in( )gooien

Dictees Forums Discussie in( )gooien

Dit onderwerp bevat 9 reacties, heeft 5 stemmen, en is het laatst gewijzigd door  Edward Vanhove 2 weken, 5 dagen geleden.

10 berichten aan het bekijken - 1 tot 10 (van in totaal 10)
  • Auteur
    Berichten
  • #7624

    Jan De Ridder
    Bijdrager

    In het Groot Eindhovens Dictee 2017 komt – in vereenvoudigde vorm – de volgende zin voor:
    De eerste muzikale herinnering die ik aan Eindhoven heb, is een jukebox, waar jongemannen de muntstukken ingooiden.

    Is ingooiden in die zin correct of moet het in gooiden zijn? Of zijn beide spellingen mogelijk, eventueel met betekenisverschil?

    #7625

    Rein Leentfaar
    Bijdrager

    Ik had bij mijn annotaties uiteraard in GB en VD gekeken. Mogelijk maakt het nog wat uit of de munten met brute kracht de jukebox ingegooid worden of er juist – zoals bv. bij het porseleinrijden – heel voorzichtig in gegooid worden …

    #7626

    Johan de Boer
    Bijdrager

    Afgaand op VD, andere bronnen kon ik niet vinden, kies ik voor ingooien.
    Bij het trefwoord in (2) lees ik:
    ook als eerste lid ter aanduiding van een binnenwaartse beweging in samengestelde overgankelijke en onovergankelijke werkwoorden die betekenen: door de in het tweede lid genoemde handeling naar binnen (doen) komen (in …)
    VD noemt hierbij naast het inmiddels overbekende ingooien, ook inbrengen, induwen en inmikken, dat vrijwel synoniem is aan ingooien.

    Wat mij ook heeft doen besluiten om te kiezen voor ingooien is de eerste omschrijving in VD bij ingooien: gooiend binnen doen komen, met kracht werpen in … iem. een cel ingooien.
    Breng ik dit over naar de zinsnede van Frits Spits dan krijg ik in plaats van iem. een cel ingooien
    hier: de muntstukken een jukebox ingooien.
    Met kracht werpen in . . . Die muntstukken worden dus met kracht de jukebox ingeworpen.
    Nee, over het wel of niet aaneenschrijven van inwerpen wil ik het nu niet hebben.

    #7627

    Rein: Heel fijn, maar een antwoord hebben we daarmee niet. Voor mij lijkt de definitie in Van Dale – lemma in (2) – afdoende: ‘als eer­ste lid ter aan­dui­ding van een bin­nen­waart­se be­we­ging in sa­men­ge­stel­de over­gan­ke­lij­ke en on­over­gan­ke­lij­ke werk­woor­den die be­te­ke­nen: door de in het twee­de lid ge­noem­de han­de­ling naar bin­nen (doen) ko­men.’

    Desondanks zou ik het flauw vinden als een jury in gooien fout zou rekenen. Knibbelen over het eventuele betekenisverschil wordt wel erg byzantijns.

    #7631

    Edward Vanhove
    Bijdrager

    Aaneen is correct: ingooien. Het is een klein beetje dicteepraktijk geworden – dat heet, voor al wie de wedstrijd aangaat, dus niet flauw – dat in zulke constructies geen twee spelvarianten tegelijkertijd aanvaard worden (bv. uitgaan/uit gaan; zo maar/zomaar enz.).

    #7636

    Jan De Ridder
    Bijdrager

    Een zinsdeel als Bij de container waar jongeren de glazen ingooiden betekent dus dat jongeren de glazen in de container gooiden, maar misschien ook dat jongeren in de buurt van de container glazen stukgooiden?

    #7640

    Edward Vanhove
    Bijdrager

    Jan: inderdaad, dat is een zinsconstructie die ambigu is.

    #7641

    Jan De Ridder
    Bijdrager

    Edward: zouden we die ambiguïteit dan niet kunnen opheffen door in het eerste geval in gooiden te spellen en in het tweede geval ingooiden?
    In de constructie Bij de container waarin jongeren de glazen gooiden is de ambiguïteit verdwenen. Merk op dat in zich dan hecht aan waar en zich losmaakt van gooiden. Vreemd dat die in zich weer aan gooiden hecht als je het verderop in de zin plaatst.

    #7642

    Johan de Boer
    Bijdrager

    Bij de container waarin jongeren de glazen gooiden
    Het lijkt erop dat in hier vreemdgaat met waar omdat in een hechte band heeft met gooien in het werkwoord ingooien.
    Maar hier lijkt me dat beslist niet het geval.
    In heeft hier niets te maken met gooien maar alles met de container. Samen met waar vormt in een zogenaamd voornaamwoordelijk bijwoord.
    Zie ook http://taaladvies.net/taal/advies/tekst/3
    Bij 3 wordt uitgelegd hoe je een voornaamwoordelijk bijwoord herkent.
    Waarin betekent hier niets anders dan in de container.

    #7655

    Edward Vanhove
    Bijdrager

    Jan, je kunt die ambiguïteit opheffen: wat mij betreft staat je dat vrij. Maar ingooiden spellen heft de ambiguïteit naar mijn bescheiden mening niet op. Zelfs al lijkt de betekenis wel duidelijk, ze is niet zwart-op-wit duidelijk.

    Op dit punt is het toch belangrijk om op te merken, dat niet in alle denkbare Nederlandstalige constructies de ambiguïteit moet worden opgeheven. In het algemeen heeft elke tekstschrijver de vrijheid om voor een andere formulering te kiezen die de ambiguïteit buitenspel zet, of om de constructie in een context te plaatsen die de betekenis van de eerst nog ambigue constructie duidelijk maakt.

    Zulke eisen rusten echter maar op weinig teksten. Misschien zal een tekstschrijver in de praktijk dan ook voor het heldere woord glasbol kiezen en de rest aan de verbeelding van de lezer overlaten.

10 berichten aan het bekijken - 1 tot 10 (van in totaal 10)

Je moet ingelogd zijn om een reactie op dit onderwerp te kunnen geven.