Dicteetje ineenflansen? Makkelijk zat!

Van Dale

De nieuwe Van Dale in kleurige cassette

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Een dictee samenstellen was altijd een ingewikkelde klus, voorbehouden aan virtuoze taalnerds. Gelukkig is er nu een systeem waarmee het een fluitje van een cent is geworden: de dictee-ineenflansmethode (dim).

Hoe werkt de dim?
Open het dictee met de standaardzin De volgende woorden zijn best moeilijk. Zet er een dubbele punt achter en ga los met een opsomming van tig moeilijke woorden. Als je een paar minuten in de Dikke Van Dale bladert, heb je die al te pakken. Varieer met In dit dictee mogen niet onvermeld blijven.

Praeteritio
Je kunt ook een retorische truc gebruiken: Deze woorden kun je maar beter vermijden. En dan dus weer een lading instinkers. Die truc heet praeteritio, pretermissie of paraleipsis – iets zogenaamd niet willen zeggen, maar het ondertussen tóch doen.

Lachen
Laat je niet uit het veld slaan door zoïlussen die beweren dat een dictee een goedlopend, liefst humoristisch verhaal moet zijn. Laat dat verhaal maar zitten. De lachers krijg je heus wel op je hand.

Voorbeeld van ‘een dimmetje’
“De volgende woorden zijn best moeilijk: audax Japeti genus, brogue, cembalo, du jour, entremetstje, fiekruid, gay nineties, hawkingstraling, Itar-Tass, joint de culasse. In dit dictee mogen niet onvermeld blijven: Stagiriet, usucapio, vis animae, worggezwel, zoöstuprum. Deze woorden kun je maar beter vermijden: bûter, brea, griene tsiis, Xetra DAX, yohimbine.

To update the dictate

terneuzen2017

Trui Gonnissen (tweede prijs) luistert naar de bespreking in Terneuzen.

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

De meeste dictees zijn te gemakkelijk omdat er veel Nederlandse woorden in voorkomen. In orthografische kringen gaan daarom stemmen op om dicteewoorden vreemd te maken.

Dit idee bestond al langer, maar op 19 april 2017 gaf het Groot Zeeuws-Vlaams Dictee der Nederlandse Taal het laatste zetje. In Terneuzen kwamen de meeste van de veertig specialistische invulwoorden van over de grens. Dat was swell.

Wauwie
Mooi Engels waren big bazooka, chopper, headshop, i-ad, shock-and-awe, slang, soundbook, swell en white knight. Helaas werden die woorden wat ontsierd door vernederlandste of gepopulariseerde lelijkerds zoals blokarten, coewl, gestraighte lokken, het geüpdate van actiesites en wauwie. En respons is in het Engels gewoon response.

In parenthesi
Waarom niet het Duitse Verelendung in plaats van verelendung? Ook mycorrhiza, achondroplasie en chaerofobie hadden Griekser gekund. Maar eerlijk is eerlijk: in Terneuzen viel veel authentieke vreemdtaligheid te genieten. Vooruit, nog een paar om onze moerstaal af te leren: aggiornamento, amygdalae, baba ganoush, bric-à-brac, vis major en in parenthesi. Daar is gelukkig geen woord Nederlands bij.

Slogan
Er moet nog een pakkende uitheemsedicteewoordencampagneslogan verzonnen worden. Wie durft? Met een knipoog naar Ruttes ‘Normaal. Doen.’ is al geopperd: ‘Vreemd? Gaan!’ Maar die is afgekeurd; veel te Nederlands.

Dicteepartij blijft voor spelling

Marinus Woordenaar

Marinus Woordenaar

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

De Dicteepartij komt helaas niet in de Tweede Kamer. Wederom een interview met woordenlijsttrekker Marinus Woordenaar.

Waarom is het niet gelukt?
Veel dicteefanaten hebben op het laatste moment strategisch gestemd. De meesten van hen zijn al op leeftijd en spellen groen. Ze zijn daarom gezwicht voor 50PLUS of de groene partijen.

Was dat niet de voorspelling?
Natuurlijk zijn wij voor spelling. Wat dacht u dan?

Ik bedoel: had u het verwacht?
Die spelbederver Maurice de Hond had gepijld dat onze partij klijn zau blijven. Dat was een selffulfilling prophecy. Wij gaan nau eenmaal stijgeren als die publicitijtsgijle pitbullterriër voorstelt de ei’s en ou’s te vervangen door ij’s en au’s.

