De wortel van het kwaad

Enkhuizen 2018

Een bijzondere dicteelocatie: de Drommedaris in Enkhuizen.

door Randy van Halen

Voor een rare hobby moet je soms iets over hebben. Daarom trotseerde ik op 11 februari een lange treinreis naar het verre, maar mooie Enkhuizen. De roemruchte Eemnesser taalkunstenaar en dicteeschrijver Gerard Wortel had een tekst gecreëerd die op deze mooie zondagmiddag op ons lag te wachten.
Aangezien ik nog nooit in Enkhuizen was geweest, en ik van veel mensen gehoord had dat het een leuk stadje zou zijn, besloot ik vroeg op de ochtend daarheen te gaan, en voorafgaand aan het dictee de toerist in eigen land te spelen. Het oude havenstadje staat vol met mooie historische gebouwen. Ook het Flessenscheepjesmuseum is grappig om te zien, en op een of andere manier kon ik me wel identificeren met de oprichter daarvan: dat was immers ook iemand met een bijzondere hobby.

Na een paar uur door de stad rond te hebben gezworven, begaf ik me naar de Drommedaris. Achteraf bleek ik al een aantal keer rond het gebouw – een voormalige stadspoort – te hebben gelopen, niet wetende dat hier een dictee zou plaatsvinden. Ik had verwacht dat de locatie iets groter zou zijn. Het was tijd om naar binnen te gaan.

Enkhuizen 2018

Deelnemers luisteren naar de liedjes van Gerard Wortel

Smakelijk dictee
Daar zat de aanstichter van wat komen ging al op ons te wachten. Gerard Wortel was mij reeds bekend van het Eemnesser dictee van enkele maanden geleden, en daar liet hij al vallen dat het dictee van Enkhuizen als thema ‘eten’ zou hebben. En dat klopte: het extra bestuderen van woorden die gerelateerd waren aan eten, heeft zijn vruchten afgeworpen. Het smakelijke dictee was echter ook gevuld met woorden die er niets mee te maken hadden. Naast bakabana, pekingeend en gesauteerde T-bonesteak werden we ook gevoed met woorden als pateel, weinigzeggend en hippocampus. Het was in ieder geval niet voor iedereen appeltje-eitje.

Met name gedurende de eerste zinnen, toen voorlezer een microfoon gebruikte, was het soms niet lekker te volgen. De akoestiek van het oude gebouw zorgde voor een galm waardoor sommige woorden slecht of zelfs niet te verstaan waren. Toen hij na twee zinnen besloot de microfoon weg te leggen, was de tekst een stuk beter te volgen.

Amusement
In de dicteetekst kwam al naar voren dat we niet alleen zouden schrijven over eten, maar dat we ook een hapje te eten zouden krijgen. De amuse van zalm, ricotta en asperge heeft velen prima gesmaakt. Daarna onderhield ook meneer Wortel ons met zijn werk: we hebben geluisterd en gelachen om zijn gedichten, en met een grijns van oor tot oor meegezongen met zijn liedjes. Van reageerbuisbaby’s tot koeienstront, Wortel haalt zijn inspiratie uit de bijzonderste onderwerpen en brouwt er hilarische teksten uit. Dat was ook wel fijn om de tijd te doden, want de nakijkploeg liet nog even op zich wachten.

Enkhuizen 2018

Bert Jansen (staand met blauw colbert) in de Drommedaris, hier nog met zijn oorspronkelijke heup.

Wat je van ver haalt …
Het heeft even geduurd, maar dan heb je ook wat: het was tijd voor de prijzenuitreiking. Voor de ongeveer vijftien lokale deelnemers waren er drie prijzen beschikbaar: een jaar als ‘vriend’ van de Drommedaris, een kaartje voor een voorstelling naar keuze en een boek inclusief cd van Gerard Wortel.
De beste dicteeprofessional kreeg ook een prijsje, namelijk een bittergarnituur. Aangezien de bitterballen koud lagen te worden, begon de jury met de klassering van de dicteetijgers, waarvan er acht de reis naar Enkhuizen durfden te maken. De gedeelde derde plaats ging met zeven fouten naar Bert Jansen en Jeroen van Heemskerck Düker. De beste twee deelnemers moesten het langst reizen, maar het was niet voor niets: het zilver was voor mij, met vier fouten. De winnaar had slechts één foutje minder, en dat was Rein Leentfaar. Hij deelde zijn bitterballen met de rest van de deelnemers en liet ons snel achter: zijn traditionele portie friet lag al op hem te wachten bij de plaatselijke snackbar. Vervolgens kregen de toppers uit de regio hun prijzen. De beste local was zangeres Ingrid Kruyssen met 23 fouten.

