Policors in Harderwijk

Ton Pors – Harderwijk 2017

Dicteeauteur René Dijkgraaf

door Bert Jansen  |  Foto’s © Ton Pors

Hoog zomer was het, toen René Dijkgraaf mij mailde: ‘Mijn kerstboom staat, de komende tijd ga ik de ballen erin hangen.’ Na lezing van deze zin vermoedde ik ernstig een zonnesteek bij de gewaardeerde dicteetijger, maar toen ik verder las, begreep ik de metaforische strekking, want in het vervolg legde hij uit met de kerstboom de ‘ruwe dicteetekst’ te bedoelen en met de ballen de ‘moeilijke woorden’.
Welnu, inmiddels dorren de bomen in het laat seizoen en hebben we op 10 oktober de kerstboom in zijn volle glorie kunnen bewonderen. Maar daarover meer verderop.

Eenvoudig doch voedzaam
Voor de vierde maal organiseerde de Lions Club Harderwijk het Groot Harderwijks Dictee. Ook dit jaar weer was René Dijkgraaf aangezocht het dictee te schrijven. Het eraan gekoppelde goede doel was bestrijding van de laaggeletterdheid: leermaterialen voor Harderwijkse azc-kinderen. Aan het eind van de avond zou blijken dat er 1.300 euro op de rekening van deze stichting kan worden bijgeschreven.
Eveneens voor de vierde maal in successie had René zijn dicteekompanen voorafgaand aan het kruisen der kroontjespennen uitgenodigd om in zijn Harderwijkse kruip-in een – zoals hij het in zijn uitnodiging zelf formuleerde – ‘eenvoudige doch voedzame maaltijd’ te nuttigen. Dat bleek een understatement: René, geaccompagneerd door zijn charmante wederhelft Marjan, zette ons een gesoigneerd convivium voor. Zo’n maaltijd verbroedert en zorgt voor de onderlinge verbinding. Nog afgezien van het feit dat de spelkunst niet gedijt op een rammelende maag.

Ton Pors – Harderwijk 2017

Marjan Wonnink

Grandguignol
In het Christelijk College Nassau Veluwe stonden de tafels in het gelid: vijftig voor de liefhebbers, vijftien voor de tijgers, die weer van verre (van heinde was er niemand) waren gekomen om zich, vrijwillig en tegen betaling, door de ietwat malicieuze auteur te laten roosteren.
Traditiegetrouw trad Bert van Maarleveld, presidentsvoorzitter van de Lions Cub, weer op als spreekstalmeester en was het jurytoezicht in bekwame handen bij de dames Marjan Wonnink (neerlandica) en Elly Bakker (rectrice van het college). Nee, ik doe geen poging politiek correct te zijn.
Na de eerste drie jaar bot te hebben gevangen, hadden de organisatoren burgemeester Harm-Jan van Schaik ten langen leste bereid gevonden het dictee voor te dragen. In zijn introductie zei hij te vrezen dat een eventuele vergelijking met Philip Freriks in zijn nadeel zou uitpakken, maar dat viel alleszins mee. Hij vergaloppeerde zich weliswaar een paar keer – bij grandguignol gaf hij zelfs na een paar vergeefse pogingen de pijp aan Maarten, die inmiddels een aardige collectie moet hebben –, maar zijn rustige dictie en beschaafde sonore stem compenseerden dat ruimschoots.

Ton Pors – Harderwijk 2017

Burgemeester Harm-Jan van Schaik van Harderwijk

Jammer was wel dat een aantal woorden niet helemaal volgens het (uitspraak)boekje over zijn lippen kwamen. Ik noem heautoscopie (dat ten onrechte met een ronde o in de tweede lettergreep werd uitgesproken in plaats van met aan au) – het zette menige dicteenomade op het verkeerde been. Geholpen daarentegen weer werd de goegemeente door het woord epizeuxes in de derde lettergreep met een eu uit te spreken in plaats van met een ui – fouten die doen vermoeden dat de eerste burger van Harderwijk een klassieke opleiding heeft moeten ontberen. Bij wachoachtig kwam de klemtoon verkeerdelijk op de tweede, in plaats van op de eerste lettergreep, waardoor ik het woord niet herkende en er het malle ‘wat showachtig’ op mijn blaadje kwam te staan … Spijtig voor iemand die geen watje wíl zijn en geen macho dúrft te zijn. Dergelijke fouten zijn overigens gemakkelijk te vermijden als de voorlezer een fonologische versie ter hand wordt gesteld.

Ton Pors – Harderwijk 2017

Jan Riefel

Werkster of interieurverzorgster?
Het onderwerp van het dictee was even verrassend als belangwekkend: de devaluatie van het woord, een in dictees nog niet eerder behandeld onderwerp. René opperde in zijn exposé dat de werkster er niet mee geholpen is als we haar beroep versluierend interieurverzorgster noemen. Hij stelde de vermoedelijk retorisch bedoelde vraag: ‘Of een trukendoos vol nieuwe benamingen daarbij helpt, is echter de vraag, want het betreft waarschijnlijk hooguit markeringen van de heersende moraal.’
Dat – aan de andere kant – woorden het wereld- en mensbeeld wel degelijk kunnen kleuren, zal René wel niet willen ontkennen. Of we de Molukse kapers uit de tweede helft van de jaren zeventig nu terroristen of vrijheidsstrijders noemen, maakt wel degelijk verschil voor onze interpretatie van de werkelijkheid. En dat geldt ook voor de mariniers, die, afhankelijk van de bron, bevrijders of zelfs moordenaars genoemd worden. Pijnlijk voor mensen die hun leven in de waagschaal stelden, al mogen de kwalificaties dan slechts ‘trillende luchtmoleculen’ zijn, zoals René stelt.
En sinds kort is ook het inmiddels door Van Dale gesanctioneerde ‘slaafgemaakte’, een morfologisch barbarisme van de eerste orde, bon ton. Ik pas niet meer in mijn schoenen. Tenenkrommend!  Weg met dit soort mijdspreuken!

