Allerbelabberdst (afscheid van Breskens)

door Huib Boogert

ALLERBELABBERDST

De sheriff van de taal, het orakel uit Breskens
Het zijn ereaanduidingen voor Rein.
Ik hoorde ook: de grootvizier van Van Dale
Hoe blij kan Breskens met hem zijn.

Maar….zijn jaarlijkse taalevenement
Gaat er na tien jaar mee stoppen.
Triestig voor de spellingfanaten,
Hoe moeten ze dit verkroppen?

Het is gebeurd met het jaarlijks treffen
Het gaat zeker weten niet meer door;
Hoe moeten we dit ooit verwerken?
Waar leven we nu nog voor?

Moeten we nu zelf woorden gaan maken?
Zoals Van Gaal met z’n lepeltje-lepeltje?
Ik stel voor: met de borsten tegen elkaar
Noemen we voortaan tepeltje-tepeltje.

Hallelujahoedje en zeehond laarsjes
Of combattanten met quinoawrap:
Rein bedacht en schreef ’t foutloos,
Dus houd ik maar eerbiedig mijn klep.

Allerbelabberdst, kiptandoorimenuutje,
éminence grise, laissez-passer:
Zomaar een paar ’Breskense’ woorden,
We dragen ze levenslang met ons mee.

Bewondering voor de Reinse vondsten
Werd tien jaar lang alom gehoord,
Maar met of zonder Breskens dictee:
Rein heeft altijd het laatste woord.

Dicteetje ineenflansen? Makkelijk zat!

Van Dale

De nieuwe Van Dale in kleurige cassette

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Een dictee samenstellen was altijd een ingewikkelde klus, voorbehouden aan virtuoze taalnerds. Gelukkig is er nu een systeem waarmee het een fluitje van een cent is geworden: de dictee-ineenflansmethode (dim).

Hoe werkt de dim?
Open het dictee met de standaardzin De volgende woorden zijn best moeilijk. Zet er een dubbele punt achter en ga los met een opsomming van tig moeilijke woorden. Als je een paar minuten in de Dikke Van Dale bladert, heb je die al te pakken. Varieer met In dit dictee mogen niet onvermeld blijven.

Praeteritio
Je kunt ook een retorische truc gebruiken: Deze woorden kun je maar beter vermijden. En dan dus weer een lading instinkers. Die truc heet praeteritio, pretermissie of paraleipsis – iets zogenaamd niet willen zeggen, maar het ondertussen tóch doen.

Lachen
Laat je niet uit het veld slaan door zoïlussen die beweren dat een dictee een goedlopend, liefst humoristisch verhaal moet zijn. Laat dat verhaal maar zitten. De lachers krijg je heus wel op je hand.

Voorbeeld van ‘een dimmetje’
“De volgende woorden zijn best moeilijk: audax Japeti genus, brogue, cembalo, du jour, entremetstje, fiekruid, gay nineties, hawkingstraling, Itar-Tass, joint de culasse. In dit dictee mogen niet onvermeld blijven: Stagiriet, usucapio, vis animae, worggezwel, zoöstuprum. Deze woorden kun je maar beter vermijden: bûter, brea, griene tsiis, Xetra DAX, yohimbine.

To update the dictate

terneuzen2017

Trui Gonnissen (tweede prijs) luistert naar de bespreking in Terneuzen.

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

De meeste dictees zijn te gemakkelijk omdat er veel Nederlandse woorden in voorkomen. In orthografische kringen gaan daarom stemmen op om dicteewoorden vreemd te maken.

Dit idee bestond al langer, maar op 19 april 2017 gaf het Groot Zeeuws-Vlaams Dictee der Nederlandse Taal het laatste zetje. In Terneuzen kwamen de meeste van de veertig specialistische invulwoorden van over de grens. Dat was swell.

Wauwie
Mooi Engels waren big bazooka, chopper, headshop, i-ad, shock-and-awe, slang, soundbook, swell en white knight. Helaas werden die woorden wat ontsierd door vernederlandste of gepopulariseerde lelijkerds zoals blokarten, coewl, gestraighte lokken, het geüpdate van actiesites en wauwie. En respons is in het Engels gewoon response.

In parenthesi
Waarom niet het Duitse Verelendung in plaats van verelendung? Ook mycorrhiza, achondroplasie en chaerofobie hadden Griekser gekund. Maar eerlijk is eerlijk: in Terneuzen viel veel authentieke vreemdtaligheid te genieten. Vooruit, nog een paar om onze moerstaal af te leren: aggiornamento, amygdalae, baba ganoush, bric-à-brac, vis major en in parenthesi. Daar is gelukkig geen woord Nederlands bij.

Slogan
Er moet nog een pakkende uitheemsedicteewoordencampagneslogan verzonnen worden. Wie durft? Met een knipoog naar Ruttes ‘Normaal. Doen.’ is al geopperd: ‘Vreemd? Gaan!’ Maar die is afgekeurd; veel te Nederlands.

Open brief aan de Taalunie

Jannes Klaassen

Oud-onderzoeker, spellingliefhebber en dicteeauteur Bob van Dijk. Foto: Jannes Klaassen.