Het partijprogramma van de Dicteepartij

Het partijprogramma van de Dicteepartij

Zit een fusie met de Partij voor de Dieren er nog in?
Over De Hond gesproken, haha. Nou nee, waarschijnlijk niet. De PvdD vindt dat dicteetijgers niet opgesloten moeten worden in scholen of zalen om door dicteeliefhebbers bekeken te worden, en ook niet in een dicteecircus thuishoren om hun onnatuurlijke kunstjes te vertonen. Die partij wil een ander dicteeklimaat. Een punt is ook dat die tijgers niet gemotiveerd zijn om minder vlees te eten. Dat ligt nogal gevoelig.

Waarom heeft uw partij zo’n oubollige naam?
Wij willen geen spatieloze en aan kapitalitis lijdende DicteePartij worden. Het baart ons zorgen dat de antispatiepartijen GroenLinks, 50PLUS en ChristenUnie het zo goed hebben gedaan. Wij blijven zeggen: zonder spaties wordt het een chaos in dit land en krijgt de bevolking geen enkele ruimte.

Blijft u een protestpartij?
Nou en of. Wij hebben ook protest aangetekend bij de Kiesraad omdat er spelfouten op het stembiljet stonden. Volgens betrouwbare bronnen leidde dat op sommige stembureaus tot pittige discussies.

Hoe moet Nederland omgaan met dicteenomaden?
Die hebben recht op een normaal dicteebestaan en zijn wat ons betreft welkom. Ze reizen echt niet voor hun lol het hele land door, maar zoeken de veiligheid van dicteewedstrijden. Ze moeten mee kunnen doen aan alle dictees – liefst wel in een aparte categorie. Dat ze uit zouden zijn op dicteeprijzen ten koste van de lokale bevolking, vinden wij apekool en zotteklap.

Terneuzen 2016 - HB

Een klassieke discussie tussen specialisten. Van links af: Joost Verheyen, Rien Wisse, Rein Leentfaar, Robert Joosen en Frank Denys.

Hebt u nog tips voor de kabinetsformatie?
Iedereen heeft het over de samenstelling van een nieuw kabinet, maar je hoort er niemand over dat je een samenstelling aaneenschrijft. En er wordt gediscussieerd over ‘voltooid leven’, terwijl die partijen niet eens weten wanneer een voltooid deelwoord een d of een t krijgt. Ze hebben nog nooit van ‘t kofschip gehoord. Gelukkig is er nu een informateur die Schippers heet. Weet u trouwens het verschil tussen een kabinetstuk zónder tussen-s en een kabinetsstuk mét?

Gaat het verder wel goed met u?
Ik ben nogal ontstemd door de uitslag van die dyslectische ‘verziekingen’.

Volgende keer beter dan maar?
Dat durf ik wel te voorspellen, want onze partij blijft voor spellen. Mag ik uw verslag vóór publicatie weer even controleren op spelfouten?

Dicteepartij in Tweede Kamer?

Het partijprogramma van de Dicteepartij

Het partijprogramma van de Dicteepartij

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

In Nederland wordt op 15 maart 2017 een nieuwe Tweede Kamer gekozen. De kersverse Dicteepartij neemt er ook aan deel en doet wél aan spaties. De Spelt voelde lijsttrekker Marinus Woordenaar aan de tand.

Weer zo’n one-issuepartij?
Quatsch. Taal is universeel. Er bestaat zelfs een Taalunieversum. Daar gaat heel wat in, hoor. Dictees kunnen overal over gaan en zodoende alle lagen van de bevolking bereiken. Er zijn duizend-en-een dictee-issues. En hebt u weleens in de Dikke Van Dale gebladerd? Tjonge, wat een onderwerpen.

Uw partij is toch veel te hoogdrempelig?
Quod non. Lees ons verkiezingsprogramma Tot op de komma er maar eens op na. Weet u wel hoeveel goededoelendictees georganiseerd worden ter bestrijding van laaggeletterdheid? Wij komen op voor de zwakkere spellers in onze samenleving. Met een geldige dyslexieverklaring kun je ook gewoon lid worden van onze partij. Het gaat tenslotte om meedoen in de participatiemaatschappij. En onze dictees zijn voor Krethi en Plethi (Jan en alleman, red.): liefhebbers en specialisten, iedereen kan eraan deelnemen, ook dicteenomaden en andere buitenpoorters.