Verpleegsters of verpleegkundigen?
Een en ander neemt niet weg dat de auteur een punt heeft als hij betoogt dat steeds frequentere naamsveranderingen symbool lijken te staan voor onze machteloosheid discriminatie de baas te worden. Zo betreur ik tot op de dag van vandaag de teloorgang, ergens in de jaren zeventig, van de verpleegster en de onderwijzer ten faveure van het onlogische verpleegkundige en het oerlelijke onderwijsgevende. En nog steeds krijg ik een acute aanval van maculae bij het horen van ‘bemensen’ in plaats van ‘bemannen’. Zelfs uitdrukkingen als ‘met man en macht’ en ‘mankracht’ zijn bij deze policors, die nog geen blókje kaas gegeten hebben van etymologie, niet veilig. Nee, dat moet ‘met mens en macht’ en ‘menskracht’ worden! Mijn toetsenbord protesteert heftig. Bah!

Ton Pors – Harderwijk 2017

Gelukkig viel er ook veel te lachen in Harderwijk. Annemarie Braakman-Ven vond het in elk geval zeer vermakelijk.

Poëtisch analfabetisme
In de kerstboom hingen zo’n zestig ballen. Ofwel: in het invuldictee moesten zo’n zestig woorden worden ingevuld. Vrijwel zonder uitzondering woorden die men in alle frequentielijsten van het Nederlands tevergeefs zal zoeken. Policors zullen daarover wel weer hun staf breken, maar het angstvallig vermijden van ‘moeilijke’ woorden is toegeven aan functioneel minimalisme en zal leiden tot poëtisch analfabetisme. Wij laten ons in het dicteecircuit echter niet ringeloren door de jip-en-janneketaaladepten, wij zijn steeds op zoek naar woorden die uit het gebruik dreigen te vallen. René moet weten dat hij ze niet voor niets uit de krochten van zijn woordenboeken heeft opgedoken: wij adopteren ze. Wij gebruiken ze. Op gevaar af dat we als janweetal geafficheerd worden. En nee, het bezigen van in onbruik geraakte woorden is niet elitair! Eenieder die zijn woordenschat wil uitbreiden, staan woordenboeken ter beschikking die gratis te raadplegen zijn.

Ton Pors – Harderwijk 2017

Organisator Bert van Maarleveld

Bettelheims battle
René, in het grote grammaticabos geen babe in the woods, ging er voorzichtig van uit dat zijn dictee geen discussiepuntjes zou bevatten, maar in dat opzicht had hij toch buiten oud-GDdNT-winnaar Jacques Bettelheim gerekend. Na afloop van het dictee opperde deze dat in de zin “Soms wordt je bijvoorbeeld verzocht ‘geachte dames en heren’ door ‘beste mensen’ te vervangen” ook ‘word je’ goed gerekend zou moeten worden. In de moerlemei bleef hij echter een vox clamantis in deserto. Maar niet voor lang; een dag later trok hij bij de Taaladviesdienst van Onze Taal aan de bel. Rutger Kiezebrink wees er in zijn reactie op dat er in Van Dale geen steun te vinden is voor uitsluitend de vorm mét t. Daar staat expliciet ‘de heren wordt of worden verzocht hierheen te komen’. Ook staat in Van Dale de voorbeeldzin ‘men wordt verzocht hier niet te roken’, en aangezien ‘men’ alleen onderwerp van de zin kan zijn en nooit meewerkend voorwerp of lijdend voorwerp, moeten ook andere onderwerpen mogelijk zijn in combinatie met ‘verzocht worden’. Ergo: zowel ‘wordt je verzocht’ als ‘word je verzocht’ is correct. Waarmee maar weer eens bewezen is dat je een gemankeerde formele educatie best kunt paren aan een scherp inzicht in de grammatische functie …

Ton Pors – Harderwijk 2017

Jeroen van Heemskerck Düker denkt na – en hij is niet de enige.

De gedateerde datief
Over het meewerkend voorwerp is al heel wat inkt vergoten, onder anderen door mijn helaas overleden leermeester (leermeesteres?) en vriendin Frida Balk-Smit Duyzentkunst. Zij repte meer dan twintig jaar geleden al van ‘de teloorgang van het meewerkend voorwerp’. Want ga maar na: zoals het eerder ‘lusten’ verging, zo vergaat het nu ‘verzoeken’. En met ‘passen’ zal het krek eender aflopen: er is geen middelbarescholleerling meer die zegt ‘mij past die schoen niet’. ‘Ik pas die schoen niet’ is voor jongeren de enige vorm. De toekomst is dus voor ‘de heren worden verzocht’. Daar helpt geen lievemoederen aan!
Ook in het onlangs verschenen werkje ‘Maar zo heb ik dat geleerd’ van oud-taaladviseur Wouter van Wingerden wordt aandacht aan dit onderwerp besteed. Hij komt tot dezelfde conclusie als zijn vroegere collega.
‘De reizigers wordt verzocht’ hoor je intussen alleen nog maar op Schiphol. Telkens als ik het hoor, vraag ik mij af of de omroeper (m/v) dat ook zo zou zeggen als die tekst niet op zijn of haar blaadje stond, als hij of zij vrijuit sprak, niet belemmerd door voorschriften. Ik weet zeker van niet. Professor Kruisinga, een grammaticus uit de vorige eeuw, placht te zeggen dat alle voorschriften voor taalgebruik bedervend zijn. Daarin kan ik – zonder de tak af te zagen waar ik zelf op zit – niet geheel met hem meegaan, maar een punt heeft hij wel.

