Groot Dictee keert terug zonder beeld

spits

Frits Spits, presentator van De Taalstaat

door Jeroen van Heemskerck Düker

“De spelling moeten we niet belangrijker maken dan hij is”, meldt radiopresentator Frits Spits op de website van omroep NPO. Afgezien van de geslachtsverwisseling (spelling is immers vrouwelijk) is dat een opmerkelijke uitspraak. Want in zijn wekelijkse taalprogramma op Radio 1, De Taalstaat, presenteert Spits op zaterdagochtend 15 december een beeldloze opvolger van het roemruchte Groot Dictee der Nederlandse Taal.

Taalvirtuoos en BN’er Wim Daniëls schrijft de tekst van het dictee, dat traditiegetrouw voorgelezen zal worden door Philip Freriks. De auteur meldde al omineus dat “het dictee meer moet zijn dan een verzameling moeilijke woorden”, zonder aan te geven welke woorden dan precies moeilijk zijn. In de bibliotheek van Haarlem nemen twintig mede-BN’ers het op tegen evenzoveel luisteraars van De Taalstaat. Het evenement is georganiseerd door NPO in samenwerking met Onze Taal en het productiehuis Men at Work. Dat laatste bedrijf verzorgde ook jarenlang de tv-editie van het Groot Dictee.

Vlaanderen doet het zelf wel
Vorig jaar stopte omroep NTR plotseling – tot verdriet van velen – met het Groot Dictee op tv, na 26 succesvolle edities. Volgens de omroep waren de kijkcijfers te laag en was het programma ‘niet meer van deze tijd’. Anders dan de komende radioversie was het tv-dictee een coproductie van Nederlandse en Belgische media. Helaas is die samenwerking niet langer zichtbaar. Evenmin is duidelijk hoe de selectie van de ‘gewone’ kandidaten is verlopen. De omroep verstrekte daarover geen gegevens.

Wim Daniëls

Wim Daniëls

Eerder dit jaar organiseerde Jan Hautekiet, nestor van de Vlaamse radio, al een vervanger voor het ter ziele gegane Groot Dictee. Op 6 april zegevierden daar Elsie Ribbens en Robert Joosen na een zware strijd in de Senaat, de Vlaamse pendant van de Eerste Kamer. Als Wim Daniëls voor de Nederlandse radioversie een tekst van vergelijkbare kwaliteit schrijft, moeten de veertig deelnemers zich terdege voorbereiden. In het nieuwe Groot Dictee zullen we de zweetdruppels niet kunnen zien, ook al omschreef Frits Spits de spelling als “het kostuum van de taal”, en voegde hij eraan toe dat het prettig is “als het er netjes uitziet”.

Liefhebbers kunnen meeschrijven op zaterdag 15 december vanaf 11 uur door af te stemmen op Radio 1. Kinderen de deur uit, boodschappen uitstellen, gezellig met z’n allen rond het radiotoestel!

Dictees.nl gaat op de schop. Schep je mee?

spadekopiedoor Jeroen van Heemskerck Düker

De kogel is door de kerk, de teerling is geworpen, het ei is gelegd: na zes jaar wordt de pleisterplaats van spellingliefhebbers aangepast aan de eisen van de moderne tijd. Een zeer ervaren programmeur gaat de komende weken aan de slag. Zijn werk moet resulteren in een website die beter leesbaar is op smartphone en tablet, optimaal beveiligd is en die nieuwe functionaliteit bevat. Ook Google zal daardoor de berichten beter kunnen vinden.

Het zal even schrikken worden voor wie vertrouwd is met het huidige beeld. Ook de desktopversie van de webstek ondergaat een make-over. Hoogstwaarschijnlijk gaat het forum verdwijnen, omdat vrijwel niemand er gebruik van maakt. Daarentegen keert de wekelijkse quiz terug, als alles goed gaat in een sterk verbeterde variant.

Money, money, money
Is dat nou allemaal de moeite van het vermelden waard? Ja, want er is een probleem.

Het kost geld. Veel geld.