Przewalskipaardjes

Przewalskipaardjes

Werkt u samen met andere partijen?
Wij hebben niet zoveel met andere lijsten. Wel met de Woordenlijst Nederlandse Taal en de almaar langer wordende dicteelijsten van onze leden. Daar doen we het allemaal voor. Maar samenwerking met de Partij voor de Dieren ligt wel voor de hand. Niet alleen omdat wij graag mierenneuken en koeioneren, maar ook omdat er veel dicteedieren zijn: przewalskipaarden, tseetseevliegen, feniksen, dicteetijgers, noem maar op. Ook mogen wij graag boe roepen of mekkeren als we het niet eens zijn met een dicteejury. En als we samensmelten tot Partij voor de Dictees, hoeft de PvdD haar afkorting niet te veranderen. Beregoed compromistje, toch? Of compromisje, net hoe je het uitspreekt. Daar zouden wij apetrots op zijn.

D66 zou dus ook kunnen?
Bent u de leukste thuis? Vanwege die D wel, ja. Je zou inderdaad aan Dictees kunnen denken. Maar dat getal slaat natuurlijk op 1966. Nadien zijn de spellingregels gewijzigd, dus met zo’n gedateerd programma kom je er niet. Nee, we willen wel graag actueel blijven. We zijn echt niet van gisteren. En voordat u er zelf over begint: de VVD ammenooitniet. Wij houden wél van abnormale dictees en die Rutte kan zelf nog geen normale zin produceren. Hij. Kan. Alleen. Maar. Zinnetjes. Van. Eén. Woord. Maken. Zoals. Normaal. Doen.

En GroenLinks?
U doelt op het Groene Boekje? Ja, ik vat ‘m. Wij spellen groen, dat begrijpt u. De Dicteewet schrijft dat ook voor. En op onze website staan allerlei links naar andere taalsites. Maar wij doen ook aan spaties en kunnen dus niet door één deur met GroenLinks. Daar zit gewoon geen ruimte tussen.

Leentfaar Jansen Dijkgraaf

Een kleine kudde dicteespecialisten, gespot in Dordrecht (2013)

Vallen ChristenUnie en 50Plus dan ook af?
Jazeker, u hebt het punt te pakken. Dat is allemaal één geenspatiepot nat. Of geenspatiepotnat, dat zoek ik nog wel uit. Trouwens, in GB staat 50Plus, maar in VD staat 50PLUS. Ja zeg, hoe zit het nou? Wij gaan voor consequente, transparante politiek en zetten graag de puntjes op de i. En wat dat 50Plus betreft: wij kiezen allereerst voor de spelling volgens GB; minder ‘kapitaal’ kan geen kwaad. Misschien moeten we dan maar samenwerken met de socialisten, haha.

Tot slot: heeft uw partij een kans?
In Nederland worden steeds meer spelfouten toegelaten. Dat gaat ten koste van de Nederlandse taal. Veel mensen zijn dat gewoon zat, dus die stemmen op ons. Maar ik hoop dat we niet meer dan een zetel of tien halen. Wij willen graag dicteespecialisten in de Tweede Kamer, maar niet veel, want die zijn er niet. Bovendien hebben Kamerleden weinig tijd om aan dictees deel te nemen. Dus dan zou het allemaal averechts werken. Mag ik uw verslag vóór publicatie nog even controleren op spelfouten?

Groot Dictee Bommelskonten tegen hooggeletterdheid

Spelt

De Grôtste Mââuwert van Bommelskonten

 Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Ter ere van carnaval werd gisteren het Groot Dictee Bommelskonten gehouden, een slechtedoelendictee ter bestrijding van hooggeletterdheid.

22 dicteespecialisten moesten zo veel mogelijk fouten maken in een leutige tekst, voorgedragen door de Grôtste Mââuwert van Bommelskonten. Best lastig voor deze hooggeletterden, want ze kunnen extreem ingewikkelde woorden maar moeilijk fout spellen. Maar het lukt ze vaak wel om fouten te maken in eenvoudige woorden. Gelukkig zaten die er genoeg in: gemiddeld spelden ze 88 van de 111 invulwoorden fout. Echte valkuilen waren in-de-oliesjeik en zich het apelazarus drinken. Je zou denken: zulke woorden kun je makkelijk fout schrijven. Nou, mooi niet. Vrijwel niemand zag kans om er in-de-oliesheik (foute h) en apelazerus (foute e) van te maken.

Jan Joker en Gijs Goochem
Twee deelnemers eindigden ex aequo op de eerste plaats met 99 fouten: local hero Jan Joker uit Bommelskonten en Gijs Goochem uit Schubbekutteveen. Een shoot-out moest daarom de beslissing brengen. Beide cracks spelden beangstigende woorden als coulrofobie en hippopotomonstrosesquippedaliofobie met de vingers in de neus goed. Ze konden er dus geen fout in maken. Maar ja, het waren ook enorme instinkers. Zodoende ging het wel gelijk op en werd de spanning bijna ondraaglijk.

Leentfaar mataglap

Gijs Goochem protesteerde bescheiden tegen de jurybeslissing.