De mooiste vondst in het dictee was wat mij betreft wel de zin: ‘De kortte van dit betoog verhindert uitweiding over deze interessante gedachte.’ Menige dicteetijger had niet het analogon gezien met dikte en breedte.

Ton Pors – Harderwijk 2017

Marissa van Vliet is blij met haar eerste prijs bij de liefhebbers.

Ontwapenend gemak
Na afloop van het dictee behandelde René nog eens de diverse spellingproblemen. Hij bespeelde de zaal weer met ontwapenend gemak – en vissend naar complimentjes (‘Ik hoop dat jullie mij nu nog wel lief vinden’). Het hoogtepunt vormde wel het hilarische filmpje uit 1989 van John Cleese die Tina Turner introduceert.

Bij de teams gaf D66 eenieder het nakijken (13 fouten gemiddeld). De ChristenUnie wist nog maar net de scholieren in toom houden (15 tegenover 15,5 gemiddeld). De uitslag bij de liefhebbers liet een afgetekende overwinning zien voor classica Marissa van Vliet. Deze coming woman in het dictee- én quizcircuit struikelde slechts zes keer (gemiddeld 18) tijdens het lastige parcours; haar prijs: een etentje voor twee bij restaurant Ratatouille. Wij zijn benieuwd wie ze meevraagt … Ze werd op de voet gevolgd door Mirjam Driest (8 fouten, goed voor een pen). Het brons was voor Hommes Bontemps (11 fouten, goed voor een bon van Brasserie De Bank). Annemarie Braakman deed weliswaar buiten mededinging mee, maar haar foutenaantal (net als Marissa slechts 6) had wel vermeld mogen worden. Bij dezen alsnog!

Ton Pors – Harderwijk 2017

Johan de Boer

Specialisten
Helaas had het correctieteam zich niet zo secuur van zijn taak gekweten, zodat het exacte foutenaantal van de top drie niet te geven is. Vast staat echter dat bij de specialisten de dicteetrojka Johan de Boer, Rein Leentfaar en Rien Wisse (deze volgorde is strikt alfabetisch-lexicografisch; er kan geen voorkeur uit worden afgeleid) elkaar nauwelijks iets toegaf. Er circuleerden verschillende tellingen, maar in alle drie kwam hun foutenaantal neer op ongeveer tien (gemiddeld 21). Chapeau!

René hield er rekening mee dat men aan het dictee thelagie of heautoscopie zou kunnen overhouden. Nou dat viel wat mij betreft mee: het beperkte zich tot een flinke kater. Nochtans hoop ik er volgend jaar weer bij te zijn. Ik zeg dus: tot ziens bij de bigiyari!

 

Dicteevoordracht blijkt topsport

Nederhorst 2017

Voetballers en supporters buigen zich over het dictee

door Marissa van Vliet  |  Foto’s © Gerrit Bergman

Eind september was het feest bij Voetbalvereniging Nederhorst den Berg. De vereniging viert dit jaar haar vijftigjarig jubileum en liet dit niet ongemerkt voorbijgaan. Vier dagen lang stonden er allerlei activiteiten op Sportpark Meerzicht op het programma en dat beperkte zich niet alleen tot voetballen. Clubnestor Gerard Baar, die voor het vorige lustrum van VVN al een boek uitbracht over de geschiedenis van het dorp en zijn voetbalclub, was dit jaar opnieuw in de pen geklommen om een heus voetbaldictee te schrijven, dat op de tweede feestavond, vrijdag 22 september, werd voorgelezen. Schrijfster dezes was er, samen met mededicteetijger Annemarie Braakman-Ven, bij.

Aftrap
In een compleet tot Amsterdamse bruine kroeg omgetoverd clubhuis stond het te gebeuren. Op kleine, ronde (ietwat onhandige) cafétafeltjes met gezellige kleedjes lagen pen en papier klaar voor een avond die in ieders oren een stuk serieuzer klonk dan de rest van het feestweekend. Dat dit in praktijk op zijn zachtst gezegd wel mee zou vallen, zou echter algauw blijken. Volgens de berichtgeving zou het dictee stípt om acht uur van start gaan, maar op dat moment was de organisatie nog druk bezig met andere zaken, zoals de spelers laven met voldoende (goudgeel) vocht om aan hun wedstrijd te kunnen beginnen.

Toen deze spelers, die in verrassend groten getale gekomen waren, én hun supporters dan eindelijk hun plaats hadden ingenomen, kon er worden afgetrapt en wel door niemand minder dan ex-topvoetballer en realityster Andy van der Meijde. Een flink bedrag was neergeteld om de oud-Ajacied te strikken voor het dictee.

nederhorst 2017

Ex-voetballer Andy van der Meijde

Agenda
Het was blijkbaar nog maar de vraag of hij echt zou komen opdagen, maar vriendin Melissa had het gelukkig goed in de agenda geschreven. In die agenda stond overigens alleen wat dit avondje Andy opleverde, want waarvoor hij precies kwam, was voor hem iets minder van belang. Het was voor hem dan ook een geheel onverwachte en nieuwe ervaring dat hem gevraagd werd een stuk clubgeschiedenis te dicteren aan een schoolklas die – aldus Andy –zo groot was dat de minister van Onderwijs er niet blij mee zou zijn.

