Spelman: Isme

Spelman bestudeert het meervoud van -isme-woorden: -ismes, -ismen of beide? Volgens het Groene Boekje (GB) heeft fascisme geen meervoud, maar de Dikke Van Dale (VD) noemt fascismen en fascismes. Dan krijgt fascismesymbool geen tussen-n. GB en VD noemen alleen eufemismen: eufemismengebruik dus.

Isme zelf bestaat ook: zowel GB als VD geeft ismen en ismes. Spelman beklaagt zich bij een kennis: “Van Dale geeft 1468 trefwoorden op -isme. Die kan ik onmogelijk onthouden.”

De kennis zegt: “Het is me wat. Ik krijg er cynismengedachten door. Maar dat pessimismegedoe helpt je niet. Er valt vast een automatismen- of mechanismepatroon in te ontdekken.”

 

BeNeDictees kreunen onder succes

BeNe-Aalsmeer 2017

Veteraan Jozef Lamberts controleert de spelling in de Van Dale.

door XA4, uw fakecorrespondent uit de ruimte

Potlood achter het oor, verbouwingsplan in de achterzak. ‘Kijk,’ toont Jozef Lamberts, ‘die oostelijke buitenmuur gaat eruit. En daar’ – hij wijst naar een royale zone in de tuin achter de huidige woonkamer – ‘komt een grote uitbreiding met een gezellige barhoek.’

Hij kijkt wat bezorgd. ‘Ik hoop maar dat de werken tijdig klaar zullen zijn, want op 21 april is het zover, het BeNeDictee in Bonheiden. Het was wel even schrikken toen ik die massale respons kreeg, maar ziezo, na de verbouwing zal gelukkig niemand in de kou moeten blijven.’ ‘Maar’, voegt hij eraan toe, ‘ik verwacht wel dat ze behalve een schrijfplankje ook nog een stoel meebrengen’.

Kampeerders
Dat blijkt helemaal anders te liggen in Heist-op-den-Berg. Daar zijn ondertussen de eerste – jawel – kampeerders gesignaleerd in de onmiddellijke omgeving van het appartement van Marlies Vervloet. ‘Ach’, zegt een van de moedigen, ‘ik had dit tentje nog liggen van toen ik onze dochter wou inschrijven in de gemeenteschool. Trouwens, het valt wel mee met die kou, Marlies brengt ons regelmatig een mok warme soep. En ondertussen zit ik toch al aan de letter ‘d’ in het Groene Boekje. Dat toegangsbewijs voor het BeNeDictee van Heist-op-den-Berg kunnen ze me in elk geval niet meer afnemen. Ik sta als eerste in de rij!’

Aalsmeer 2017

Annemarie Braakman wordt verrast door haar publiek tijdens het achtste Aalsmeers Dictee.

‘Een tent? Ja hoor!’, verzekert Annemarie Braakman-Ven me. ‘Een partytent in de tuin. Zoals het er nu naar uitziet wordt het een overrompeling tijdens de grande finale in Aalsmeer. Maar misschien kunnen we er een barbecuefestijn van maken. Het wordt best een gezellige boel.’

In Den Haag zoekt men ondertussen oplossingen voor het verwachte verkeersinfarct tijdens de dictees in Zoetermeer (bij Dian van Gelder) en Voorburg (ten huize van Lizi van Vollenhoven). Om die te kunnen kanaliseren wordt er volgens een regionale katern van de AD Haagsche Courant zelfs gedacht aan – ik geef het maar voor wat het waard is – afzonderlijke dicteespitsstroken voor de zuiderburen!

Davidsfonds
Overrompeling, zuiderburen, wat is er in ’s hemelsnaam aan de hand? De BeNeDictees waren toch een kleinschalig initiatief, bedoeld voor huis-tuin-en-keukentaalliefhebbers? Wel, daarvoor moeten we even terug in de geschiedenis. Meer precies naar de jaren 1993 tot en met 2009. Toen vonden in Vlaanderen de legendarische Davidsfondsdictees plaats. Met op hun hoogtepunt ieder jaar meer dan tienduizend deelnemers en een spetterende finale in het Vlaams Parlement in Brussel. En met een resem superspecialisten met klinkende namen. Mannen – want het waren vooral mannen – die telkens maanden vooraf het Groene Boekje uit het hoofd leerden en heel de Dikke Van Dale een keer of drie in extenso doornamen. Absolute kampioenen. Met elk jaar een strijd op het scherp van de snee. Maar toen het Davidsfonds in 2009 onverwacht de stekker uit de populaire dicteewedstrijd trok, stopten de meeste specialisten even abrupt met hun uit de hand gelopen hobby. En meteen werd het stil in dictee-Vlaanderen, heel stil.

