Vooruit, een kort dictee

Dicteetijgers saan het werk in Gent

Dicteetijgers saan het werk in Gent

door Herman Killens  |  foto’s: Giséla Dheedene en Mickey Verbeeck

Ik zal maar meteen met de deur in huis vallen: ik heb een literaire prijs gewonnen. ‘De Nobelprijs?’, hoor ik u met oprechte interesse vragen. Ah, u ziet dus een Bob Dylan in mij. Terecht, want ik kan ook niet zingen.* Het antwoord is evenwel ontkennend, en ook de Prijs der Nederlandse Letteren, de Gouden Boekenuil en de Libris komen vooralsnog niet mijn richting uit. Ik merk het, ik heb u helemaal nieuwsgierig gemaakt. Ik zal het maar snel verklappen: de Schrijf Mee-trofee. Huh, de wat? Maar ach, u blijft beleefd belangstelling veinzen: ‘En is dat dan voor uw volledige oeuvre, of heeft u een nieuwe roman uit, een essay,  of een column misschien?’ Er verschijnt een lichte blos op mijn wangen: ‘Wel euh … eigenlijk maar voor één enkele zin’. Altijd klein beginnen, zei mijn grootmoeder.

Vekeman bis
Al voor de elfde keer (de tien vorige keren heb ik dus zitten suffen) organiseerden Creatief Schrijven vzw en de Stad Gent op zaterdag 2 juni een Schrijfdag in de Arteveldestad, een Festival van het Geschreven Woord. Een dagvullend programma met een hele reeks ronkende namen (tienduizendpoot Herman Brusselmans en singer-songwriter Hannelore Bedert bijvoorbeeld) en met workshops, lezingen, infosessies, speedcoachingsessies en pitches bij uitgevers. En met weken vooraf een wedstrijd: vul een verhaal van bekende schrijvers aan met een eigen topvervolgzin.

Ik was dan ook heel erg verrast en blij dat mijn, nu ja, creatieve creatie door Peter Verhelst – jawel, vanaf nu mijn favoriete auteur – opgepikt werd. Of ik mijn prijs kon komen afhalen tijdens een slotshow op de Schrijfdag? En in een enkele moeite werd ik dan maar meteen voor de hele dag uitgenodigd inclusief – belangrijk voor de Belg in mij – de afsluitende receptie in de Gentse Vooruit (nu de bekende cultuurtempel, vroeger het socialistische bolwerk).

Even bladeren in het programma. Helaba, blijkt er tussen die sessies zowaar ook een ‘Spoedcursus spelling’ (door Valerie Eyckmans) en – nu komt het, tada**– een Kort Dictee der Nederlandse Taal plaats te vinden! Enne, de schrijver van dat dictee is oude bekende Christophe Vekeman. Zoals hij zelf aangeeft bij de start van het dictee: schrijver van 15 romans en 2 dictees. Bij dat vorige dictee (het Hautekietdictee in de Brusselse Senaat – zie het sublieme verslag van Bert Jansen – kreeg hij de smaak van het dicteeschrijven te pakken. Bovendien won hij ooit het Groot tv-dictee, weliswaar bij de prominenten. En in 2015 las hij een dictee van Randy van Halen voor op de campus van de KU Leuven te Brussel.

Zoals gewoonlijk had dicteetijger Rein L. het evenement goed verborgen weten te houden voor zijn concurrenten uit Nederland.

Zoals gewoonlijk had dicteetijger Rein L. het evenement goed verborgen weten te houden voor zijn concurrenten uit Nederland.

Een lang Kort Dictee
Na een ochtendcursus reisliteratuur arriveer ik precies op tijd in de zaal … ‘De Laatkomer’ in het futuristische bibliotheekgebouw De Krook (een ‘krook’ is een bocht in de Schelde). De belangstelling voor het dictee is niet bijzonder groot – zeker al niet in verhouding tot de druk bijgewoonde sessies in de andere zalen. Maar de kwaliteit is er wel: de masters of spelling Christiane Adams, Raf Coppens en Rein Leentfaar zitten op de voorste rijen al met pen en papier klaar voor de strijd.

In Gent zien ze het dus mini. Na het jaarlijkse Klein Dictee (in het gezellige café de Hotsy Totsy) nu het Kort Dictee.*** Alhoewel. ‘Het is wat uit de hand gelopen’, excuseert Christophe zich niet zonder ironie, ‘het Kort Dictee is uiteindelijk langer uitgevallen dan het Groot Dictee.’ Het dictee is volgens hem ook een mijlpaal: voor de allereerste keer in de geschiedenis van de mensheid vindt er een Kort Dictee der Nederlandse Taal plaats! Christophe voegt er nog aan toe dat hij enkel in Van Dale heeft gekeken; het Groene Boekje wordt voor een dag aan de kant geschoven. En VRT-taalgoeroe Ruud Hendrickx heeft de tekst helemaal nagekeken. Verzet is dus bij voorbaat overbodig, of het zou uit de buurzaal De Twistappel moeten komen.