Dat er twijfels waren of dit Andy, die naar eigen zeggen “zelf niet op school heeft gezeten, maar er alleen de ballen van het dak heeft gehaald”, wel zou lukken, bleek wel uit de vraag die direct uit het publiek kwam. “Kunt u eigenlijk wel lezen?”, vroeg een jonge VVN’er.  “Nee. Alleen cijfers!”, was het antwoord, waarmee de toon was gezet.
Gelukkig had Andy ondersteuning in de vorm van Thijs Slegers, perschef van PSV en auteur van Andy’s biografie Geen genade. Alternerend waagden zij zich aan de voordracht van zinnen over de contemporaine historie en palmares van de Bergse voetbalclub. Daarbij kwamen zij er direct achter dat óók dicteevoordracht echte topsport is, die goede voorbereiding en ervaring vereist.

Nederhorst 2017

Gezelligheid troef tijdens de derde helft.

Eerste helft
Zo begon Andy direct in vliegende vaart zinnen voor te lezen zonder tussenpozen, herhalingen en zonder überhaupt eerst het dictee in zijn geheel ten gehore gebracht te hebben. Als een razende moest er geschreven worden, waardoor een echte sportkwaal om de hoek kwam kijken: kramp! Helaas waren er geen masseurs ter plaatse en moest er dus echt iets aan het spreektempo van de mannen veranderen.

Toen vanuit de zaal gonsde dat het te snel ging, kopte Andy gemakkelijk de “Dat zegt mijn vrouw ook altijd” in. Ook toen dit nogmaals gevraagd werd, nam Andy het niet al te serieus. Hij begon extréém langzaam voor te dragen. “Zo, er zijn twee mensen in slaap gevallen. Zo goed, mevrouw?” En toen van de dicteedeelnemers het verzoek kwam om een zin voor de zoveelste keer te herhalen, riep Thijs direct: “Dit is de láátste keer dat we deze zin voorlezen, want we zijn maar voor anderhalf uur geboekt, hè!”

Te ingewikkeld voor lts
Gelukkig deden de mannen uiteindelijk wel hun best om tussen het geinen door gehoor te geven aan de wens van het publiek en hun voordracht van het dictee te verbeteren. Zo poogden zij te verhalen over hoe VVN ooit was ontstaan door twee initiators die op adequate wijze de fusie tussen Avance en VBO wisten te effectueren – een fusie waarvan de statutaire signatuur plaatsvond in het jeugdgebouw van de Hervormde Kerk. Op dit punt (zin drie) vroeg Andy zich hardop af in welke taal hij nou eigenlijk aan het voorlezen was, waarna Thijs onder het jolige mom van “Dit is inderdaad te ingewikkeld voor lts-zwakstroom!” het van zijn compagnon overnam.

Nederhorst 2017

Oude rockers verzorgden de muzikale omlijsting

Hij worstelde zich vervolgens door het relaas van de eerste legendarische competitiewedstrijd, die de referee zo gigantisch had laten derailleren, dat de match zowat gelijk was aan in een eerder gespeeld duel in een weiland te Schalkwijk, waarbij één speler rücksichtslos in het majem was gekatapulteerd. Kortom: net zo’n chaotische wedstrijd als het dictee op dat moment.

Wat volgde was de beschrijving van de eerste, rampzalige jaren van de nieuwgevormde club, waarin het degradatiespook rondwaarde boven het sportpark, totdat in 1971 heel sportminnend Nederhorst mesjogge raakte vanwege het eerste kampioenschap. En net als VVN liet ook Andy zich na een lastig begin niet uit het veld slaan: hij wist de kronieken van de club inmiddels toch zo keurig voor te lezen dat Thijs zelfs een derde carrière voor zijn vriend in het verschiet zag liggen: na voetballen en op de bank hangen, kon Andy nu misschien wel als dicteevoorlezer aan de slag.

Rust
Nadat vervolgens in het dictee na het eerste VVN-kampioenschap een dusdanig bacchanaal was uitgebroken dat de rood-gelekleurenkinnesinne ten grave werd gedragen, klonk in het clubhuis ineens het rustsignaal – iets wat in de dicteesport een voor alsnog onbekend fenomeen is. “We zijn halverwege. Er staan potjes tipp-ex op de bar!” riep Thijs uit. De dicteesporters stonden op om hun benen te strekken en spoedden zich naar de bar om hun vochtbalans weer op peil te brengen. De organisatie ging rond met oud-Hollandse borrelhapjes, terwijl zij nog wel “Niet stiekem de antwoorden googelen!” toesisten naar de dicteeschrijvers die hun mobiele telefoon erbij gepakt hadden.

Nederhorst 2017

Anneke Hilhorst en Andy van der Meijde

Tweede helft
Na even verpoosd te hebben aan de bar, ging iedereen klaarzitten voor de tweede helft, toen de mededeling kwam dat deze echter zo goed als overgeslagen werd en we direct doorgingen naar de laatste speelminuten, oftewel: nog één zin! Omdat inmiddels was gebleken dat een groot aantal spelers het een pittige en/of vermoeiende wedstrijd vond om uit te spelen, besloot men direct door te stomen naar de slotfase. Vier zinnen werden overgeslagen om direct de laatste zin van het dictee voor te dragen: het laatste clubsucces van het vlaggenschip onder leiding van de charismatische nieuwe hoofdtrainer.