Dictees zijn hip
Maar dat veranderde recent met een enkel mailtje. Na enige research stuurde Herman Killens immers vlak voor Kerstmis een gedetailleerde compilatie rond met de beschikbare uitslagen van alle Davidsfondsdictees. En dat zorgde vooreerst voor een stormvloed aan nostalgische reacties uit de Vlaamse dicteewereld. Maar vooral: die supercracks zijn opnieuw massaal gaan studeren! Dictees zijn plots weer hip in Vlaanderen. We laten bijvoorbeeld ex-Davidsfondsgoeroe D.T. Spellingmans – want het zijn vooral mannen – aan het woord: ‘Ik heb meteen mijn geannoteerde Van Dale op zolder vanonder het stof gehaald. De post-its zaten nog allemaal netjes op hun plaats. Het is weer eens wat anders dan alle dagen vogelpikken en petanquen op café. Awel, ik heb ondertussen wat rondgebeld naar de conculega’s en ze komen bijna allemaal. Die BeNeDicteecompetitie, dat lijkt helemaal ons ding. Heu, maar onder ons gezegd en gezwegen, moet daar eigenlijk geen streepke tussen?’

benedictee2017-01

De gezusters Ribbens bekijken het interview met Rien Wisse (l) in BN/De Stem

Achterhoedegevecht
Rien Wisse, de glansrijke triomfator van de editie 2017, beseft dat een hernieuwing van zijn titel een haast onmogelijke opgave wordt. ‘Nounou, in al die jaren is slechts één enkele Nederlander ooit op een (zuinige) toptienplaats geëindigd. Ik vrees dat het een achterhoedegevecht wordt.’ En dan hoopvol: ‘Misschien, nu ik erover nadenk, het is wel zo dat de laatste Davidsfondswedstrijd al uit het vorige decennium dateert. Met wat meeval hebben die voormalige toppers nog niet door dat er sindsdien alweer een nieuw Groene Boekje uit is. Als je pakweg yu di Kόrsou niet kan schrijven kan je hier weinig komen uitrichten, hoor. Of is het yu di Kòrsou – ai, dat moet ik toch even opzoeken.’
Reizende Rein Leentfaar – potlood achter het oor, Lijst in de achterzak – maakt zich echter allerminst zorgen. ‘Eureka. Het is eindelijk gelukt!’, roept hij uit. ‘Sinds vorige week staan álle woorden uit de Dikke Van Dale in mijn Lijst. Al-le-maal.‘ De triomf staat in zijn ogen te lezen: ‘Dat worden vanaf nu dus uitsluitend nulfouters’. En dan met een zucht: ‘Of in elk geval voortaan alleen nog maar onterechte fouten, dat spreekt vanzelf.’

Breskens 2017

Herman Killens (l) won de eerste prijs in Breskens (2017).

Uitverkocht
Ondanks het eclatante succes van de BeNeDictees kijkt coördinator Herman Killens maar sip. ‘Stel je voor’, bromt hij. ‘Ik heb me te laat ingeschreven. Voor mijn eigen dictee nota bene. Helemaal uitverkocht. En ik had nochtans weer een geestig verhaal in petto. Niet dus. Ik zal de dicteewedstrijd in Opwijk noodgedwongen op een groot scherm in de tuin moeten volgen.’
En we hebben nog nieuws. De organisatoren hebben ondertussen immers wijselijk beslist om de BeNeDictees in 2019 op geheime locaties te laten doorgaan …

P.S.: Fakenieuws? Ja hoor. Jozef, Dian, Herman, Lizi, Marlies en Annemarie heten je in 2018 hartelijk welkom op een (of meerdere) BeNeDictee(s). Voor meer info houd je best de dicteekalender nauwgezet in het oog.

De wraak van Freriks: het dictee bloeit

Taalvoutjes 2017

Bert Jansen in actie tijdens het Taalvoutjesdictee.

door Jeroen van Heemskerck Düker  |  Foto’s: © Ella Elisabeth

Na het abrupte verscheiden van het Groot Dictee op tv verkeerde menig liefhebber, initiator Philip Freriks voorop, in mineur. “Waar ik de smoor inheb is dat een programma dat toch wel een icoon is, waar ze jarenlang goeie sier mee hebben gemaakt, in één klap bij het vuil wordt gezet”, vertelde de maestro in mei van dit jaar in de NRC. Net als de duizenden dicteevolgelingen zal Freriks zich verheugen over de renaissance die vooral in deze decembermaand manifest is geworden.

Nee, het Groot Dictee keert niet terug op tv – althans niet in het vertrouwde format. Wel staat op 30 december 2017 een avondvullend taalprogramma geprogrammeerd, waarin journaallezeres Annechien Steenhuizen een ‘Klein Dictee’ presenteert. De opnamen zijn inmiddels achter de rug, en naar verluidt gaat het om een gemakkelijke tekst. De kans op een nulfouter is dus vermoedelijk groter dan ooit.