Ollekebolleke knol
Straks om 14 uur moeten we het lokaal uit om plaats te maken voor een volgende sessie. Christophe Vekeman, zoals gewoonlijk met puntschoenen en cowboyhoed, zet er dan ook meteen een flinke vaart achter, waarbij hij de wanhopige blikken en de schrijfkramp van de deelnemers met enig leedvermaak negeert. Het typisch spitsvondige gedachtespinsel en taalspielerei van Vekeman draagt de titel Ik ben een zielenpiet. Die ik-figuur klaagt dat het met hem van kwaad naar erger gaat sinds zijn geestesdokter – geen lacaniaanse psychoanalyticus maar een gestalttherapeut – ten prooi gevallen is aan een burn-out. Dat ‘kwaad’ betekent dan drie glazen rioja met szechuanpeper nuttigen voor ontbijt, gevolgd door een combinatie van falafel, pâté de foie gras en pateekes om te ontnuchteren, terwijl het ‘erger’ inhoudt dat hij lapalissades op volleborstvolume declameert als reactie op de pokkenherrie van stonerrock uit StuBru dat uit de boxen van de buren komt gebast.

Een fraaie tekst, maar echt supermoeilijk is die niet voor de aanwezige tijgers. Al moet ik wel bekennen dat ik bijvoorbeeld nog nooit van lacaniaans, patjakkers, prolurken en spetsnel had gehoord. En vast niet iedereen zal het fantastische aftelrijmpje ‘Ollekebolleke, rubisolleke, ollekebolleke knol’ foutloos hebben neergepend. O ja, of we even ons gsm-nummer op het opgavenblad willen noteren?

Auteur, BV en dictee-expert Christophe Vekeman

Auteur, BV en dictee-expert Christophe Vekeman

Petit moment de gloire
Om kwart over drie komt op een terrasje op de Graslei de verlossende sms. Bingo! Achteraf blijkt weer eens te meer hoe spannend het was: 1. Herman 3 f, 2. Christiane 4 f, 3. Rein 5 f, 4. Raf 7 f. Je komt in Vlaanderen wel vaker dezelfde namen tegen, aangevuld met onder meer Gentenaar Frans Van Besien (deze keer verhinderd), maar steeds in wisselende volgorde. O ja, de volgende deelnemer in de rangschikking had 15 rode streepjes.

De slotshow in de bomvolle Theaterzaal is verbluffend: vooral Tom Lanoye maakt indruk met een geweldige voorleessessie, inclusief begeleidende muziek, uit zijn recente roman Zuivering. Of hoe hij het publiek magistraal in de ban houdt met een verhaal over een haan en een stotteraar. En ook het optreden van de Zuid-Afrikaanse zanger-gitarist Stefan Dixon zorgt voor een emomoment. Hij brengt enkele intimistische songs, waaronder een Afrikaanstalige versie van het nummer Mia van de drie jaar geleden overleden Gentse publiekslieveling Luc De Vos. Super!

Kleine zin en kort dictee, dus dan is mijn petit moment de gloire aangebroken: vlak na Christophe Vekeman en Tom Lanoye mag ik het podium op om twee keer gehuldigd te worden. Tussen de stapels prijzen ontdek ik mijn door Christophe gesigneerde en ingelijste dictee. Die trofee krijgt gegarandeerd een prominent plaatsje thuis. En driewerf hoera … mijn fouten staan aan de achterkant.

*   Voor een goed begrip, ik ben een grote fan van good old Bob
**  In april 2018 voorlopig toegevoegd aan Van Dale
*** Tijdens de slotsessie werd het dan toch weer tot Klein Dictee omgetoverd …

Dicteepartij: hoezo taalspelletjes?

Mark_Rutte_2015

Minister-president Mark Rutte

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Premier Rutte moest zich flink verweren in het debat over de afschaffing van de dividendbelasting. Het woord ‘taalspelletjes’ was niet van de lucht. De Spelt sprak met taalspelletjesdeskundige Marinus Woordenaar, voorzitter van de Dicteepartij.