Door dit hiaat in het dictee hebben wij – zoals later bleek toen wij de dicteetekst in handen kregen – de vertelling moeten missen over wat er tussen het eerste en laatste kampioenschap van de club was gebeurd: het oude clubhuis had ondanks een eerdere facelift zijn houdbaarheidsdatum bereikt, waarna er een nieuwe voetbalaccommodatie werd gebouwd waardoor het befaamde luik van Ank passé was. Ook werden er meer commerciële activiteiten ontplooid, bijvoorbeeld door Ome Daan die stad en land rondchauffeerde om mensen te verleiden tot de acquisitie van loten.

Nederhorst 2017

Herman Stuijver ontvangt zijn tweede prijs.

Derde helft
Helaas werd dit dus allemaal achterwege gelaten en griste  de organisatie direct na de enige nog voorgedragen zin de dictees uit onze handen. Om ons in de tussentijd te vermaken, gingen Andy en Thijs in de derde helft over tot dat waar ze het beste in zijn: slap ouwehoeren. Daarbij kwam uitgebreid het liefdes-, of beter: seksleven van Andy aan bod. Toch kreeg het gesprek op een gegeven moment nog een serieus tintje, toen Andy emotioneel vertelde over de fouten die hij had gemaakt in zijn leven, waardoor hij nu bijvoorbeeld zijn kinderen niet meer ziet. De rest van het serieuze verhaal werd ons echter onthouden, misschien wel omdat we dat in het boek van Andy (“van hetzelfde hoogstaande niveau als dit dictee”, aldus Thijs) moeten gaan lezen, maar vooral ook omdat de uitslag van de pennenstrijd bekend was …

Nederhorst den Berg

Wouter Vendrich bleek een jong talent in Nederhorst den Berg: derde prijs.

Arbitraire beslissing
Dat deze uitslag zo snel kwam, verbaasde ons, gezien de grote hoeveelheid deelnemers. Zou er wellicht sprake zijn van omkoping van de arbiters? We hadden geen tijd om daarover na te denken, want Andy kreeg een briefje in zijn hand gedrukt en begon met het verkondigen van de winnaars (zonder bekend foutenaantal), die allen een gesigneerd exemplaar van Andy’s boek kregen.

Het bleek een thuiswedstrijd te zijn: op de derde plaats eindigde de jonge VVN-voetballer Wouter Vendrich. De tweede plaats was voor de Bergse oud-docent Herman Stuijver. Andy zei niet verbaasd te zijn dat de beste man op deze plaats was geëindigd, want hij had hem daar vooraan in de hoek ijverig zien schrijven. “Dat was niet voor het dictee; dat was voor mijn stukje in het lokale krantje”, antwoordde Herman, die overigens geen vreemde is in dicteeland: reeds tweemaal schreef hij het Groot Wijdemeers Dictee.

Tot slot was de eerste plaats op het podium voor Anneke Hilhorst, de bakker uit het dorp die het jubileumfeest flink had gepromoot met haar VVN-gebakjes en die ook al twee keer eerder in de prijzen viel bij de dictees van Herman (eerste plaats in 2016, tweede plaats in 2017).

Nederhorst 2017

Aan de bar kon het jeugdige publiek bijkomen van de inspanning.

Dicteetijgers buitenspel
‘Maar hoe zit het dan met de dicteetijgers?’, hoor ik u zeggen. Dat vroegen zij zichzelf ook af. Na navraag gedaan te hebben bij de organisatie, bleek dat zij het inderdaad “niet slecht gedaan hadden”, maar dat zij “door een arbitraire beslissing” niet in de prijzen gevallen waren. Dat ervoor gekozen was de dicteetijgers voor de prijzen buitenspel te zetten, daar konden zij nog wel inkomen. Zij wilden dan echter nog wel graag hun dictees terug hebben, des te meer om te zien wat er allemaal ‘fout’ gerekend was. Dit bleek echter niet mogelijk, omdat alle dictees – jawel – reeds in de prullenbak bleken te liggen! Dit om discussies met de scheidsrechters over de wedstrijd en uitslag te voorkomen.

Zo werd ons dus duidelijk dat deze avond toch echt bedoeld was voor recreanten en niet voor dicteetopsporters. Het koppelen van Andy van der Meijde, die – als we Thijs Slegers mogen geloven – zijn hele leven zelfs zijn eigen achternaam verkeerd heeft gespeld, aan een dictee bleek een ludieke actie, vooral bedoeld om mensen te trekken die zin hadden om bier te drinken en te lachen om Andy’s gestuntel.

Gelachen hebben wij ook zeker, want het was absoluut een onderhoudende avond. Tevens onze complimenten aan de organisatie voor de hartelijke ontvangst, de mooie aankleding van het clubhuis en goede verzorging van hapjes en drankjes. Een volgende keer de dicteetekst, die overigens qua inhoud bijzonder leuk in elkaar zat, toch eens van tevoren laten controleren en bij de wedstrijd een aparte klasse voor de topsporters instellen en jullie kunnen prima meedraaien in het dicteecircuit. Voor nu zullen wij deze avond zeker niet snel vergeten en ik hoop voor Andy hij zijn achternaam ook niet.

