Ei, veel ij’s in het theater

Breda 2016-HB

Dicteeauteur Otto Knitel

door Pieter van Diepen

Het zevende Groot Roparun Dictee op 14 april in Breda werd deze keer gehouden in de voormalige bioscoop Grand Theatre en daarom voor de gelegenheid omgedoopt tot Grand Roparun Dictee. De fraaie tekst over het al even fraaie theater was als vanouds van de hand van Otto Knitel, toch een uitgesproken bèta (oud-adviseur, -interim- en -projectmanager infrastructuur, watermanagement en gebiedsinrichting). Er waren twee categorieën deelnemers. De liefhebbers waren de lokalen – minus dicteespecialist Rien Wisse – plus een paar buitenpoorters die niet veel dictee-ervaring hadden. De specialisten moesten een C op hun blaadje zetten: ze werden in Breda heel sympathiek als coryfeeën slash cracks betiteld. Ook Vlaanderen was ruim vertegenwoordigd.

Breda 2018

De hexagonale glas-in-loodkoepel in art-decostijl.

Het was vanaf het station wel wat verder dan naar het Stedelijk Gymnasium aan de Nassausingel, waar de vorige edities plaatsvonden, maar het was een mooie wandeling. En het was mooi weer. Stadspark Valkenberg, Kasteelplein met het ruiterstandbeeld van stadhouder Willem III – niet te verwarren met Willem II van streekgenoot en aartsrivaal Tilburg – Grote Markt, en dan de Ginnekenstraat helemaal uit. Op het Van Coothplein lag de rode loper naar het Grand Theatre uitnodigend in het plaveisel.
Eenmaal binnen in het antiquarische complex schreden de circa veertig spellingsvirtuozen langs art-decoarcades, geglazuurde balustrades en gepolijste lambriseringen naar boven, zagen ze op de galerijen authentieke tierelantijnen zich soeverein aaneenrijgen en werd hun blik bijwijlen reikhalzend door de hexagonale vide naar de polychrome glas-in-loodkoepel met zijn exorbitante eclectische stijldetails geleid.

Breda 2018

Geconcentreerd schrijven de deelnemers in Breda de zinnen van Otto Knitel op. Centraal de uiteindelijke winnaar Rien Wisse.

Verleden
In acht ronkende zinnen, met precies de goede moeilijkheidsgraad, werd de geschiedenis van het theater geschetst. Vanaf 1921 was het de theatrale mise-en-scène voor stomme zwart-witfilms en geënsceneerd vaudeville- en variététheater, waar gesofisticeerde protegés van de regisseur Hollywoodsterren wilden na-apen. Dat was zin 3, ga er maar aan staan.
In de daaropvolgende drie zinnen werd bloemrijk uit de doeken gedaan welke theatervormen er zoal te zien waren geweest, van amateurs die soms de clous misten zodat de souffleur vanuit de coulissen vertwijfeld moest verijdelen dat de geafficheerde komedie in een dramatische climax eindigde, via slapsticks in slow motion, begeleid door een staccato bespeelde piano, vermaledijde blockbusters waarin gelauwerde acteurs van beiderlei kunne de trukendoos wijd opentrokken, tot enigszins gênante spaghettiwesterns met een heroïsche sheriff en een apotheose vol gelynchte criminele cowboys.

U zag het al: het dictee had een hoog ei/ij-gehalte. Een greep: gepolijst, tierelantijnen, galerijen, rijgen, soeverein, reikhalzend, bijwijlen, stijl, contreien, vertwijfeld, verijdelen, beëindigd, begeleid, vermaledijde, beiderlei, wijd, bescheiden, vrije, heilzame, wedstrijden, vileine, treiterijen.

Heden
De slotzinnen waren – na al dat bombastisch geweld – voor het heden. De lunchroom die er nu gevestigd is, waar je inderdaad desgewenst glutenvrij eet en waar inderdaad huisgemaakte paprikaketchup op het menu staat, en de boekwinkel waar je ruimschoots geestelijk gevoed kunt worden met fictie of non-fictie, over causale linguïstiek, de detaboeïsering van fetisjisme, decadente dicteewedstrijden, vileine treiterijen door narcistische presidenten et cetera. Uitbaatster is Grietje Braaksma, die in het allerlaatste zinnetje nog even genoemd werd: “Grietje helpt u graag verder!” Een beetje reclame mag wel, want zij stelde haar winkel open voor de prijsuitreiking en het slotbal. Ja, echt, er werd gedanst!