Wat vindt u eigenlijk van Ruttes taalspelletjes?
Hoezo taalspelletjes? Ik spreek liever van draaikonterij of politiek gedraai. Onder taalspelletjes versta ik iets heel anders, dictees bijvoorbeeld.

Een leugentje om bestwil moet toch kunnen?
Nee, dat is nou eenmaal fout, zeker voor een minister-president. Incorrupta fides nudaque veritas. Geef mij maar le paysan du Danube. Ik moet niets hebben van obscuris vera involvens.

Waar hébt u het over?
Dat staat allemaal in Van Dale, hoor. Ga maar eens zoeken in de onlineversie. Als je daarin naar ‘waarheid’ zóékt, vínd je ook ‘waarheid’ – in allerlei talen. We moeten trouwens af van die eufemismen zoals ‘leugentje om bestwil’, ‘vrome leugen‘ of ‘me­nis­ten­leugen’.

Maar Rutte zei dat hij er vooralsnog geen actieve herinnering aan had.
Dan is zijn mnemotechniek niet ad veritatem. Een gevalletje Dichtung und Wahrheit. Het is nou eenmaal te Wa­re­gem ge­beurd en te Leu­ge­gem ver­teld. Rutte en zijn kompanen zijn van Leugegem: liegebeesten, maar liegbeesten mag ook.

Rutte heeft een heel team achter zich. Hoe kan het dan misgaan?
Zijn ambtenaren schreven hem dat hij ‘Jip en Janneketaal’ moest gebruiken en een ‘Colgateglimlach’ moest opzetten. Dat was levensgevaarlijk, want het had jip-en-janneketaal en colgateglimlach moeten zijn. Hij heeft zich dus maar wat op de mouw laten ‘spellen’.

Het is toch ‘op de mouw spelden’?
Ja, heel goed, u doorzag de woordspeling. U bent dan wel van De Spelt, maar kent De Speld ook, haha.

Laten we ermee stoppen, want het wordt nu wel erg sethgaaikema-achtig.
Weet u hoe dat gespeld wordt? Bij woorden op -achtig

Sorry, ik moet u onderbreken. Ik weet weer genoeg.
Mag ik uw verslag vóór publicatie dan nog even controleren op spelfouten?

 

Mysterieuze dicteedeeltjes eindelijk ontdekt

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Ze zijn dan toch gevonden: de elementaire zinsdeeltjes die een dictee samenhang geven, kloppend maken en andere dicteewoorden massa geven.

Dergelijke puzzelstukjes worden net als higgsdeeltjes ook wel quasideeltjes genoemd. In de lege ruimte zijn ze er niet, maar hun bestaan wordt aangenomen om bepaalde dicteeverschijnselen te beschrijven. Vorig jaar werd al een opzienbarende manier geïntroduceerd om dicteewoorden te verenigen in een zinsverband: de dictee-ineenflansmethode. Daardoor werd steeds duidelijker dat het niet lang meer zou duren voordat de elementaire zinsdeeltjes zichtbaar gemaakt konden worden.

Het enigma van Sluis
Taalwetenschapster Soeke Teenzuyt ontdekte de deeltjes in het eerste Johan Hendrik van Daledictee (Sluis, 7 april 2018) en vertelt er enthousiast over: “In het dictee stonden mysterieuze zinnen, zoals Ook woorden als Q-koorts en aids en bechterew zien we liever niet terug! Een heerlijke paraleipsis – iets níét willen terugzien maar wél opschrijven – maar er leek geen logisch verband in te zitten. En toch ook weer wel, want het gaat over ziektes. Dat fascineerde mij. Gealarmeerd door het herhalende en, het uitroepteken en misschien wel de geest van Johan Hendrik van Dale vond ik ze uiteindelijk: de elementaire zinsdeeltjes als en en. Ze geven de andere woorden massa en bieden mogelijkheden voor een oneindig en toch samenhangend dictee-universum. Er kunnen immers nog ontelbare ziektes aan de zin toegevoegd worden. Geniaal.”

Volgens een woordvoerder van de Dikke Van Dale wordt nog gesteggeld over de naamgeving: “Voor de hand ligt teenzuytdeeltjes – ere wie ere toekomt – maar alsennetjes zou ook kunnen.”

Philip Freriks kan zijn geluk niet op: “Door minutieus onderzoek zijn de elementaire zinsdeeltjes ten langen leste gevonden. We dienen er heden ten dage consciëntieus mee om te gaan. Dan krijgen geprivilegieerde woorden als przewalskipaard, guichelheil en tseetseevlieg massa en samenhang, en zal Het Groot Dictee der Nederlandse Taal als een feniks uit zijn as herrijzen.”