Coert Peeters wint Almeers dictee

Vanaf links: Chris Wiersma, burgemeester Franc Weerwind van Almere en drie leden van het winnende team De Schoor.

Vanaf links: Chris Wiersma, burgemeester Franc Weerwind van Almere en drie leden van het winnende team De Schoor.

De dertiende editie van het Almeers Dictee is op 3 oktober gewonnen door Coert Peeters. Met vier fouten was de docent Nederlands de beste speller in Almere. Bij de teams won De Schoor. De vier teamleden maakten 53 fouten. Het gemiddelde aantal fouten van dit dictee was 21. Met zijn overwinning doorbrak Peeters de jarenlange hegemonie van Bernadet Timmer, Manon Mikkers en Theo Veenhof.

Het dictee, traditiegetrouw voorgelezen door burgemeester Franc Weerwind, werd dit jaar  geschreven door Chris Wiersma, directeur van de nieuwe bibliotheek in Almere. Hij produceerde een niet al te lastige, mildironische tekst over het Groot Dictee der Nederlandse Taal, het jaarlijkse tv-programma dat na 26 edities is gestopt. Daarin vroeg hij zich onder meer af of de NTR gelijk had wat betreft het archaïsche, […] oudmodische of square karakter van het dictee. Om de bokken van de schapen te scheiden, had hij nog enige beruchte przewalskiwoorden in de tekst gefrommeld, waaronder krambamboeli, vicedecaan en – ja hoor – przewalskipaard.

De organisatie van het Almeers Dictee was in handen van de gemeente Almere, in samenwerking met De Nieuwe Bibliotheek.

Bertus kent Heerenveense historiën het best

Heerenveen 2017

Jonge deelneemsters luisteren naar de uitleg door Rob Kerkhoven.

door Jeroen van Heemskerck Düker  | Foto’s © Max van Gelder/Heerenveense Courant

Karla Derks, de winnares van het Heerenveens Dictee in 2015, kwam op woensdag 20 september haar titel niet verdedigen in het gemeentehuis van ‘t Hearrenfean. Dat bood ruimte aan geoefende taalminnaars om te schitteren op het erepodium.

Zelfs de twee aanwezige dicteetijgers, uit Leeuwarden en Naarden, haalden opgelucht adem. Het was immers mevrouw Derks die hen twee jaar geleden versloeg – in stilte, want niet-Heerenveners vormen een geruisloze minderheid in dit dictee, over wie men liever niet spreekt. Maar toch: Karla Derks is, haar bescheidenheid ten spijt, een geduchte opponent.

Heerenveen 2017

Het winnende team in Heerenveen, de afdeling communicatie van de gemeente.

Heerenveense historiën 
Voor de vierde editie van het dictee gaven zo’n zeventig mensen acte de présence in de raadzaal aan de Crackstraat. Veteraan Rob Kerkhoven presenteerde er een tekst die zich net als twee jaar geleden concentreerde op Heerenveen. Ditmaal dook hij de historie in. Hij informeerde zijn publiek over het illustere trio Van Dekema, Foeyts en Van Cuyck – drie semiallochtonen (uit Friesland en Utrecht) die in 1551 de Veencompagnie oprichtten en daarmee, als ‘heren van het veen’, het dorp tot bloei brachten. Oud-docent Kerkhoven verwerkte een forse hoeveelheid namen in zijn dictee. Naast de drie zestiende-eeuwers kwamen Abe Lenstra en Johan Cruijff voorbij, naast Sven Kramer en bewindsmannen als  Duisenberg, Van Kleffens en premier Gerbrandy. Ook geografische namen strooide hij naar hartenlust door de tekst: Schoterland, Opster- en Haskerland, Drenthe en Overijssel moesten alle correct gespeld worden. Er is iets voor te zeggen, maar een beroep op de spellingregels doen dergelijke namen natuurlijk allerminst.

Heerenveen 2017

Peter Bruinsma neemt zijn tweede prijs in ontvangst.

Struikelblokken
Gelukkig had de jury besloten dat de zestiende-eeuwse verveners alleen zouden meetellen als hun namen goed gespeld werden. De correcte schrijfwijze, voor zover daarvan vierhonderd jaar geleden sprake was, leverde een bonuspunt op. In zijn verhaal had Rob Kerkhoven bovendien voldoende spellingproblemen verstopt om het kaf van het koren te scheiden. Burgemeester Tjeerd van der Zwan, de voorlezer van dienst, had geen moeite met woorden als geïnundeerde grietenijen, goudenmedaillewinnaar en pur sang. Ook de meeste deelnemers toonden zich na afloop tevreden met de moeilijkheidsgraad … tot de correcte tekst groot in beeld kwam en het fouten tellen kon beginnen. Toen bleken woorden als gestrest, alzheimerpatiënt en nek-aan-nekrace toch onverwachte struikelblokken voor veel deelnemers.

Heerenveen 2017

Winnaar Bertus van Huizen neemt de wisseltrofee in ontvangst.

Uitslag
Na een formidabele performance van feandichter Edwin de Groot – in twee talen even sterk – mochten de winnaars hun prijzen ophalen; de teams als eerste. De journalisten stelden dit jaar enigszins teleur met 75 fouten. Het familieteam De Kan streefde de schrijvers nog voorbij met 72 fouten. De afdeling communicatie van de gemeente Heerenveen behaalde een glorieuze zege: met 59 fouten veroverden de drie vrouwen en één man de wisseltrofee.