Breda 2018

Een shoot-foutronde moest de beslissing brengen in de expertklasse. Christiane Adams en Rien Wisse gingen de strijd aan, maar geen van hen wist een fout te maken.

Heel veel prijzen
Over de prijsuitreiking gesproken: er waren heel veel prijzen. Bij de liefhebbers was het brons voor dicteetijgerinnenwelp Marissa van Vliet, die zich zelf bij de C-categorie had ingedeeld, maar door de jury bij de liefhebbers “omdat ze nog niet eerder in Breda had meegedaan”. Ze kreeg 10 rode strepen. Een knappe prestatie leverde Monique de Bruin, die  met 9 fouten het zilver opeiste – en de beste lokale deelnemer was (op Rien Wisse na, natuurlijk), maar de hoofdprijs bij de categorie L was voor een andere dicteewelp, Bruggenaar Kevin Willems, met 8 fouten. Hij kreeg de trofee en mocht als eerste iets van de rijkgevulde prijzentafel kiezen. Ook voor de nummers 4, 5 en 6, Marie-José Staps, Jeanne Jongeneelen en Hans van Etten, met resp. 11, 13 en 16 fouten, was er een prijs.

Bij de cracks (door onze vrienden uit Vlaanderen uitgesproken als kraks) was er een gedeelde derde plaats, met twee fouten, voor de Vlaamse reuzen Robert Joosen en Frank Denys, en – jawel – ondergetekende. Voor de hoofdvogel was er eerst nog een shoot-out nodig, want thuisspeler Rien Wisse, vorig jaar winnaar, en Vlaamse Christiane Adams maakten beiden slechts één fout.

Breda 2018

Ex aequo: Christiane Adams en Rien Wisse.

De barragezin luidde (als ik hem in de gauwigheid tenminste goed genoteerd heb, want ik heb geen officiële tekst gezien): “Als een echte coccejaan met colgateglimlach cuede Rutte, somtijds coërcerend, dan weer coachend, zijn co-existerend coalitiekabinet naar een non-conform en contemporainer coccidiosisbeleid met oöcytenpreventie.” (NB Queuede klinkt hetzelfde als cuede, maar past niet in de context; cueën is regieaanwijzingen geven, queueën een rij vormen; PvD.) Maar ook hier waren ze aan elkaar gewaagd: allebei twee fout. Een gedeelde eerste plaats dus. De winnaarstrofee werd door Rien aan Christiane gelaten – hij had er al een.

Ook Bert Jansen (drie fout) en Randy van Halen (vier) mochten nog een prijs ophalen. Er waren alleen nog waardebonnen voor een stadswandeling. Die gaan ze, samen met Marissa, een keer verzilveren.
Een mooie avond, die eindigde in mineur: de terugwandeling was beduidend minder aangenaam, ik ben zeiknat geregend. En nu snotverkouden.

Benadruk jouw vakantie met Spelt Holidays!

spelt-vakantie(ADVERTORIAL)

Benadruk jouw vakantie met Spelt Holidays!
Vind jij vakantie heel erg belangrijk en heb jij het wel gehad met die reisjes naar de knoflookgordel of takatoekaland? Dan raden wij jou een weekendje Dicteeland aan! Jij rijdt er op jouw gemak naartoe met jouw deux-chevauxtje, truttenschudder, reesplee of vélocipède! Ook kun jij gebruikmaken van de ornithopter en genieten van jouw helicopterview op de Dutch Mountains! Wij denken dat het heel erg belangrijk is dat jij zelf jouw vervoermiddel kunt kiezen!

Ongelofelijk belangrijk!
Wat hebben wij voor jou in petto? Jij wordt als frigoboxtoerist door onze publicrelationsaccountmanager Van der Hummes verwelkomd in Nergenshuizen, tussen Geenland en Niemandsdorp! In grand café De Dikke Van Dale geniet jij al meteen heel erg van jouw sterf-op-straatworst en jouw gemeentebier of chateau migraine! Jij bezoekt de spinazieacademie in Nigtevegt en het Allochtonische houtenjassenpark in Leugegem! Jij kunt tegen meerkosten ook naar Kuilenburg gaan, zodat jij Magere Hein kunt ontmoeten!