Dicteepartij tegen sleepwet

Het antisleepwetlogo.

Het antisleepwetlogo.

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

De Dicteepartij adviseert haar leden en sympathisanten om op 21 maart tegen de sleepwet te stemmen. De Spelt sprak met voorzitter Marinus Woordenaar.  

U bent niet tevreden over de publieksvoorlichting?
Nee, de informatie over die wet is onder de maat. In de ene publicatie wordt de wet met drie hoofdletters gespeld, in de andere met één. Dat geldt zowel voor de uitgeschreven als de afgekorte vorm: Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, WIV, Wiv. En naast de sleepwet bestaat er blijkbaar ook nog een Sleepwet – toe maar jongens. Dan laat ik de kwestie ‘wel of niet cursiveren’ nog buiten beschouwing. Voor de gewone burger is dat niet meer te volgen.

De recent toegevoegde definitie in Van Dale

De recent toegevoegde definitie in Van Dale

Die kijkt dan toch even in een woordenboek?
Au, daar legt u de vinger op de zere plek. Volgens de leidraad van het Groene Boekje moeten we afgekorte namen van wetten met hoofdletters schrijven, ook als de uitgeschreven vorm geen hoofdletters bevat. Dan zou het dus WIV moeten zijn. Maar de Rijksoverheid schrijft zélf Wiv, kijk maar op haar website. Dus dan zit je weer met het donorprincipe.

Huh, donorprincipe?
Ja, dat is in dit geval het respecteren van de schrijfwijze die de Rijksoverheid heeft gekozen. Als dat Wiv is, moet je dat ook schrijven, ook al wijkt het af van de officiële spellingregels. Er is trouwens een verschil tussen Rijksoverheid en rijksoverheid, maar daar zal ik u nu niet mee lastigvallen. Hoe dan ook: blijkbaar lukt het noch de woordenboeken noch de overheid om duidelijkheid te verschaffen. En dan te bedenken dat sleepwet een anagram is van spelweet en weetspel. Maar ook van speltwee, tweespel en spelt-wee, haha.

Lachen, man. Wat vindt u eigenlijk van die sleepwet?
Die is in september 2017 voorlopig toegevoegd aan de onlineversie van Van Dale, gespeld met kleine beginletter. Er staat nota bene letterlijk …

Sorry, we moeten afronden, maar wat vindt u er inhóúdelijk van?
O. Ik ben tegen. Door die wet kunnen de veiligheidsdiensten de computers van dicteeauteurs bespioneren en zo alle dictees winnen. Dan worden de dicteetijgers, die toch al met uitsterven bedreigd worden, gegijzeld door cyberaanvallen van veiligheidsagenten. Dicteewoorden zoals Al Qaidastrijder, kalasjnikov en 9/11-theorie mogen dan vast niet meer. De vrije dictee-uiting zou erdoor aangetast worden. Een website als www.dictees.nl zou het moeilijk krijgen. Mag ik uw verslag vóór publicatie weer even controleren op spelfouten?

Spelman: Boekenweek

Het is weer Boekenweek. Spelman stoort zich elk jaar aan de media-aandacht voor al die boeken die niet over spelling gaan. Vroeger bladerde hij in de boekhandel weleens door het – ten onrechte met hoofdletter gespelde – ‘Boekenweekgeschenk’ en ‘Boekenweekessay’, in 2018 Gezien de feiten en Natuurlijk geheten, maar omdat hij spelfouten vond, is hij daarmee gestopt. Hij kon er niet meer tegen.

Nee, hij heeft genoeg aan het groene bijbeltje en de Dikke Van Dale, die eens in de tien jaar herzien worden. Gezien de feiten zou elke tien jaar één Spellingboekenweek natuurlijk volstaan, denkt Spelman.

Spelman: Isme

Spelman bestudeert het meervoud van -isme-woorden: -ismes, -ismen of beide? Volgens het Groene Boekje (GB) heeft fascisme geen meervoud, maar de Dikke Van Dale (VD) noemt fascismen en fascismes. Dan krijgt fascismesymbool geen tussen-n. GB en VD noemen alleen eufemismen: eufemismengebruik dus.

Isme zelf bestaat ook: zowel GB als VD geeft ismen en ismes. Spelman beklaagt zich bij een kennis: “Van Dale geeft 1468 trefwoorden op -isme. Die kan ik onmogelijk onthouden.”

De kennis zegt: “Het is me wat. Ik krijg er cynismengedachten door. Maar dat pessimismegedoe helpt je niet. Er valt vast een automatismen- of mechanismepatroon in te ontdekken.”