Daarom richt ik mij tot jou, trouwe lezer, met een bedelverzoek om een bijdrage. De aanpassingen kosten zo’n 2000 euro, en dat is voor een eenvoudige zzp’er niet gemakkelijk op te hoesten. Wil je blijven genieten van de service die Dictees.nl biedt? Wil je dat de Koninklijke Bibliotheek de archivering van deze site kan voortzetten? Dan is jouw financiële bijdrage van harte welkom! Doe mee en help deze website de toekomst in. Maak je bijdrage over op NL59 SNSB 0901 6880 10 ten name van Hyperion, onder vermelding van ‘Dictees 2018′ en bij voorkeur een contactmogelijkheid (telefoonnummer of e-mailadres). Je bijdrage wordt beloond met een passend geschenk.

Alle bijdragen worden nauwgezet bijgehouden en zijn voor alle belanghebbenden in te zien. Na de herlancering wordt bekendgemaakt hoeveel er is opgehaald!

Zes jaar Dictees.nl. Hoe verder?

Breda 2015

De websitebeheerder spoelt zijn teleurstellende score in Breda (2015) weg met een biertje.

door Jeroen van Heemskerck Düker

Op 17 oktober 2012 ging deze webstek van start. Vanaf het begin bleek de site in een behoefte te voorzien. Niet alleen bleef op deze manier de indrukwekkende collectie dicteeteksten beschikbaar, maar ook bood de site ruimte voor discussie, verslagen en educatie. Dictees.nl mag zich vanaf het begin verheugen in een trouwe schare bezoekers, die na zes jaar fors in omvang is toegenomen.

Hoe verleidelijk een terugblik op al die mooie verslagen en evenementen ook is, op dit moment is vooral de vraag van belang hoe Dictees.nl zich kan ontwikkelen. We staan op het punt de site een facelift te geven en te moderniseren, omdat zulks noodzakelijk is. Als beheerder richt ik mij daarom graag even persoonlijk tot jullie, de lezers en medewerkers. Wat vinden jullie? Wat zou je graag zien toegevoegd, of wat zie je juist liever niet op de site? Om de discussie aan te zwengelen, licht ik hieronder mijn persoonlijke beginselen toe – met de uitdrukkelijke aantekening dat ik de site niet zie als mijn persoonlijk eigendom, maar als een gemeenschappelijke onderneming. Iedereen is welkom met een bijdrage!

De dicteecollectie

De grote verzameling dicteeteksten, ooit begonnen door Diederik van Collie, groeit jaarlijks met zo’n zestig aanvullingen. Op dit moment naderen we de duizend stuks, nog afgezien van de zeshonderd Van Dale-excerpten van dicteereus Rein Leentfaar. Dit erfgoed was voor de Koninklijke Bibliotheek mede de reden om Dictees.nl op te nemen in het corpus van websites die voor het nageslacht gearchiveerd worden. Ook de statistieken laten zien dat de collectie in een behoefte voorziet: de databank behoort tot de meest geraadpleegde onderdelen van de site.
Er is een technisch probleem met de toegankelijkheid van de databank. Dat moet in mijn ogen opgelost worden in de nieuwe versie. Zijn er daarnaast wensen bij de gebruikers? Ik verneem ze graag!

Educatie

terneuzen2017

De jongste deelneemster in Terneuzen

Geoefende taalliefhebbers vooruithelpen in hun orthografische vaardigheden, dat was aanvankelijk een hoofddoel van de website. Gaandeweg bleek dat een te ambitieuze doelstelling. Bovendien is die taak goeddeels het terrein van BeterSpellen.nl, waarmee Dictees.nl heel plezierig samenwerkt. Wel zou in dit kader een afdeling voor de jeugd mijns inziens een mooie aanvulling kunnen zijn voor Dictees.nl. Jeugd- en schooldictees zijn tot nu toe buiten het bestek van de site gebleven. Wat vinden jullie ervan?