Echt heel erg leuk!
Wij zijn erop uit om jou eropuit te laten gaan! Wij vinden het ontzettend belangrijk om dat nadrukkelijk en met klem te accentueren met een uitroepteken! Wij horen heel erg graag van jou! Plaats jouw reactie hieronder! Dan neemt onze Speltredacteur zo snel mogelijk het broodnodige contact met jou op! Onder de eerste vijf reacties verloten wij een heel erg leuk Spelt Holidays Dictee Arrangement! Ben jij ook zo benieuwd wat dat is? Laat dan nú van jou horen!

(Deze advertentie is mogelijk gemaakt door De Spelt, jouw partner voor fun & friendship!)

Stunt in de Stadsgehoorzaal

Vlaardingen 2018

Presentator bekijkt met enige scepsis hoe Woordenaar Jeroen van Heemskerck Düker dicteeauteur Jan van Hemert de finesses van het Groene Boekje uitlegt.

door Jeroen van Heemskerck Düker  |  foto’s: © Ton Delfos

Geschokt hoorden de teamleden van ’t Hart voor Taal na afloop van het vierde Vlaardings Dictee hun groepsnaam weerklinken. Had presentator Eric van der Ende nu echt geroepen dat zij de tweede prijs hadden gehaald, of had zijn oogverblindend roze colbertje hen afgeleid? Tijdens de uitleg van de tekst hadden zij nauwkeurig geteld: samen hadden de tien spellingexperts de schade weten te beperken tot 152 fouten. Een van hen had maar elf foutjes gemaakt in de lastige tekst, drie teamleden scoorden veertien fouten. Ondanks de sterke tegenstanders van team Scouting Maurits moest dat toch een riante eerste prijs opleveren?

De verbazing ging kort na dat moment over in ongeloof. Een gelegenheidsteam van curieus uitgedoste provincialen, de Woordenaars, ging ervandoor met de hoofdprijs. Zij sloegen een gat van maar liefst 125 punten. Een flinke portie zout in de wonde voegde hun teamlid René Dijkgraaf toe, door de eerste nulfouter in de geschiedenis van het Vlaardings Dictee op zijn naam te schrijven. Met een gemiddelde score van 2,7 fout per persoon verstoorden de Woordenaars op dinsdag 10 april het jaarlijks fundraisingfeestje van de lokale Rotarians op ruwe wijze.

Vlaardingen 2018

Hans Mathijsen in zijn rol als Dirk III van Holland.

Dirk III
Ondanks de disruptieve stunt bleef de sfeer uitstekend in de Stadsgehoorzaal, waar zo’n zeventig taalliefhebbers zich die avond verzamelden voor het dictee van Jan van Hemert. De oud-docent kreeg het onderwerp voor zijn tekst op een presenteerblaadje aangereikt. Dit jaar gedenkt Vlaardingen immers de Slag van Vlaardingen, waarmee graaf Dirk III de onafhankelijkheid van het graafschap Holland grondvestte. Er was nadien nog enig gekuip en geknok voor nodig – alsmede een brute afrekening met Godfried met de Bult, die op het toilet aarsgewijs doorboord werd  – maar toen was het wel voor elkaar. Om in middeleeuwse sferen te blijven, was voorlezer Hans Mathijsen in de huid gekropen van graaf Dirk, inclusief pagepruikje en tuniek. Mathijsen kweet zich met verve van zijn taak. Zijn dictie en tempo waren van een zeldzaam hoog niveau; Vlaardingen kon zich geen betere voorlezer wensen.

Vlaardingen 2018

In de theaterstoeltjes was schrijven niet altijd even gemakkelijk.

Benarde schrijfhouding
Ondanks de benarde schrijfhouding die de deelnemers moesten aannemen in hun theaterstoeltjes, werd er serieus meegeschreven. Zinnen over in ruige pijen geklede monniken, religieuzen in stemmige habijten en gedecolleteerde dames van lichte zeden leverden voor de meesten niet al te grote problemen op. Moeilijker werd het bij contemporaine begrippen als havoërs en mbo’ers die hun geüpdatete smartphone uit de plooien van hun tuniek opvissen om een appje te sturen. Het wekte nauwelijks bevreemding dat veel teamleden direct na afloop dachten dat hun inleg van honderd euro per persoon welbesteed zou zijn. Van Hemert had de weg naar de zege bekwaam geplaveid.