Onfortuinlijk
Een van de deelnemers heeft helaas een paar dagen langer over de reis naar huis gedaan. Na het dictee zijn een aantal deelnemers in een lokale kroeg nog een drankje gaan drinken. Bij het verlaten van die tent zag Bert Jansen een afstapje over het hoofd, waar hij viel en zijn heup heeft gebroken. Na direct met de ambulance te zijn afgevoerd, heeft hij de volgende dag een nieuwe heup gekregen. Langs deze weg wil ik hem nogmaals heel veel sterkte en succes met het herstel wensen!
Het was jammer dat deze mooie dag met zo’n domper eindigde. Desondanks heeft het mooie en uitdagende dictee mij zeer gesmaakt. Volgend jaar is dit dictee de moeite en de lange reis meer dan waard.

Noot van de redactie: door een misverstand heeft dit verslag lang op de plank gelegen. Excuses daarvoor!

Byebye, Amersfoorts Dictee

Amersfoort 2017

Geconcentreerde dicteeschrijvers in de Amersfoortse raadzaal.

door Nynke Geertsma

Op maandag 12 februari vond in de raadzaal van het stadhuis in Amersfoort het achtste en laatste Groot Amersfoorts Dictee plaats. Het afscheidsdictee met als titel ‘Byebye!’ werd geschreven door columnist/schrijver Guido de Wijs en schrijver/dichter Nynke Geertsma. In zeven zinnen die zoals gebruikelijk bol stonden van taalkundige gekkigheid werd teruggekeken op alle vorige zeven dictees.

Taaljournalist Gaston Dorren en oud-lerares Nederlands Corry Samson lazen om en om voor. Er klonk gedurende het dicteren behoorlijk wat gesteun en gekreun uit de zaal, waar zestig deelnemers in vier verschillende categorieën zaten te pennen alsof hun leven ervan afhing. Hier en daar zat iemand driftig met een pen tegen zijn hoofd te tikken of wanhopig naar het plafond te staren. De krantenlezers en cursisten van de Volksuniversiteit Amersfoort oogden tijdens het dictee redelijk relaxed, maar bij de meeste prominenten en scholieren was de twijfel van de gezichten te lezen. “Wel of geen koppelteken? Wel of geen hoofdletter? Wel of geen accent?” De woorden die het vaakst fout geschreven werden waren no-goarea, Standaardnederlands, paard-en-wagen en eropuit trekken.

Amersfoort 2017

Een deel van het erepodium in Amersfoort: Maaike Steenbeek, Elles van Steeg en Cees van Weerd.

Mooie zege
Gelukkig brachten een sfeervol pauzemuziekje en luchtige taalquiz de nodige ontspanning na het inleveren van de volgeschreven vellen. En natuurlijk hielp een glaasje wijn daar ook bij. Het nakijkteam trok zich een uurtje terug in de catacomben van het stadhuis en maakte daarna de winnaars bekend. De hoofdprijs (een bronzen beeldje en de laatste edities van Van Dale en Het Groene Boekje) ging naar Jan-Jaap ter Haar (categorie krantenlezers), die slechts acht fouten had gemaakt. De tweede prijs was voor scholiere Maaike Steenbeek (13 fout). Derde en vierde werden respectievelijk Elles van Steeg (VUA-cursisten, 20 fout) en Cees van Weerd (prominenten, 24 fout). Het gemiddeld aantal fouten was 30,8.

Er werd nog lang nagepraat onder het genot van de nodige versnaperingen. Alle betrokkenen waren het erover eens dat dit een waardige laatste editie van het Groot Amersfoorts Dictee was. Dat er een nieuw taalevent voor in de plaats komt lijkt waarschijnlijk, maar hoe en wat zal in de loop van 2018 pas duidelijk worden …

Dictee der zeer sterken

Kampen 2018

De goedgevulde zaal in het Ichthuscollege te Kampen.

door René Dijkgraaf

Op 1 februari werd tijdens het zesde Dictee van Kampen weer veel vreugde-inkt verschreven, het was een heerlijke avond voor de vijfentachtig taalliefhebbers die het Ichthus College bezochten. Wintervirussen hadden flink huisgehouden onder de kwetsbare oudere dicteespecialisten, terwijl het immuunsysteem van de welpen nog niet krachtig genoeg was. Zo kwam het dat alleen de lichamelijk zeer sterken in de categorie ‘professionals’ aantraden: Dian van Gelder, Jan Riefel, Rein Leentfaar en René Dijkgraaf.