Het forum

Sinds enkele jaren is op de site het forum beschikbaar. Daarmee zijn discussies ook na jaren nog van begin tot eind te volgen, in tegenstelling tot de losse commentaren op berichten of op Facebook. Mijn enthousiasme voor dit medium ten spijt, is het forum amper tot leven gekomen. De tijd lijkt rijp om dit onderdeel te laten sneuvelen bij de modernisering van de website. Hoe denken de lezers hierover?

De modernisering

Eede 2016, Huib Boogert

Bert Jansen kijkt een en ander op moderne wijze na in Van Dale

Dictees.nl begon in 2012, en in de wereld van internet is dat ongeveer het pleistoceen. Modernisering is zonder meer een noodzaak. Allereerst om te voldoen aan technische standaarden – en daarmee aan de eisen van Google – en daarnaast om de groeiende schare telefoonkijkers te bedienen. Spellingfetisjisme is niet langer voorbehouden aan gepensioneerde advocaten en wiskundigen; een van de beste spellers in Nederland is nog maar 24 jaar en is vergroeid met zijn mobieltje. Dictees.nl moet aan de eisen van al die nieuwe gebruikers voldoen.

Die modernisering kost geld. Er moet een specialist aan te pas komen die de noodzakelijke vernieuwingen realiseert, en die jongens werken niet voor niks. Als iemand onder onze lezersschare goede, concrete ideeën heeft over crowdfunding, dan verneem ik die graag. Natuurlijk kunnen ervaren WordPress-specialisten zich ook aanmelden voor deze klus!

En verder?

Na enkele maanden van betrekkelijke rust is het dicteeseizoen weer in volle hevigheid tot bloei gekomen. Het ziet er niet naar uit dat de belangstelling voor taal, spelling en dictees in de toekomst zal verflauwen, integendeel. Omdat Dictees.nl zich als enige website uitsluitend richt op wedstrijddictees, lijkt het mij van belang het werk met hernieuwd enthousiasme voort te zetten. De ervaring leert dat de aanwezigheid van een beheerder onontbeerlijk lijkt te zijn voor een soepele functionering. Daarom houd ik die rol met plezier aan. Wel nodig ik iedereen van harte uit bijdragen te leveren, zoals velen dat ook in de afgelopen jaren met verve hebben gedaan.

En vooral nodig ik iedereen uit ideeën en meningen te spuien, hetzij via een reactie op dit artikel, hetzij via een bericht aan info@dictees.nl. Spelfouten – mits niet al te tenenkrommend – zijn je bij voorbaat vergeven.

Vooruit, een kort dictee

Dicteetijgers saan het werk in Gent

Dicteetijgers saan het werk in Gent

door Herman Killens  |  foto’s: Giséla Dheedene en Mickey Verbeeck

Ik zal maar meteen met de deur in huis vallen: ik heb een literaire prijs gewonnen. ‘De Nobelprijs?’, hoor ik u met oprechte interesse vragen. Ah, u ziet dus een Bob Dylan in mij. Terecht, want ik kan ook niet zingen.* Het antwoord is evenwel ontkennend, en ook de Prijs der Nederlandse Letteren, de Gouden Boekenuil en de Libris komen vooralsnog niet mijn richting uit. Ik merk het, ik heb u helemaal nieuwsgierig gemaakt. Ik zal het maar snel verklappen: de Schrijf Mee-trofee. Huh, de wat? Maar ach, u blijft beleefd belangstelling veinzen: ‘En is dat dan voor uw volledige oeuvre, of heeft u een nieuwe roman uit, een essay,  of een column misschien?’ Er verschijnt een lichte blos op mijn wangen: ‘Wel euh … eigenlijk maar voor één enkele zin’. Altijd klein beginnen, zei mijn grootmoeder.

Vekeman bis
Al voor de elfde keer (de tien vorige keren heb ik dus zitten suffen) organiseerden Creatief Schrijven vzw en de Stad Gent op zaterdag 2 juni een Schrijfdag in de Arteveldestad, een Festival van het Geschreven Woord. Een dagvullend programma met een hele reeks ronkende namen (tienduizendpoot Herman Brusselmans en singer-songwriter Hannelore Bedert bijvoorbeeld) en met workshops, lezingen, infosessies, speedcoachingsessies en pitches bij uitgevers. En met weken vooraf een wedstrijd: vul een verhaal van bekende schrijvers aan met een eigen topvervolgzin.