Faschingmysten
Uiteindelijk bracht het woord faschingmysten de beslissing. Joker en Goochem kenden dat, want het is een moeilijk woord: fasching is carnaval en mysten zijn ingewijden in een mysterie, aldus Zijne Hooggeletterdheid De Dikke Van Dale. Die faschingmysten zijn dus ingewijden in het mysterie van carnaval. Zoiets kun je verwachten in deze tijd. Jan Joker noteerde daarom vastberaden: Faschingmysten. Fout, vanwege die hoofdletter F. Daarom won hij de shoot-out, hoewel hij normaal gesproken enorm veel moeite heeft om zich te vergissen. Want voordat hij die spelfout maakt, maakt hij die spelfout niet. Maar nu dus wel. Een cruijffiaanse topprestatie; zie zo’n knettergekke samenstelling maar eens níét goed te schrijven als je dicteespecialist bent. Gijs Goochem spelde het woord helaas wél goed en greep daarom net naast de hoofdprijs: een kratje eemienuomo-universaleoudeladebier. Dat ging dus naar Jan Joker, die grapte: “Eemien, waar is m’n feestneus. Ik zag ‘m net nog liggen in de oude lalalalalala.” (Het eemien is een interglaciaal geologisch tijdperk, dat evenals oudelade-inhouden onlangs voorbijkwam in het dictee van Ter Aar, red.)

Spelt

De buutreedner dicteerde met een feilloze dictie.

Buutreedner
Na afloop luchtte de verliezende Gijs Goochem teleurgesteld maar sportief zijn hart: “Ik zag nét te laat dat ik faschingmysten goed had gespeld. Ik had het natuurlijk op z’n Duits moeten schrijven, dus met zo’n hoofdletter waar we hier in Nederland niet aan doen om onze oosterburen te treiteren. Tja, het was moeilijk om erin te tuinen. Voor ik het wist, maakte ik geen fout. Ik kreeg ook te weinig tijd om na te denken. Een nadeel, want als je lang nadenkt, ga je fouten maken. Nu lukte dat dus niet. En die buutreedner (tonprater, red.) sprak alles feilloos uit, zelfs toen hij de tekst maar weer eens herhaalde. Ik kon het veel te goed volgen. Ja, in het dictee had ik ook al een paar makkelijke woorden goed gespeld. Jammer, maar ik heb toch weer wat afgeleerd. Het gaat tenslotte om het slechte doel: het bestrijden van hooggeletterdheid.”

Brief Rutte schokt Nederlandse dicteewereld

Mark Rutte

Mark Rutte

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

In zijn open brief roept Mark Rutte ons op om normaal te doen. We moeten nu ook aan normale spelling doen en ons niet bezighouden met dictees die een normaal mens niet begrijpt.

Woorden als kladderadatsch, krambamboeli en qaly’s zijn volgens Rutte niet normaal: “We moeten terug naar eenvoudige dicteewoorden, zoals nochtans, geenszins en erwtensoep. Die zijn al moeilijk genoeg, maar wel normaal. En ze passen bij ons ontzettend gave land.”

Een dicteedinosaurus

Een dicteetyrannosaurus rex

Dicteetyrannosaurus rex
“Doe normaal of ga weg”, schrijft Rutte. Dat betekent ook dat dicteedinosaurussen, van wie velen al met pensioen zijn, spoedig zullen uitsterven. Een dicteetyrannosaurus rex brult: “Een woord als hexakosioihexekontahexafobie is toch niet zo moeilijk? Dat staat gewoon in mijn lijst. Laat die Rutte zelf normaal doen of oppleuren.”

Een dicteescepticus die graag anoniem wil blijven (Hans Bennis) vindt dat Rutte wel een punt heeft: “Rutte schrijft dat het normaal is om fatsoenlijk naar elkaar te luisteren, in plaats van elkaar te overschreeuwen als je het ergens niet mee eens bent. Daarmee doelt hij ook op de dicteenomaden die overal stennis maken. En ik weiger dat tussen-n-gedoe normaal te vinden.”

Korte. Onvolledige. Zinnetjes
Een eindredacteur maakt gehakt van de brief: “Geschreven door een reclamebureau. Steeds een kort zinnetje. Dat onvolledig is. Zoals dit. Irritant. En dan die tenenkrommende slogan Normaal. Doen. Wat een onzin. Normaal doen, toch? Schrijf normaal of ga weg.”

De Vlaamse dicteeliefhebbers zal het allemaal worst zijn. “Amai, wij voelen ons gans niet aangesproken door die Mark Rutte. Wie is dat eigenlijk?”