Dit jaar werd de tekst voor het eerst geschreven door een niet-spellingcriticus (Hans Renkema, geen familie), dat was dus een beetje spannend. De tekst, voorgelezen door de in Kampen bekende oud-onderwijzer Reijer van’t Hul, was gelukkig interessant en geestig; hij bevatte de juiste mix aan dictee-ingrediënten. Het onderwerp was het Volkswagensjoemeldieselmotorsoftwareschandaal, waarover de auteur zich – terecht – erg boos maakte. De tekst, getiteld ‘Sjoemelsoftware-effecten’, repte van top secret kartelafspraken, van NOx-uitstoot en bevatte genoeg andere instinkers. De digitalisering van de maatschappij werd met de originele constructie ver-e’ing aangeduid, waar velen zich in verslikten. Het typisch Kampense gymnastiekintermezzo was gelukkig gehandhaafd, zodat iedereen zich al snel weer thuis voelde.

Kampen 2018

Het erepodium in Kampen. Niet op de foto: Rein Leentfaar, eerste bij de specialisten.

Kampense traditie
In het begin werd de oud-auteur en felle discussiant Leo Schelhaas enigszins gemist, maar Rein Leentfaar hoefde maar een paar tekstverbeteringen te suggereren of de kennelijk dicteematig re-integrerende Schelhaas pakte weer ouderwets het voorfront, zonder ook maar een duimbreed aan de Middelburger toe te geven. Uw scribent haalde opgelucht adem: die was enigszins ongerust geworden dit programmaonderdeel te moeten missen.

Na de gezellige nakijk- en wijndrinkpauze bleek Bert Endedijk met slechts achttien fout gewonnen te hebben, terwijl de teamoverwinning naar de ChristenUnie ging. Die partij heeft kennelijk goede spellers in huis, want ze winnen in den lande wel vaker. Bij de specialisten ging Rein Leentfaar (drie fouten) onverwacht met de eer strijken. René Dijkgraaf werd met drie fouten tweede, Dian van Gelder met twaalf fouten derde. Er werd door de organiserende Rotaryclub 1718 euro binnengehaald. Dit bedrag komt ten goede aan nieuwe digitale onderwijsmiddelen op het door Irma deerlijk gehavende Sint-Maarten (SXM, voor insiders). Rond halfelf ging iedereen weer tevreden huiswaarts, terugblikkend op een zeer geslaagde avond.

Geboeid publiek, geboeide journalisten

Antwerpen 2018

De Antwerpse aula vult zich met dicteeschrijvers.

door Herman Killens

Datum: 8 februari 2018, deuren om 18 uur, start om 18.30 uur.

Evenement: het Groot Dictee der Mensenrechten, de allereerste editie van een hopelijk lange reeks.

Locatie: de campus Spoor Noord van de AP Hogeschool in Antwerpen, dik twintig minuten stappen vanaf het Centraal Station, voorbij het Sint-Jansplein (lokaal beter bekend als ’t Chingchangsplein). Spiksplinternieuwe gebouwen met een mooie aula als strijdtoneel.

Organisatie: AP Hogeschool Antwerpen en Amnesty International Vlaanderen

Ontvangst: even zoeken naar de ingang (ah, aan de andere kant) en dan een warme welkom in de ontvangsthal met een streepje muziek van de studenten uit de lerarenopleiding voor het secundair onderwijs, optie Muzikale Opvoeding. De sfeer zit er meteen in.

Aantal deelnemers: ik tel er ruim een zestigtal (studenten, docenten en enkele dicteemigranten). En BV’s (zie verder).

Voorlezer: de in Vlaanderen zeer bekende stand-upcomedian en kletsmeier Geert Hoste. Dat het voorlezen van een dictee nog wat anders is dan een conference merken we algauw aan het ondoenbare usainboltritme waarmee de tekst afgeraffeld wordt. Samen met het overdreven articuleren van woorden als ‘uit-fa-de-de’ en ‘ge-de-le-te-te’ en enkele omissies en versprekingen toch een ietwat ontgoochelende voorleessessie. Maar hij heeft wel de lachers op zijn hand natuurlijk.

Antwerpen 2018

Presentator Sven Pichal interviewt zangeres Eva De Roovere. Haast haar Bart Cannaerts.

Presentator: Sven Pichal, een radio- en televisiemaker met enige renommee, denk maar onder meer aan het actualiteitsprogramma ‘Peeters & Pichal’ op Radio 1 en het consumentenprogramma ‘De Inspecteur’ op Radio 2. Vlotte en humoristische performance, felgesmaakt door het publiek.

Nog wat BV’s: onder meer zangeres Eva De Roovere (jaja die van ‘Fantastig toch’) en comedian Bart Cannaerts trotseerden moedig de gevreesde rodestreepjestsunami.