Ik was dan ook heel erg verrast en blij dat mijn, nu ja, creatieve creatie door Peter Verhelst – jawel, vanaf nu mijn favoriete auteur – opgepikt werd. Of ik mijn prijs kon komen afhalen tijdens een slotshow op de Schrijfdag? En in een enkele moeite werd ik dan maar meteen voor de hele dag uitgenodigd inclusief – belangrijk voor de Belg in mij – de afsluitende receptie in de Gentse Vooruit (nu de bekende cultuurtempel, vroeger het socialistische bolwerk).

Even bladeren in het programma. Helaba, blijkt er tussen die sessies zowaar ook een ‘Spoedcursus spelling’ (door Valerie Eyckmans) en – nu komt het, tada**– een Kort Dictee der Nederlandse Taal plaats te vinden! Enne, de schrijver van dat dictee is oude bekende Christophe Vekeman. Zoals hij zelf aangeeft bij de start van het dictee: schrijver van 15 romans en 2 dictees. Bij dat vorige dictee (het Hautekietdictee in de Brusselse Senaat – zie het sublieme verslag van Bert Jansen – kreeg hij de smaak van het dicteeschrijven te pakken. Bovendien won hij ooit het Groot tv-dictee, weliswaar bij de prominenten. En in 2015 las hij een dictee van Randy van Halen voor op de campus van de KU Leuven te Brussel.

Zoals gewoonlijk had dicteetijger Rein L. het evenement goed verborgen weten te houden voor zijn concurrenten uit Nederland.

Zoals gewoonlijk had dicteetijger Rein L. het evenement goed verborgen weten te houden voor zijn concurrenten uit Nederland.

Een lang Kort Dictee
Na een ochtendcursus reisliteratuur arriveer ik precies op tijd in de zaal … ‘De Laatkomer’ in het futuristische bibliotheekgebouw De Krook (een ‘krook’ is een bocht in de Schelde). De belangstelling voor het dictee is niet bijzonder groot – zeker al niet in verhouding tot de druk bijgewoonde sessies in de andere zalen. Maar de kwaliteit is er wel: de masters of spelling Christiane Adams, Raf Coppens en Rein Leentfaar zitten op de voorste rijen al met pen en papier klaar voor de strijd.

In Gent zien ze het dus mini. Na het jaarlijkse Klein Dictee (in het gezellige café de Hotsy Totsy) nu het Kort Dictee.*** Alhoewel. ‘Het is wat uit de hand gelopen’, excuseert Christophe zich niet zonder ironie, ‘het Kort Dictee is uiteindelijk langer uitgevallen dan het Groot Dictee.’ Het dictee is volgens hem ook een mijlpaal: voor de allereerste keer in de geschiedenis van de mensheid vindt er een Kort Dictee der Nederlandse Taal plaats! Christophe voegt er nog aan toe dat hij enkel in Van Dale heeft gekeken; het Groene Boekje wordt voor een dag aan de kant geschoven. En VRT-taalgoeroe Ruud Hendrickx heeft de tekst helemaal nagekeken. Verzet is dus bij voorbaat overbodig, of het zou uit de buurzaal De Twistappel moeten komen.

Ollekebolleke knol
Straks om 14 uur moeten we het lokaal uit om plaats te maken voor een volgende sessie. Christophe Vekeman, zoals gewoonlijk met puntschoenen en cowboyhoed, zet er dan ook meteen een flinke vaart achter, waarbij hij de wanhopige blikken en de schrijfkramp van de deelnemers met enig leedvermaak negeert. Het typisch spitsvondige gedachtespinsel en taalspielerei van Vekeman draagt de titel Ik ben een zielenpiet. Die ik-figuur klaagt dat het met hem van kwaad naar erger gaat sinds zijn geestesdokter – geen lacaniaanse psychoanalyticus maar een gestalttherapeut – ten prooi gevallen is aan een burn-out. Dat ‘kwaad’ betekent dan drie glazen rioja met szechuanpeper nuttigen voor ontbijt, gevolgd door een combinatie van falafel, pâté de foie gras en pateekes om te ontnuchteren, terwijl het ‘erger’ inhoudt dat hij lapalissades op volleborstvolume declameert als reactie op de pokkenherrie van stonerrock uit StuBru dat uit de boxen van de buren komt gebast.