Individueel maakten kleine verschillen de rangschikking uit. Op de derde plaats eindigde oud-raadslid Tiemen Stuiver met acht fouten. Peter Bruinsma – werkzaam bij de organiserende bibliotheek – bleef hem nipt voor met zeven fout. Winnaar werd Bertus van Huizen met zes fout. Hij won een glassculptuur en een boekenbon. Bij de deelnemers buiten mededinging won ik het kantje boord van Bauke Nauta: twee foutjes voor hem, één fout voor mij. Maar daarover rept men niet in Heerenveen.

Van babyjasje tot push-upbeha

Hillegom 2017

Annemarie Braakman-Ven (r) veroverde de tweede plek.

door Annemarie Braakman-Ven

Op de dertiende september van 2017 vond de dertiende editie van het Groot Hillegoms Dictee plaats. In de bibliotheek aan de Sportlaan was weer voldoende plaats voor de (als ik goed geteld heb) zeventien deelnemers. Bij de organisatie vertrouwde gezichten en ook bij de deelnemers een paar bekenden. Een baken in de Hillegomse feestweek is dit mooie dictee, dat wederom in samenwerking met de Harddraverijvereniging Hillegom e.o. (NVH) werd georganiseerd.

Schrijver Bram Rietveld had weer een lastig dictee gemaakt, met een – naar mijn mening – prachtig onderwerp: ‘een vrouwenleven’. Alleen al de titel ontlokte mij een glimlach, zeker als een dergelijke tekst door een man geschreven is. Wat zou hij voor ons in petto hebben?

Hillegom 2017

Auteur Bram Rietveld

Koekwous
Wel, dat werd snel duidelijk. Het leven van de vrouwelijke hoofdpersoon (zonder naam) begon anders dan dat van Hilversummers (met dubbel m) of Bussumers (enkele m): als Hillegomse was haar eerste babyjasje (geen klinkerbotsing) een doe-het-zelfartikel, dat in allerijl door haar moeder was gemaakt, naast de nepopenhaard. Ze ging naar een fröbelschool, waar ze les had van een preëminente redemptorist. Schrijven deed ze à contrecoeur, want ze had nogal een tantebetjestijl. Ze was vaak te vinden bij de shetlandpony’s van die koekwous van een boer met een behoorlijke flux de bouche. Dachten we nog dat ‘koekwous’ een echte Hillegomse uitdrukking is voor ‘malloot’, het staat echt in Van Dale en blijkt een Bossche term te zijn.

Yawl
Het verhaal gaat verder. De vrouwelijke hoofdpersoon groeide op, luisterde op haar hifiapparatuur graag naar cd’s, was dol op barbecueën en lipdubs, volgde een typecursus op het qwertyklavier (genoemd naar de eerste zes letters linksboven op het ons bekende toetsenbord) en bezocht in een dolle bui wel eens een shishalounge. Als sociaalkritische dame werd ze attachee (vrouwelijke variant) op de ambassade in New York en bezocht ze wel eens de assemblee (vergadering) van de Verenigde Naties. Aan montignaccen had ze een broertje dood; patés en croûte maakte ze als de beste.

Een fervent zeilster was ze ook, getuige het feit dat ze elk jaar naar Friesland toog voor het skûtsjesilen. Termen als fok te loevert en verlijeren kenden voor de dame in kwestie geen geheimen, voor sommige schrijvers van het dictee wel. Aan de spin(n)akers (beide spellingen zijn juist) van haar yawl waren telltales bevestigd. Omdat ‘yawl’ zo nadrukkelijk werd uitgesproken, twijfelde ik tussen jool en yawl en koos gelukkig voor de laatste. Yawl is het Engelse woord voor jol, welk woord dus ook goed zou moeten zijn en m.i. ook eigenlijk beter is voor in een Nederlands dictee.

Hillegom 2017

Leni Lagerberg ontvangt haar eerste prijs.

Löyly
Spannend wordt het als dame in kwestie trouwt met een forensich entomoloog die allesbehalve ideeëloos is. Hoewel ze geboeid luisterde naar zijn successtory’s, vond ze eigenlijk de beyoncévlieg interessanter. Na haar pensionering was ze niet meer het kruidje-roer-me-niet van vroeger (kruidje-roer-mij-niet werd ook goed gerekend, als er maar voldoende koppeltekens gebruikt werden) en onderging ze uit voorzorg een totalbodyscan. In de sauna genoot ze van de löyly (Fins opgietritueel) en had ze slechts zelden antiflogistica (ontstekingsremmers) nodig.

Echt spannend wordt het in het verzorgingshuis, waar ze inmiddels al weer jaren woont: in haar onesie zit ze zonder push-upbeha (vandaag geleerd dat dit kledingstuk geen variant met twee letters (als in bh) kent) op haar chaise longue. Rummikuppen is niet aan haar besteed, daarbij wordt veel te veel geohaad. Aan het onderlinge vousvoyeren kan ze maar niet wennen, maar over het algemeen voelt deze dame zich helemaal senang.

Hillegom 2017

Joep Langeveld raakt gewend aan het brons.