Taalvoutjes 2017

Annemarie Braakman-Ven op het podium in Amsterdam. Zij won de tweede prijs in het Taalvoutjesdictee.

Taalvoutjes
Topresultaten bleven daarentegen uit in het allereerste Taalvoutjesdictee. Op 7 december zag dit nieuwe initiatief het licht in de aula van het Vossius Gymnasium te Amsterdam. Het socialemediafenomeen Taalvoutjes is in vijf jaar exponentieel gegroeid. In 2012 begonnen Inger Hollebeek en Vellah Bogle een Facebookpagina over hun taalirritaties: malle menukaarten, hilarische opschriften en vreemde teksten in de media. Het bleek een gouden greep. Vijf jaar later sturen de vrouwen een negentienkoppige redactie aan. Alleen al de Facebookpagina (er is ook een bijbehorende website) trekt een half miljoen volgers. Het dictee was een logisch gevolg van dit succes. Binnenkort leest u op deze site een uitgebreid verslag van de avond.

Op dezelfde avond van 7 december vond het eerste Dictee van Utrecht plaats. De tekst werd geschreven door Manon Uphoff, die eerder dit jaar ook het Kerkdictee in de Utrechtse Dom voor haar rekening nam. Dichteres Ellen Deckwitz las het verhaal met veel schwung voor. Voor winnaar Pieter van Diepen was het een bijzondere avond: hij vierde in Utrecht zijn honderdste dicteeoverwinning in zijn carrière. Ook van dit evenement biedt Dictees.nl binnenkort een impressie.

GeenStijl
Het platform GeenStijl – betaald door Telegraaf Media – mengde zich in de successieoorlog rondom het overleden dictee. De website, gespecialiseerd in puberale lolligheid met een venijnig toontje, sneed zich daarmee in de vingers – al zien de beheerders dat vooral als ontzettend grappig. Voorleesster Kim Holland hakkelde nog erger dan de livestream. Of de 35 genodigden zich adequaat door de tekst heenploegden, maakt de redactie vreemd genoeg niet bekend. Naar de tekst te oordelen, hadden de auteurs zich voorgenomen het ‘archaïsche’ karakter van het voormalige tv-dictee fors te benadrukken. Zij propten zo veel mogelijk formele, maar eenvoudig te schrijven constructies in een ranzig verhaaltje waarvan de pointe buitenstaanders compleet ontgaat. Desondanks zaten er aardige spellingproblemen in, waaronder laagohmig, uiig, geürm, anarcho-liberale en het onlangs aangepaste gillesdelatourettesyndroom. Ook ontbraken obsolete, maar mooie synoniemen als binst en kwapoetsen niet. In de zaal won Simon Drijver, die onder het pseudoniem Joris von Loghausen bekendheid geniet op de websites GeenStijl en Dumpert.

In het land is ook zonder de inspiratie van het tv-dictee sprake van een bloeiend dicteecircuit. Topevenementen als die in Groningen, Zutphen, Aalsmeer, Amersfoort, Harderwijk en Alkmaar danken hun reputatie aan de combinatie van een goede tekst en een uitstekende ambiance. Ook de meer bescheiden dicteeavondjes blijven de moeite van een bezoek waard, zoals Laren, Markelo, Heeze, Gent en Leiderdorp. Als de voortekenen niet bedriegen, gaan de spellingaficionado’s een mooi dicteejaar tegemoet.

Eenjarige De Spelt al tien jaar geparodieerd door De Speld

verjaardag-tien-jaardoor Rien Wisse, redacteur van De Spelt voor uw broodnodige dicteenieuws

De Spelt bestaat deze maand één jaar, maar wordt al tien jaar geparodieerd door het onlinenieuwsmagazine De Speld – uw vaste prik voor betrouwbaar nieuws, ook bekend van de Volkskrant.

In De Speld verscheen onlangs een artikel over een in Brabant wonende ‘Neanderthaler’ die niet in een ‘midlife crisis’ verkeerde, maar wel van zijn ‘apropos’ was. Volgens Rien Wisse, redacteur van De Spelt, berust het artikel van De Speld niet op waarheid: “De juiste spelling is neanderthaler, midlifecrisis, à propos. En die Brabander is geen neanderthaler, maar een pithecanthropus erectus. Fakenieuws dus. Wij van De Spelt doen daar helemaal niet aan. Dus hoezo parodie?”