Een fraaie tekst, maar echt supermoeilijk is die niet voor de aanwezige tijgers. Al moet ik wel bekennen dat ik bijvoorbeeld nog nooit van lacaniaans, patjakkers, prolurken en spetsnel had gehoord. En vast niet iedereen zal het fantastische aftelrijmpje ‘Ollekebolleke, rubisolleke, ollekebolleke knol’ foutloos hebben neergepend. O ja, of we even ons gsm-nummer op het opgavenblad willen noteren?

Auteur, BV en dictee-expert Christophe Vekeman

Auteur, BV en dictee-expert Christophe Vekeman

Petit moment de gloire
Om kwart over drie komt op een terrasje op de Graslei de verlossende sms. Bingo! Achteraf blijkt weer eens te meer hoe spannend het was: 1. Herman 3 f, 2. Christiane 4 f, 3. Rein 5 f, 4. Raf 7 f. Je komt in Vlaanderen wel vaker dezelfde namen tegen, aangevuld met onder meer Gentenaar Frans Van Besien (deze keer verhinderd), maar steeds in wisselende volgorde. O ja, de volgende deelnemer in de rangschikking had 15 rode streepjes.

De slotshow in de bomvolle Theaterzaal is verbluffend: vooral Tom Lanoye maakt indruk met een geweldige voorleessessie, inclusief begeleidende muziek, uit zijn recente roman Zuivering. Of hoe hij het publiek magistraal in de ban houdt met een verhaal over een haan en een stotteraar. En ook het optreden van de Zuid-Afrikaanse zanger-gitarist Stefan Dixon zorgt voor een emomoment. Hij brengt enkele intimistische songs, waaronder een Afrikaanstalige versie van het nummer Mia van de drie jaar geleden overleden Gentse publiekslieveling Luc De Vos. Super!

Kleine zin en kort dictee, dus dan is mijn petit moment de gloire aangebroken: vlak na Christophe Vekeman en Tom Lanoye mag ik het podium op om twee keer gehuldigd te worden. Tussen de stapels prijzen ontdek ik mijn door Christophe gesigneerde en ingelijste dictee. Die trofee krijgt gegarandeerd een prominent plaatsje thuis. En driewerf hoera … mijn fouten staan aan de achterkant.

*   Voor een goed begrip, ik ben een grote fan van good old Bob
**  In april 2018 voorlopig toegevoegd aan Van Dale
*** Tijdens de slotsessie werd het dan toch weer tot Klein Dictee omgetoverd …

Dicteepartij: hoezo taalspelletjes?

Mark_Rutte_2015

Minister-president Mark Rutte

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Premier Rutte moest zich flink verweren in het debat over de afschaffing van de dividendbelasting. Het woord ‘taalspelletjes’ was niet van de lucht. De Spelt sprak met taalspelletjesdeskundige Marinus Woordenaar, voorzitter van de Dicteepartij.

Wat vindt u eigenlijk van Ruttes taalspelletjes?
Hoezo taalspelletjes? Ik spreek liever van draaikonterij of politiek gedraai. Onder taalspelletjes versta ik iets heel anders, dictees bijvoorbeeld.

Een leugentje om bestwil moet toch kunnen?
Nee, dat is nou eenmaal fout, zeker voor een minister-president. Incorrupta fides nudaque veritas. Geef mij maar le paysan du Danube. Ik moet niets hebben van obscuris vera involvens.