Vlaardingen 2018

René Dijkgraaf (r) wordt toegejuicht door zijn teamleden. Hij maakte geen enkele fout in het dictee.

Gangsteroutfits
Na de hilarische stoomcursus Platrotterdams door Roel Pot bleken de zaken anders te liggen dan na de voorgaande drie edities van het Vlaardings Dictee. De Bussumse taalkundige Bert Jansen had een team bijeengesprokkeld van gehaaide dictee-experts. Vanuit Goes, Dordrecht, Harderwijk, Zoetermeer en andere buitenissige locaties waren de Woordenaars afgereisd om te laten zien dat een beetje extra aandacht voor de leidraad in het Groene Boekje zomaar de overwinning kan opleveren. Dat lukte beter dan verwacht. In het individuele klassement bezetten de tien leden van het team de eerste zes plaatsen, met scores tussen nul en vijf fouten. In de concurrerende teams werd toch heel behoorlijk gescoord: na uitschieter ‘t Hart voor Taal (152 fout) bleven de teams Wie schrijft die blijft (185), de Ark (188), Tien voor Taal (192) en Scouting Maurits (eveneens 192) heel dicht bij elkaar.

Maar ja. Die vermaledijde Woordenaars, in hun gangsteroutfits, pakten met overmacht hun prijs: een diner voor alle teamleden in hotel Delta. Samen met de zes overige teams droegen zij wel bij aan een mooi eindresultaat van de fundraisingavond. De scoutinggroep, die noodgedwongen moet verhuizen naar een nieuw onderkomen, was na de avond vijfduizend euro rijker. In alle opzichten beleefde iedereen in Vlaardingen een welbestede avond.

Mysterieuze dicteedeeltjes eindelijk ontdekt

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Ze zijn dan toch gevonden: de elementaire zinsdeeltjes die een dictee samenhang geven, kloppend maken en andere dicteewoorden massa geven.

Dergelijke puzzelstukjes worden net als higgsdeeltjes ook wel quasideeltjes genoemd. In de lege ruimte zijn ze er niet, maar hun bestaan wordt aangenomen om bepaalde dicteeverschijnselen te beschrijven. Vorig jaar werd al een opzienbarende manier geïntroduceerd om dicteewoorden te verenigen in een zinsverband: de dictee-ineenflansmethode. Daardoor werd steeds duidelijker dat het niet lang meer zou duren voordat de elementaire zinsdeeltjes zichtbaar gemaakt konden worden.

Het enigma van Sluis
Taalwetenschapster Soeke Teenzuyt ontdekte de deeltjes in het eerste Johan Hendrik van Daledictee (Sluis, 7 april 2018) en vertelt er enthousiast over: “In het dictee stonden mysterieuze zinnen, zoals Ook woorden als Q-koorts en aids en bechterew zien we liever niet terug! Een heerlijke paraleipsis – iets níét willen terugzien maar wél opschrijven – maar er leek geen logisch verband in te zitten. En toch ook weer wel, want het gaat over ziektes. Dat fascineerde mij. Gealarmeerd door het herhalende en, het uitroepteken en misschien wel de geest van Johan Hendrik van Dale vond ik ze uiteindelijk: de elementaire zinsdeeltjes als en en. Ze geven de andere woorden massa en bieden mogelijkheden voor een oneindig en toch samenhangend dictee-universum. Er kunnen immers nog ontelbare ziektes aan de zin toegevoegd worden. Geniaal.”

Volgens een woordvoerder van de Dikke Van Dale wordt nog gesteggeld over de naamgeving: “Voor de hand ligt teenzuytdeeltjes – ere wie ere toekomt – maar alsennetjes zou ook kunnen.”

Philip Freriks kan zijn geluk niet op: “Door minutieus onderzoek zijn de elementaire zinsdeeltjes ten langen leste gevonden. We dienen er heden ten dage consciëntieus mee om te gaan. Dan krijgen geprivilegieerde woorden als przewalskipaard, guichelheil en tseetseevlieg massa en samenhang, en zal Het Groot Dictee der Nederlandse Taal als een feniks uit zijn as herrijzen.”