jody Hagenbeek, Fiona de Heus en Jaap Pott. Alleen de locatie was dit jaar anders: niet meer het vertrouwde Fort Bronsbergen, maar Het Volkshuis, een in Amsterdamseschoolstijl gebouwd pand in hartje Zutphen, was dit jaar de plaats van handeling. De opbrengst ging naar Het Vergeten Kind.

Flora en fauna
Toen Jeroen van Heemskerck Düker en uw djoeroetoelis om zeven uur ‘het oudste koffiehuis van Nederland’ (tussen voorzichtige aanhalingstekens, want ik neem het klakkeloos over van de site) betraden, was een aanzienlijk deel van de tafeltjes al bezet; een uur later, bij aanvang van het dictee, telde ik ruim vijftig deelnemers, bijna een verdubbeling vergeleken bij een jaar geleden. De organisatoren in Zutphen kunnen zich dus zonder van onbescheidenheid beticht te worden het brevet van vermogen opspelden.

Na een woord van welkom (en een vermaning: ‘duidelijk schrijven!’), uitgesproken door Jody, werd het dictee, met de titel Flora en fauna, integraal voorgelezen. Voor de declamatie ‘in stukjes’ had men dit jaar Martine Letterie weten te strikken. Het hoeft geen verbazing te wekken dat Martine Letterie – nomen est omen – als gelauwerd kinderboekenschrijfster met een indrukwekkende lijst titels op haar naam én oud-lerares Nederlands begiftigd is met een heldere dictie. Dat neemt niet weg dat zij wat moeite had het juiste tempo te vinden; verscheidene keren moesten opgejaagde dicteeschrijvers haar manen gas terug te nemen.

Zutphen 2017

Martine Letterie leest het dictee voor.

Heraldische leeuw
Ondanks die heldere dictie ontspoorden ten minste twee dicteetijgers al direct in de eerste zin, toen Martine las: ‘De heraldische, dubbelstaartige gouden leeuw, keelkleurig getongd en genageld, is Zutphens stadsmascotte.’ In plaats van heraldisch verscheen heroïsch op hun blaadje – hoewel de voorlezing, volgens de goede Zutphense traditie, verluchtigd werd met dia’s, en bij de eerste zin het stadswapen met de twee getongde leeuwen prominent in beeld kwam. Ook het keelkleurige kwam niet bij iedereen correct gespeld op papier; menige dicteeschrijver – vermoedelijk niet bekend met het heraldische vocabulaire – schreef hier kilkleurig. Ook bij de afwijkende betekenis van getongd had niet iedereen direct de juiste context in het oog. Bij een enkeling sloeg – denkend aan zoöfilie – zelfs de fantasie compleet op hol …

De samenstellers katapulteerden de dicteeschrijvers niet minder dan honderdduizend jaar (in letters!) terug in de tijd, toen de mammoet en de steppewisent de toendravlakten van Zutphen avant la lettre bevolkten. Twee zinnen later echter zaten ze plotsklaps in de zogenoemde zeventiende-eeuwse Stadsboomgaard, waar regio-eigen appel- en perenrassen geplant werden, waaronder de zeldzame jeanned’arcpeer – dermate zeldzaam, dat niemand onder het publiek zo’n peer ooit gegeten had, laat staan dat men wist hoe dit woord te spellen!
Even leek het erop dat de extinctie van de Falco peregrinus nabij was, maar een zucht van verlichting steeg op uit de zaal, toen duidelijk werd dat je deze roofvogels tegenwoordig weer van de lokale kerktorens steile duikvluchten kunt zien maken. Daar staat tegenover dat de eenstijlige meidoorns langs de N348 ten dode zijn opgeschreven; ze zouden te veel te lijden hebben gehad, maar waarvan, dat bleef voor de buitenpoorters verborgen.
Ook in de laatste zin was het weer een en al ecologische kommer en kwel: de eikenprocessierups rukt op en de bij wordt met uitsterven bedreigd door de destructieve varroamijt.

Zutphen 2017

Jaap Pott bespreekt het dictee.

Etymologische uitstapjes
Nadat de correctieploeg zich had teruggetrokken in het VVV-kantoor aan de overkant van de Markt, waar men ongestoord en onbespied het rode potlood kon hanteren, was het de beurt aan meester Pott om de voetangels en klemmen in het dictee van deskundig commentaar te voorzien. Hij vertelde daarbij niet alleen sec hoe de woorden gespeld moesten worden, maar maakte ter illustratie leerrijke etymologische uitstapjes. Zo legde hij uit dat overlijden ‘overgaan naar een andere wereld’ betekent. Dialectsprekers wéten of ze ei of ij moeten schrijven; de gestipte ij klinkt bij hen als een ie. Het woord ‘wierook’ komt dus van ‘gewijde rook’. Ook de wetenschappelijke naam van de slechtvalk (Falco peregrinus) werd historisch verklaard: de valk die over (‘per’) de akker (‘ager’) vliegt. Hetzelfde woord als pelgrim, de vreemdeling die van voorbij de akker (dus van ver) komt.

Ik ben ervan overtuigd dat dergelijke inkijkjes in de geschiedenis van woorden niet alleen een ondersteuning zijn in de spelling van woorden, maar ook de belangstelling voor taal aanwakkeren. Het is leuk om te weten hoe het mannetje mannequin werd. Net zoals het leuk is het verband te zien tussen het album, de albino en de albe. Het verdiept het inzicht in taal, cultuur, geschiedenis en spelling. De etymologie is immers een van de vier pijlers waarop wij onze spelling baseren.

Zutphen 2017

Dicteekoningin Marry Potjes (in het blauw) nam gewoontegetrouw de eerste prijs mee naar huis.