Waar hébt u het over?
Dat staat allemaal in Van Dale, hoor. Ga maar eens zoeken in de onlineversie. Als je daarin naar ‘waarheid’ zóékt, vínd je ook ‘waarheid’ – in allerlei talen. We moeten trouwens af van die eufemismen zoals ‘leugentje om bestwil’, ‘vrome leugen‘ of ‘me­nis­ten­leugen’.

Maar Rutte zei dat hij er vooralsnog geen actieve herinnering aan had.
Dan is zijn mnemotechniek niet ad veritatem. Een gevalletje Dichtung und Wahrheit. Het is nou eenmaal te Wa­re­gem ge­beurd en te Leu­ge­gem ver­teld. Rutte en zijn kompanen zijn van Leugegem: liegebeesten, maar liegbeesten mag ook.

Rutte heeft een heel team achter zich. Hoe kan het dan misgaan?
Zijn ambtenaren schreven hem dat hij ‘Jip en Janneketaal’ moest gebruiken en een ‘Colgateglimlach’ moest opzetten. Dat was levensgevaarlijk, want het had jip-en-janneketaal en colgateglimlach moeten zijn. Hij heeft zich dus maar wat op de mouw laten ‘spellen’.

Het is toch ‘op de mouw spelden’?
Ja, heel goed, u doorzag de woordspeling. U bent dan wel van De Spelt, maar kent De Speld ook, haha.

Laten we ermee stoppen, want het wordt nu wel erg sethgaaikema-achtig.
Weet u hoe dat gespeld wordt? Bij woorden op -achtig

Sorry, ik moet u onderbreken. Ik weet weer genoeg.
Mag ik uw verslag vóór publicatie dan nog even controleren op spelfouten?

 

Mysterieuze dicteedeeltjes eindelijk ontdekt

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Ze zijn dan toch gevonden: de elementaire zinsdeeltjes die een dictee samenhang geven, kloppend maken en andere dicteewoorden massa geven.

Dergelijke puzzelstukjes worden net als higgsdeeltjes ook wel quasideeltjes genoemd. In de lege ruimte zijn ze er niet, maar hun bestaan wordt aangenomen om bepaalde dicteeverschijnselen te beschrijven. Vorig jaar werd al een opzienbarende manier geïntroduceerd om dicteewoorden te verenigen in een zinsverband: de dictee-ineenflansmethode. Daardoor werd steeds duidelijker dat het niet lang meer zou duren voordat de elementaire zinsdeeltjes zichtbaar gemaakt konden worden.

Het enigma van Sluis
Taalwetenschapster Soeke Teenzuyt ontdekte de deeltjes in het eerste Johan Hendrik van Daledictee (Sluis, 7 april 2018) en vertelt er enthousiast over: “In het dictee stonden mysterieuze zinnen, zoals Ook woorden als Q-koorts en aids en bechterew zien we liever niet terug! Een heerlijke paraleipsis – iets níét willen terugzien maar wél opschrijven – maar er leek geen logisch verband in te zitten. En toch ook weer wel, want het gaat over ziektes. Dat fascineerde mij. Gealarmeerd door het herhalende en, het uitroepteken en misschien wel de geest van Johan Hendrik van Dale vond ik ze uiteindelijk: de elementaire zinsdeeltjes als en en. Ze geven de andere woorden massa en bieden mogelijkheden voor een oneindig en toch samenhangend dictee-universum. Er kunnen immers nog ontelbare ziektes aan de zin toegevoegd worden. Geniaal.”

Volgens een woordvoerder van de Dikke Van Dale wordt nog gesteggeld over de naamgeving: “Voor de hand ligt teenzuytdeeltjes – ere wie ere toekomt – maar alsennetjes zou ook kunnen.”

Philip Freriks kan zijn geluk niet op: “Door minutieus onderzoek zijn de elementaire zinsdeeltjes ten langen leste gevonden. We dienen er heden ten dage consciëntieus mee om te gaan. Dan krijgen geprivilegieerde woorden als przewalskipaard, guichelheil en tseetseevlieg massa en samenhang, en zal Het Groot Dictee der Nederlandse Taal als een feniks uit zijn as herrijzen.”