Geen tijgers
Chapeau! Het is de schrijver weer gelukt iedereen van de nul fouten af te houden. Wat kan er toch veel misgaan in zo’n relatief eenvoudige tekst met basisvoorbeelden uit Het Groene Boekje …

Omdat er volgens de jury geen dicteetijgers aanwezig waren (J), kregen de prijzen voor deze categorie deelnemers een nieuwe bestemming. Op deze regenachtige avond werd als eerste in het zonnetje gezet: Van Nhi Nguyen, die een aannmoediging verdiende met haar – voor de jury heel prettig – keurige handschrift. Met 38 fouten zat zij aan de bovenkant van de middenmoot. De jongste deelnemer werd ook genoemd en kreeg ook uit handen van de jury een boekenbon: Maurits Fleur, 14 jaar, 54 fouten. Origineel opgelost, hulde!

Het erepodium was voor Joep Langeveld, die met 28 fouten de derde prijs verdiende, voor ondergetekende, die met 15 fouten de tweede plaats kreeg en voor Leni Lagerberg, die met 13 fouten de onbetwiste winnaar van de avond was. Het was weer een geslaagde avond in het Hillegomse, we kijken vast weer uit naar volgend jaar!

Lariekoek en logorroe van Rein en Rien

Benedictee-breskens 2017

Rien Wisse dicteert zijn tekst.

door Rien Wisse

Zaterdag 16 september: de derde ronde van de huiskamercompetitie in 2017 voor Belgische en Nederlandse dicteespecialisten, met twee dictees op één dag. Deze keer was het te doen in Breskens. Alhoewel, wás het wel te doen?

Gastheer Rein Leentfaar fabriceerde het middag-, ik het ochtenddictee. De andere deelnemers waren Annemarie Braakman, Raf Coppens, Frank Denys, Dian van Gelder, Felix Heyman, Herman Killens en Gertjan Roels. Na een gastvrije ontvangst en een lekker ontbijt begonnen we met De ondergang van een abt, over religie, losbandigheid, verslaving en psychiatrie. Autobiografisch? Ik ging vroeger naar de ‘school met den Bijbel’ en werkte in de geestelijke gezondheidszorg. Met die losbandigheid viel het wel mee. Maar het viel me níét mee de moeilijkheidsgraad van het dictee menselijk te houden: Herman, Rein en Frank, de beste drie, maakten 33, 36 en 52 fouten in 100 invulplaatsen.

Benedictee-breskens 2017

In de pauze werd een voortreffelijk captain’s dinner geserveerd.

Wat maakte die abt zoal mee?
Twee overdresste sannyasins waren gevlucht naar een benedictijnerabdij. Ze gebruikten een scag-crackspeedball en gingen zich te buiten aan sybaritisch maenadengedrag. De abt schrok zich het leblam, sloeg de allerdelfischte galimatias uit en werd gecolloqueerd in een apz’je. Hij verzuchtte dat hij de boot in ging en het was de vraag of het ooit nog zou goed komen. Dat lot was herkenbaar voor de dicteeslachtoffers, die het spoor van heitjespiejijzers, rajneeshies en raga’s bijster raakten. Grammaticale valkuilen en niet-hoorbare medeklinkers maakten het er niet makkelijker op: een keds is één gymschoen, Jacobsen en Van Essen zijn meervoudig; iemand anders’ logingegevens, iets closes; gezwansd, verflenst; zo rijk als Boaz sinds, profetenbees tegenwoordig.

Benedictee-breskens 2017

Annemarie Braakman-Ven (l) en Dian van Gelder konden nog lachen.

Leentfariaanse logica
Na een heerlijk captain’s dinner sterkte de dictee-elite weer wat aan. Daarna was het tijd voor de heer des huizes. Onder de titel Lariekoek en apekool werd zijn dictee voorgelezen door gastvrouw Hanneke. Volgens manlief Rein was het een ‘dimmetje’: tot stand gebracht met de dictee-ineenflansmethode. [De Spelt, 15 mei 2017] De dicteereus liet ons alle hoeken van de woonkamer zien met zijn fameuze, cryptische woordenbrij. Geen sinecure, maar net wat ‘makkelijker’ dan de ochtendeditie, als je tenminste de leentfariaanse logica doorzag: een qubit is een kwantumbit, met een kruitkoek kun je schieten op een kruidkoek, een laad heeft inhoud, een laat is een halfvrije, een lapjeskat in de zak van een labjas, ribfluweel en ripsfluweel, emisario en émissaire, een yuccamot tref je niet aan in yuca, viervoeters aan de leisen, leizen zingen. Ooit gehoord van kschatirya’s, vaçja’s, krajs en psyops? Enfin, de beste resultaten behaalden Herman, ik en Felix (23, 24 en 38 fouten). Het was dus Hermans dag: twee zeges.

Benedictee-breskens 2017

Rein Leentfaar moest het hoofd buigen voor winnaar Herman Killens (l).

Kinderziekte
Tot slot een kritische zelfbespiegeling. Dergelijke dictees mogen niet ontsporen doordat de auteurs ze onderschatten of er een foutenfestival van maken. In de door Herman, mij en Rein geschreven dictees in deze competitie ging het bij de 100 invulwoorden gemiddeld 58, 56 en 42 maal fout. In mijn dictee stond disfunctioneleperceptiesyndroom (schizofrenie). Blijkbaar bestaat ook het ‘disfuntioneledicteeperceptiesyndroom’ (‘orthografrenie’), waarbij de auteurs zich – onbedoeld – verkijken op de moeilijkheidsgraad van hun zelfgeschreven dictee. Laten we die stoornis beschouwen als een kinderziekte van deze nog prille competitie. En laten we onszelf niet te serieus nemen; het is maar een ‘spelletje’. Ik eindig daarom met de woorden waarmee Rein zijn dicteetekst begon: ik heb mijn lesje wel geleerd.