100 jaar
Ter ere van het tienjarige bestaan van De Speld werd vorige week een boekje op de markt gebracht: 100 jaar De Speld. Jeroen van Heemskerck Düker, publicist van De Spelt, denkt er het zijne van: “Die grappig bedoelde titel is een subtiele verwijzing naar De Spelt. ‘Je broodnodige dicteenieuws’ bestaat immers precies één jaar: in november 2016 ging de eerste aflevering online. Dat De Speld juist nú met het boekje komt, kan geen toeval zijn.”

Een cruijffiaanse wijsheid zegt: toeval is logisch. De redactie van De Spelt overweegt nu om ook een boekje te maken: 10 jaar De Spelt. Om het een beetje geloofwaardig te houden, kan die uitgave nog wel negen jaar op zich laten wachten.

Dictees: #MeToo

Een verpleegster: 'Ja, ik dus ook. Door een alien nog wel.'

Een verpleegster: ‘Ja, ik dus ook. Door een alien nog wel.’

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Ook de dicteewereld is wakker geschud door #MeToo. Vooral de zo onschuldig lijkende BeNeDicteehuiskamercompetitie is in opspraak geraakt vanwege intimiderende, seksueel getinte teksten.

Een verpleegster uit een Opwijks BeNeDictee liet als eerste van zich horen: “Pf, ik dus ook. Een buitenaards michelinmannetje keek met zijn vijf jakob-evertsenogen in mijn decolleté toen ik bij hem een sparadrap aanbracht om zijn groene bloed te stelpen. Zijn antenne schoot onmiddellijk de hoogte in. ‘Gratias’, stamelde hij.”

Mensen die deelnamen aan een Aalsmeers huiskamerdictee zijn ook naar buiten getreden. Een dicteetijger die graag anoniem wil blijven (Marinus Woordenaar): “Wij werden als geïmmatriculeerde aficionado’s om onze chique mombakkesen geslagen, met de suggestie dat zich daardoor bij ons een haatbukkake zou kunnen manifesteren. Maar voor zover ik weet doen wij helemaal niet aan zo’n vernederende, eh, douche. Ik kende het woord niet eens.”

Gedebaucheerde rajneeshies

Negligeetjes en behaatjes
De uitbater van Het Wapen van Aalsmeer: “In mijn zaal werd een jaar geleden een dictee gehouden. Daarin figureerden pseudopornoacteurs die wel raad wisten met kanten jarretels, negligeetjes en gecapitonneerde behaatjes, ook al eindigde het coïteren in autofellatio. Ik ben er niet trots op, maar het moet maar eens gezegd worden.”

Een abt die ten onder ging in een dictee van Bredase makelij moest gecolloqueerd worden in een apz’je: “Die gedebaucheerde rajneeshies die in mijn hospies logeerden, gingen zich in hun half blote harries te buiten aan sybaritisch maenadengedrag. Door hun antiabbatiale es- of idmanifestatie sla ik nu de allerdelfischte galimatias uit.”

Jeroen van Heemskerck Düker, beheerder van www.dictees.nl: “Ocharm. Gelukkig is in onze kringen een goed Nederlands equivalent voor het Engelse catcalling gevonden: seksissen. Dat dan weer wel.”

Nieuwe minister De Jonge trekt stoute schoenen aan

De schoenen van Hugo de Jonge

De schoenen van Hugo de Jonge

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

De kersverse minister van Welzijn, Volksgezondheid en Sport, Hugo de Jonge, poseerde in clowneske schoenen tijdens de fameuze bordesscène, waarbij het nieuwe kabinet-Rutte III werd gepresenteerd aan het Nederlandse volk.

Voor de Nederlandse Vereniging van Coulrofobiepatiënten wringt daar de schoen. Voorzitter Bassie Vreeswijk: ‘Sapperdeflap, wat denkt die domme august wel? Wij vonden het helemaal niet om te lachen.’ En een huilende secretaresse Mamaloe de Haas: ‘Imimimimimimimimimimimi. Hij heeft ons de stuipen op het lijf gejaagd met zijn piposchoenen. ’

Marinus Woordenaar (Dicteepartij) is enthousiast over het optreden van De Jonge: ‘Dit geeft een impuls aan dicteeschoenenwoorden, zoals bootee, espadrille en keds. En wat dacht u van kangoojumpen, mocassin en molière? Of van aan iets of iemand zijn pollevieën vegen? Deze minister loopt vooruit, al zou ik niet graag in zijn schoenen staan.’

Premier Mark Rutte bracht de kwestie weer terug tot de juiste proporties: ‘Laten we nou niet naast onze schoenen gaan lopen. We hebben nog een lange weg te gaan en moeten wel normaal blijven doen. Schoenmaker, blijf bij je leest.’ De eindredacteur van De Spelt, die graag anoniem wil blijven: ‘Wat een tenenkrommende clichés, al die uitdrukkingen die men elkaar in de schoenen schuift.’