Waarde spellingvrienden en -vriendinnen,

Graag wil ik jullie vragen om mee te doen met een collectief verzoek gericht aan de Nederlandse Taalunie. Het gaat om onderstaande woordenlijst waarin woorden staan opgenomen waarvan ik met mijn (beginners)dicteeverstand niet bij kan, maar die toch een plaats innemen in het Groene Boekje. Enerzijds gaat het om mijns inziens aperte inconsequenties, anderzijds om onduidelijkheden die een logische spelling voor een breder publiek in de weg staan.

In een gezamenlijk verzoek staan wij sterker om hier aandacht voor te genereren en hopelijk ook verandering in te krijgen. Mij is het individueel nog niet gelukt om een reactie terug te krijgen op ingediend commentaar.
Onderstaande lijst is een persoonlijke en ongetwijfeld staan er zaken in waar ik onvoldoende achtergrond bij heb. Daarom sta ik helemaal open voor commentaar en liefst ook voor aanvullingen. Stuur uw reactie naar: badijk@gmail.com . Ik stel voor om een inzendtermijn te hanteren tot 1 mei aanstaande, waarna ik de balans zal opmaken.
NB Mijn geliefde resus staat er ook bij. Dit woord is in 1991 de aanleiding geweest tot mijn interesse in spelling. Ik rondde destijds mijn medisch proefschrift af (Irregulaire bloedgroepantistoffen: een geregeld probleem, Leiden) en stuitte bij de toen nog handmatige spellingcontrole op de vreemde, ‘uitgeklede’ versie resus, terwijl tout medisch Nederland, maar ook het lekenpubliek, niet beter wist dan dat het rhesus moest zijn. Ik heb er, na gedegen onderzoek waaronder een bezoek aan Artis, waar de originele publicatie uit 1789 in de geklimatiseerde biblioteekkelders bewaard wordt, een artikel over geschreven in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde hetgeen gehonoreerd werd door Pinkhofs Medisch Woordenboek: één editie lang verscheen de letter h weer, totdat de redactie teruggefloten werd door: jaja, de Taalunie… U begrijpt de frustratie!

Met spellinggroeten,
Bob van Dijk, Groningen
(auteur Grootscheeps Scheepsdictee, dit jaar negende editie)

Inconsequenties

  • gynaecoloog, laesie vs. hematoloog, preses
  • IBAN-nummer (dubbelop)
  • tbc vs. CVA
  • bouwvak (afkorting, maar geen punt)
  • alle twee vs. allebei
  • bijna-doodervaring (overbodig verbindingsstreepje)
  • catacombe, caleidoscoop vs. katafalk, kalligrafie
  • korset vs. corselet
  • hors-d’oeuvre vs. hors de saison
  • haviken vs. hospikken
  • noordpool vs. Noordpoolexpeditie (noordpool=magnetische, geografische noordpool; waarom krijgt de expeditie erheen een hoofdletter?)
  • petitfour vs. petit-beurre
  • plasticfolie vs. plastic zak
  • pianospelen, vioolspelen vs. harp spelen, gitaar spelen

Onduidelijkheden

  • resus vs. oesophagus; aphelium vs. amfitheater (de letter -h- uit resus is ten onrechte vervallen, dit in schril contrast met het gebruik van -ph-)
  • stofzuigen en koffiezetten vs. boodschappen doen, herrie schoppen en koffiedik kijken (wie goeddoet, goed ontmoet); gestofzuigd vs. koffiegezet
  • 40-plusser, 24-karaats vs. 24 uursstaking en 40 urenweek
  • dégénéré vs. decolleté en etage (die eerste kún je gewoon niet fout uitspreken)
  • bouwvakantie, bouwvakvakantie, bouwvak (bouwvak is afkorting maar heeft geen punt)
  • zo-even vs. poëzie en echoën
  • kerstfeest en paaszondag vs. Suikerfeest en Palmzondag
  • marathon vs. biatlon en decatlon
  • scampi’s (scampi op zich is reeds meervoud)
  • Godsgezant vs. godsgebouw
  • hazenrug en hazenslaapje vs. hazewindhond (zelfde langdurige etymologische achtergrond)
  • des te meer vs. op-en-top
  • c.q. (casu quo) vs. cv (curriculum vitae)
  • hoogbejaard vs. jong belegen
  • koninklijke familie vs. Koninklijk Huis (op de website van het Koninklijk Huis wordt Koninklijke Familie vermeld)
  • opticien vs. officiële; reünie vs. re-integratie
  • oud-premier vs. vicepremier
  • schattebout vs. schattenjacht
  • skiër vs. skiester (skister zou logischer zijn)

Dicteepartij blijft voor spelling

Marinus Woordenaar

Marinus Woordenaar

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

De Dicteepartij komt helaas niet in de Tweede Kamer. Wederom een interview met woordenlijsttrekker Marinus Woordenaar.

Waarom is het niet gelukt?
Veel dicteefanaten hebben op het laatste moment strategisch gestemd. De meesten van hen zijn al op leeftijd en spellen groen. Ze zijn daarom gezwicht voor 50PLUS of de groene partijen.