De tekst: een pareltje zonder meer – en zonder titel – van de hand van Sven Peeters, NT2-leerkracht van Encora (volwassenenonderwijs) en PEN-bestuurslid. PEN, heel  toepasselijk voor een dictee zie ik je zo denken. Maar PEN, waar de tekst over gaat, staat hier evenwel  voor Poets, Essayists and Novellists, een internationale schrijversorganisatie die zich inzet voor vrijheid van meningsuiting, samenwerking tussen schrijvers overal ter wereld en literatuur als intercultureel bindmiddel. PEN Vlaanderen heeft in Antwerpen een PEN-Schrijversflat ingericht waar buitenlandse auteurs kunnen verblijven die hun thuisland zijn ontvlucht omwille van censuur en bedreigingen. Ik had van die schrijverslocatie nog nooit gehoord, maar zeker nu bijvoorbeeld in Turkije zoveel kritische journalisten vervolgd en opgesloten worden onder het mom van terrorisme en vijandschap tegen de staat, is dit toch wel een eyeopener.

De schrijfkramp: tot achter mijn oren. Niet te doen dat tempo. En veel te lange tekst. Hopelijk heb ik geen woorden overgeslagen. En voor de ontcijfering van mijn geschrift zullen er Lineair A-specialisten moeten bijgehaald worden …

Antwerpen 2018

Deelnemers bespreken de dicteetekst na afloop.

De evaluatie: jammer van de storende foutjes in de tekst (onder meer *Gideonsbende, *à la carteresidentie, *anti-patriot). Ook wordt er nogal kwistig met hoofdletters gestrooid. Die lijken mij voor het merendeel logisch, maar of ze allemaal 100% afdwingbaar zijn is weer een andere vraag (voorbeelden: Volksrepubliek Joegoslavië, Stad aan de Stroom).

Pauze: met een gratis drankje aan de Oxfam-fairtradebar. Een wit wijntje om het succes van de Tournée Minérale te vieren …

Muzikaal intermezzo: een geslaagd optreden van Cézanne Van de Voorde (met begeleidend duo), leerlinge aan de Hogeschool en deelneemster aan The Voice van Vlaanderen. Inclusief de slappe lach tijdens een meezinger, waarom niet. Sympathiek groepje.

Antwerpen 2018

De catering was prima verzorgd in Antwerpen.

De jarige: de jongste deelnemer, 13, krijgt een verjaardagstaart aangeboden onder de tonen van ‘Happy Birthday to you’ door Cézanne en de hele zaal. Hij was wel voorbereid: hij had koekjes mee voor iedereen!

De uitslag: het gemiddeld aantal fouten ligt op … 89. We herhalen: negenentachtig. Oeps. Dat is veel, erg veel. Op plek drie eindigt (de ondertussen al vertrokken) Frans Van Besien met 28 fouten. Op nummer twee primus inter pares Robert Joosen met 23 stuks. En joepie, ik verover toch wel een klein beetje verrassend maar vooral met een onverwachte straat voorsprong de oppergaai met 15 streepjes op mijn blad. Apetrots: mijn 22ste zege is er eentje om in te lijsten. Ook opvallend: de Zeeuwse fulltimetopspeller Rein Leentfaar haalt dit keer zelfs het podium niet (31 f).

De correctie: streng maar rechtvaardig. Volgens de tekst moeten er 2 streepjes in een samenstelling: dus volgens de jury ook meteen 2 fouten. Twee keer ‘PEN-schrijversflat’ met kleine s: idem dito. Samen met de bovenvermelde foutjes in de tekst loopt de score zo natuurlijk wel heel snel op. Maar de jury is baas, zo hoort het.

Antwerpen 2018

Sven Pichal reikt de tweede prijs uit aan Robert Joosen.

Algemene evaluatie: een goede organisatie, een sfeervol evenement, attractief met de BV’s erbij, hopelijk een blijver in Dicteeland. Een dikke proficiat voor AP Hogeschool en Amnesty International Vlaanderen. OK, wel nog enkele typische beginnersfouten wegwerken. Ondertussen hebben enkele zelfverklaarde dicteecracks overigens voorgesteld om volgend jaar de dicteetekst te leveren, en de organisatoren hebben daar wel oren naar. Wordt vervolgd.

Afsluiter: nog een slottoespraak van Rik Vereecken, voorzitter van Amnesty International Vlaanderen. Die verschijnt met handboeien, als verwijzing naar de opgesloten en gemuilkorfde schrijvers. Hij vertelt enkele pakkende reallifeverhalen. Iedereen luistert … geboeid toe. Je kan een schrijfpen horen vallen.

En morgen: na dit mild kritische stuk toch maar best even polsen of er nog plaats is in die PEN-Schrijversflat?

[Noot van de redactie: de naam van de fotograaf kon niet worden achterhaald]