Discussie ongewenst
Applaus dus voor de onvolprezen dictee-exegeet. Eén punt van (opbouwende) kritiek wil ik niet verhelen. Ik vind het spijtig dat er in Zutphen geen ruimte is voor discussie. ‘Protest is toegestaan, maar morgen pas, dan ben ik er toch niet’, sprak de apodictische Pott. Jammer, want het ontnam mij de kans om en plein public te betogen waarom ‘stortten’ in de tweede zin (‘Ook geïnspireerd door Lions’ prestigieuze leeuwen stortten de dicteesamenstellers zich dit jaar op flora en fauna; bereid u voor op nog eens zeven zinnenprikkelende zinnen.’) ook als tegenwoordige tijd te verdedigen is (overigens zónder te willen tornen aan het prerogatief van de jury waar het het laatste woord betreft). Gelukkig strekt Potts machtige arm niet zo ver dat hij mij nu kan beletten op deze plaats vrije teugel te geven aan het verwoorden van mijn visie.

Ik zou dan willen zeggen dat er tussen ‘storten’ en ‘stortten’ geen verschil te horen is en dat je er daarom voor een goed begrip een werkwoord voor in de plaats moet zetten waarin je de tijd wél hoort, bijvoorbeeld ‘kiezen’. Dan krijg je de zin: ‘Ook geïnspireerd door Lions’ prestigieuze leeuwen kiezen de dicteesamenstellers dit jaar voor flora en fauna; bereid u voor op nog eens zeven zinnenprikkelende zinnen.’ Een prima zin waarin het zogenaamde praesens historicum aan de vertelling een levendig karakter geeft en de beschrijving min of meer in het heden doorwerkt. Ook Jeroen, toch geen taalkundig minus habens, twijfelde over de tijd van het werkwoord.

Een jeanned'arcpeer

Een jeanned’arcpeer

Toffe peer
De avond overziend, stel ik vast dat het in de eerste alinea al genoemde illustere viertal het publiek opnieuw een fraai verhaal met kop en staart waarin de oude Hanzestad aan de IJssel de hoofdrol speelde, heeft weten voor te schotelen. Voor iemand die nog geen hommel van een bij kan onderscheiden, zoals schrijver dezes, was het qua onderwerp niet het gedroomde dictee, maar dat doet niets af aan mijn waardering.
Verleden jaar leerde ik de naam voor de verzinkbare paal in de weg voor het controleren van de toegang tot een straat of terrein (poller), dit jaar kan ik de jeanned’arcpeer aan mijn vocabularium toevoegen. Spijtig evenwel dat (de spelling van) dat woord in geen van de mij ten dienste staande woordenboeken staat opgetekend. Zélfs mijn lokale groentejuwelier kan deze peer niet leveren.

Zutphen 2017

Rein Leentfaar ziet de eerste prijs aan zijn neus voorbijgaan.

Leestekens
Opnieuw wil ik een lans breken voor een qua woordkeus iets moeilijker dictee. Zoals ik er ook voor zou willen pleiten foutief of in het geheel niet geplaatste leestekens niet fout te rekenen; interpunctie is geen onderdeel van de spelkunst. Waarmee ik natuurlijk niet het belang van het plaatsen van leestekens wil bagatelliseren. Geenszins! Het kan zelfs het verschil maken tussen leven en dood: ‘Hangen, niet vrij!’ stond eens op het gerechtelijk papier. Er had moeten staan: ‘Hangen niet, vrij!’ Vrij vervelend voor de gehangene …
Ook dit jaar hadden de auteurs dus gekozen voor een dictee zonder moeilijke woorden en écht grote struikelblokken. Een en ander neemt niet weg dat er in het dictee genoeg kiezelsteentjes zaten, waarover je ook een lelijke buiteling kunt maken. Enfin, dat bleek wel uit het feit dat er in de vijftig nagekeken dictees 1352 fouten werden gemaakt. Gemiddeld 27.

Zutphen 2017

Bert Jansen neemt zijn eerste prijs in ontvangst uit handen van Fiona van Gemert.

Ranglijst
Op een gedeelde derde plaats, met zestien fouten, eindigden Bert en John Stokkel. Het zilver was voor Wino Sijm. Hij misspelde twaalf keer. De ongekroonde Zutphense dicteekoningin Marry Potjes wist met haar 8 fouten bij de doorgefourneerde dicteetijger Rein Leentfaar langszij te komen en Jeroen van Heemskerck Düker (9 fouten, met dank aan de leestekenregel) zelfs een gevoelige orthografische oorvijg te verkopen. Jan Riefel eindigde met 17 rode strepen. Ondergetekende maakte zes fouten en mocht als prijs het boek De Wilde Planten in en om Zutphen in ontvangst nemen. Prachtig, nu kan hij zijn botanische kennis niveau leesplankje tenminste opvijzelen …

De vriendelijke Marieke Tomesen viel, net als verleden jaar, nét buiten de prijzen, maar ik vermeld haar naam toch graag, omdat ik die verleden jaar fout spelde. René Dijkgraaf strandde onderweg naar Zutphen door een onheilspellend geluid vanonder zijn motorkap. Jammer, maar het betekende wel één angstgegner minder voor de vier aanwezige dicteenomaden …

Bierkoning
Na afloop offerden we in het belendende Cambrinus aan Gambrinus, de legendarische bierkoning. Via de N345 verlieten Jeroen en meine Wenigkeit de ‘frontierstad’. Helaas konden we dus niet verifiëren of de eenstijlige meidoorns van Het Witte Lint inderdaad aan het wegkwijnen zijn. Enfin, dat staat nu op de rol voor 15 november 2018, bij de gelegenheid van het tweede bigiyari van het Groot Zutphens Dictee. De datum staat reeds in onze agenda genoteerd. Met onuitwisbare inkt!