Was dat niet de voorspelling?
Natuurlijk zijn wij voor spelling. Wat dacht u dan?

Ik bedoel: had u het verwacht?
Die spelbederver Maurice de Hond had gepijld dat onze partij klijn zau blijven. Dat was een selffulfilling prophecy. Wij gaan nau eenmaal stijgeren als die publicitijtsgijle pitbullterriër voorstelt de ei’s en ou’s te vervangen door ij’s en au’s.

Het partijprogramma van de Dicteepartij

Het partijprogramma van de Dicteepartij

Zit een fusie met de Partij voor de Dieren er nog in?
Over De Hond gesproken, haha. Nou nee, waarschijnlijk niet. De PvdD vindt dat dicteetijgers niet opgesloten moeten worden in scholen of zalen om door dicteeliefhebbers bekeken te worden, en ook niet in een dicteecircus thuishoren om hun onnatuurlijke kunstjes te vertonen. Die partij wil een ander dicteeklimaat. Een punt is ook dat die tijgers niet gemotiveerd zijn om minder vlees te eten. Dat ligt nogal gevoelig.

Waarom heeft uw partij zo’n oubollige naam?
Wij willen geen spatieloze en aan kapitalitis lijdende DicteePartij worden. Het baart ons zorgen dat de antispatiepartijen GroenLinks, 50PLUS en ChristenUnie het zo goed hebben gedaan. Wij blijven zeggen: zonder spaties wordt het een chaos in dit land en krijgt de bevolking geen enkele ruimte.

Blijft u een protestpartij?
Nou en of. Wij hebben ook protest aangetekend bij de Kiesraad omdat er spelfouten op het stembiljet stonden. Volgens betrouwbare bronnen leidde dat op sommige stembureaus tot pittige discussies.

Hoe moet Nederland omgaan met dicteenomaden?
Die hebben recht op een normaal dicteebestaan en zijn wat ons betreft welkom. Ze reizen echt niet voor hun lol het hele land door, maar zoeken de veiligheid van dicteewedstrijden. Ze moeten mee kunnen doen aan alle dictees – liefst wel in een aparte categorie. Dat ze uit zouden zijn op dicteeprijzen ten koste van de lokale bevolking, vinden wij apekool en zotteklap.

Terneuzen 2016 - HB

Een klassieke discussie tussen specialisten. Van links af: Joost Verheyen, Rien Wisse, Rein Leentfaar, Robert Joosen en Frank Denys.

Hebt u nog tips voor de kabinetsformatie?
Iedereen heeft het over de samenstelling van een nieuw kabinet, maar je hoort er niemand over dat je een samenstelling aaneenschrijft. En er wordt gediscussieerd over ‘voltooid leven’, terwijl die partijen niet eens weten wanneer een voltooid deelwoord een d of een t krijgt. Ze hebben nog nooit van ‘t kofschip gehoord. Gelukkig is er nu een informateur die Schippers heet. Weet u trouwens het verschil tussen een kabinetstuk zónder tussen-s en een kabinetsstuk mét?

Gaat het verder wel goed met u?
Ik ben nogal ontstemd door de uitslag van die dyslectische ‘verziekingen’.

Volgende keer beter dan maar?
Dat durf ik wel te voorspellen, want onze partij blijft voor spellen. Mag ik uw verslag vóór publicatie weer even controleren op spelfouten?

Aalsmeers Dictee is nu een stichting

Aalsmeer

Van links af: notaris Labordus, Annemarie Braakman, Joke van der Zee en Constantijn Hoffscholte.

In aanwezigheid van notaris Geert Labordus is onlangs de Stichting Groot Aalsmeers Dictee opgericht. Het voortbestaan van het geliefde evenement is hiermee voor de komende jaren verzekerd.

Het Groot Aalsmeers Dictee bestaat sinds 2010. Toen nam Constantijn Hoffscholte, eigenaar van Boekhuis Aalsmeer, het initiatief om dit evenement te organiseren. Het feestje voor taalliefhebbers sloeg direct aan. Al snel werd de ruimte in de – toch niet krap bemeten – boekhandel te klein en week men uit naar het nabijgelegen Wapen van Aalsmeer. Dankzij die ambiance, de uitstekende catering en de pittige teksten groeide het dictee door de jaren heen uit tot een respectabele traditie. Naast een flinke club prominente Aalsmeerders reist jaarlijks een respectabel cohort dicteespecialisten af naar het dorp.

Na zeven edities bestond de wens dit culturele evenement te waarborgen in een stichting. Het bestuur van de nieuw opgerichte Stichting Groot Aalsmeers Dictee bestaat uit Annemarie Braakman-Ven (voorzitter), Constantijn Hoffscholte (secretaris) en Joke van der Zee (penningmeester). Zij zullen zich, samen met andere betrokkenen, ervoor inspannen het jaarlijkse dictee in stand te houden. Ook zijn er plannen om naast het grote dictee andere, kleinschalige taalactiviteiten te organiseren.